“〜ようとする”: พยายามจะ 〜 / กำลังจะ 〜 (ความพยายามหรือช่วงเสี้ยววินาทีของการกระทำ) (N3)

「立ち上がろうとした」「眠ろうとしたとき」 — พยายามทำ หรือจังหวะที่กำลังจะทำ

「立ち上がろうとしたが、足が動かなかった」 — พยายามจะลุกขึ้นยืน แต่…

「立ち上がろうとしたが、足が痺れて動かなかった」 (พยายามจะลุกขึ้นยืน แต่ขาชาจนขยับไม่ได้) — 「〜(よ)うとする」 มีสองหน้า: หนึ่งคือ “พยายามจะ, กำลังจะ (ทำบางสิ่ง)” (ความพยายาม ความตั้งใจ) อีกหนึ่งคือ “จังหวะที่กำลังจะ (ทำบางสิ่ง) พอดี” บทความนี้อธิบายการใช้ 2 แบบของ 「ようとする」 และการเชื่อม รวมถึง 「〜ようとしない (ไม่ยอมทำ/ปฏิเสธที่จะทำ)」 พร้อมแยกความต่างจาก 「つもり」 และ 「たがる」

หลักการ: พยายามจะ ~/กำลังจะ ~ (รูปความตั้งใจ + とする)

「กริยารูปความตั้งใจ + とする」 มีการใช้หลัก 2 แบบ:

ความรู้สึก: “พยายามจะ …/กำลังจะ …” — แก่นคือ “‘ความพยายาม’ ของการกระทำที่มีเจตนา หรือ ‘จังหวะที่กำลังจะเริ่ม’” ① เน้น “การใช้ความพยายาม (มักไม่สำเร็จ/ถูกขัดขวาง)” ② เน้น “ช่วงเสี้ยววินาทีของการจะทำ” นอกจากนี้ยังมี ③ 「〜(よ)うとしない」 = ไม่ยอม ~, ปฏิเสธที่จะ ~ (แสดงการปฏิเสธหรือความไม่เต็มใจของใครบางคน)

การเชื่อมและการผันรูป

ชนิดของกริยารูปความตั้งใจ + とするตัวอย่าง
กลุ่ม 5 (godan)〜おう + とする行こうとする (กำลังจะไป / พยายามจะไป)
กลุ่ม 1 (ichidan)〜よう + とする食べようとする (กำลังจะกิน / พยายามจะกิน)
するしよう + とするしようとする (พยายามจะทำ)
来るこよう + とするこようとする (กำลังจะมา)

ก่อนอื่นเปลี่ยนกริยาเป็นรูปความตั้งใจ (〜(よ)う) แล้วเติม とする (起きる→起きよう→起きようとする) อดีตใช้ 「〜ようとした」 “ตอนที่กำลังจะ …” ใช้ 「〜ようとしたとき/ところ」 และรูปปฏิเสธ “ไม่ยอม …” ใช้ 「〜ようとしない」

ดูการใช้ในบริบทจริง

⚠️ จุดที่พลาดง่าย

① 「ようとする」 (พยายามจะ/กำลังจะ) ≠ 「つもりだ」 (ตั้งใจ/วางแผน) ทั้งคู่เกี่ยวกับเจตนาแต่ต่างกัน ようとする = พยายามจะ, กำลังจะ (เน้น ‘การใช้ความพยายามอยู่ตอนนี้’ หรือ ‘จังหวะที่เริ่มต้น’ — เป็นการกระทำ) (逃げようとした = (อยู่ในจังหวะ) พยายามจะหนี); つもりだ = ตั้งใจจะ (แผนในใจ ความตั้งใจ นิ่งกว่า) (逃げるつもりだ = ตั้งใจจะหนี เป็นแผน) หากเป็น “(อยู่ในจังหวะ) พยายามจะ/กำลังจะ” ใช้ ようとする หากเป็น “แผน ความตั้งใจ” ใช้ つもりだ

② “กำลังจะ ~ พอดี” ใช้ 「〜ようとしたとき/ところ」 หากต้องการพูดว่า “ในช่วงเสี้ยววินาทีที่กำลังจะทำบางสิ่ง (แล้วมีอย่างอื่นเกิดขึ้น)” ใช้ 「〜(よ)うとしたとき」「〜(よ)うとしたところ」: 出かけようとしたとき、雨が降ってきた (ตอนที่กำลังจะออกจากบ้านพอดี ฝนก็เริ่มตก); 寝ようとしたところに、電話が来た (ตอนที่กำลังจะนอนพอดี ก็มีโทรศัพท์เข้า) การใช้แบบ “จังหวะที่เริ่มต้น” นี้ออกข้อสอบบ่อยมาก — อย่าสับสนกับ 「〜たとき (หลังจากทำ …)」 ธรรมดา

③ 「〜(よ)うとしない」 = ไม่ยอม ~, ปฏิเสธที่จะ ~ (แสดงการปฏิเสธ) รูปปฏิเสธไม่ได้แปลว่า “ไม่ได้ลอง” แต่มักหมายถึง “(ใครบางคน) ไม่ยอม ไม่เต็มใจที่จะทำ” เป็นท่าทีปฏิเสธ: 子供が野菜を食べようとしない (เด็กไม่ยอมกินผัก); 彼は謝ろうとしない (เขาไม่ยอมขอโทษ) ประธานมักเป็นบุคคลที่สาม แฝงน้ำเสียง “ไม่ว่าจะเร่งแค่ไหนก็ไม่ยอม” อย่าแปลว่า “ไม่ได้ลองทำ” — จุดสำคัญคือ “ไม่เต็มใจ ปฏิเสธ”

🔄 เปรียบเทียบ: ようとする/つもりだ/たがる/かける

รูปแบบน้ำเสียงตัวอย่าง
〜ようとするพยายามจะ ~/กำลังจะ ~ (ความพยายาม จังหวะที่เริ่มต้น)立ち上がろうとする (พยายามจะลุกขึ้นยืน)
〜つもりだตั้งใจจะ ~ (แผนในใจ)行くつもりだ
〜たがる(บุรุษที่สาม) อยากจะ ~ (ความต้องการที่แสดงออกภายนอก)行きたがる
〜かけるทำ ~ ไปได้ครึ่งทาง (กลางการกระทำ)食べかける

สรุปเพื่อไม่สับสน: 「ようとする」 = พยายามจะ/กำลังจะ (ความพยายามหรือจังหวะที่กำลังจะเริ่มของการกระทำ); 「つもりだ」 = ตั้งใจ (แผนที่นิ่ง); 「たがる」 = บุรุษที่สาม (ที่เห็นได้ชัด) อยากจะ (ความต้องการ); 「かける」 = ครึ่งทาง (สภาพกลางการกระทำ) หากเป็น “(อยู่ในจังหวะ) พยายามจะ/กำลังจะทำ” ใช้ ようとする หากเป็น “ตั้งใจ” ใช้ つもり หากเป็น “(ใครบางคน) อยากจะ” ใช้ たがる

💡 สรุปสั้น ๆ

「〜(よ)うとする」 = พยายามจะ ~/กำลังจะ ~ สร้างโดยเปลี่ยนกริยาเป็นรูปความตั้งใจ (〜(よ)う) + とする มีการใช้ 3 แบบที่ต้องจำ: ① พยายามจะ ลองจะ (ใช้ความพยายาม มักไม่สำเร็จ/ถูกขัดขวาง) (立ち上がろうとした = พยายามจะลุกขึ้นยืน [แต่…]); ② จังหวะที่กำลังจะ ~ พอดี (ใช้กับ 「〜ようとしたとき/ところ」, 出かけようとしたとき電話が); ③ 〜(よ)うとしない = ไม่ยอม ปฏิเสธที่จะ (食べようとしない = ไม่ยอมกิน) เตือนความจำ 3 ข้อ: ① แบ่งหน้าที่กับ 「つもり」 — ようとする คือการกระทำ “(ตอนนี้) ใช้ความพยายาม/กำลังจะ” つもり คือแผน “ตั้งใจ”; ② “กำลังจะ … พอดี” ใช้ ようとしたとき; ③ รูปปฏิเสธ 「〜ようとしない」 แปลว่า ‘ไม่ยอม ปฏิเสธ’ (อย่าแปลว่า “ไม่ได้ลอง”) หากต้องการวาดภาพ “พยายามจะทำแต่…” หรือ “ตอนที่กำลังจะ … พอดี” ようとする สื่อภาพได้ชัดที่สุด

❓ คำถามที่พบบ่อย

Q: 「ようとする」 กับ 「つもりだ」 ต่างก็แสดงว่าจะทำบางสิ่ง แยกกันอย่างไร?

ต่างกันที่ว่าเป็น ‘ความพยายามในปัจจุบัน/การกระทำที่ใกล้จะเกิด’ หรือ ‘แผนในใจ’ 「〜(よ)うとする」 = พยายามจะ ~, กำลังจะ ~ (เน้น ‘การใช้ความพยายามอยู่ตอนนี้’ หรือ ‘ช่วงเสี้ยววินาทีที่การกระทำเริ่มต้น’ — เป็นพลวัต): 彼は重い荷物を持ち上げようとしている (เขากำลังพยายามยกของหนัก — ความพยายามตอนนี้); バスに乗ろうとしたとき、財布を忘れたことに気づいた (ตอนที่กำลังจะขึ้นรถบัสพอดี ก็รู้ตัวว่าลืมกระเป๋าสตางค์ — จังหวะที่ใกล้จะเกิด) แสดงความพยายามทำการกระทำที่กำลังเกิดหรือกำลังจะเกิด 「〜つもりだ」 = ตั้งใจจะ ~ (แสดงแผนในใจ ความตั้งใจ — นิ่ง): 来年、留学するつもりだ (ตั้งใจจะไปเรียนต่างประเทศปีหน้า — แผนในใจ); そんなこと言うつもりはなかった (ไม่ได้ตั้งใจจะพูดอย่างนั้น — ความตั้งใจ) แสดงแผนในใจ ไม่ได้เน้นการกระทำในปัจจุบัน วิธีทดสอบ: “(อยู่ในจังหวะ) พยายามจะ/กำลังจะ (การกระทำ)” → ようとする; “ตั้งใจ วางแผน” → つもりだ เช่น 「立ち上がろうとする」 = (อยู่ในจังหวะ) พยายามจะลุกขึ้นยืน (การกระทำ); 「立つつもりだ」 = ตั้งใจจะลุกขึ้นยืน (แผน) อย่างหนึ่งเป็นการกระทำที่กำลังดำเนินอยู่/ใกล้จะเกิด อีกอย่างเป็นแผนในใจ

Q: ทำไม 「〜ようとしない」 ถึงแปลว่า ‘ไม่ยอม’ ไม่ใช่ ‘ไม่ได้ลองทำ’?

เพราะ 「〜(よ)うとする」 เองแฝง “(ด้วยเจตนา) อยากจะทำ ลองจะทำ” เมื่อเป็นรูปปฏิเสธ 「〜ようとしない」 จึงกลายเป็น “(ด้วยเจตนา) ไม่ทำ” = “ไม่ยอม ไม่เต็มใจที่จะทำ” แฝงน้ำเสียงปฏิเสธ ดื้อรั้น ไม่ใช่ “ไม่ได้ลองทำ” แบบเป็นกลางเชิงวัตถุวิสัย ตัวอย่าง: 赤ちゃんが薬を飲もうとしない (ทารกไม่ยอมกินยา — ไม่ใช่ “ไม่ได้ลองกิน” แต่เป็น “ขัดขืน ไม่เต็มใจ”); 彼は本当のことを言おうとしない (เขาไม่ยอมพูดความจริง — จงใจไม่พูด ปฏิเสธ); いくら誘っても、参加しようとしない (ไม่ว่าจะชวนแค่ไหนก็ไม่ยอมเข้าร่วม) จะเห็นว่าประธานของ 「〜ようとしない」 มักเป็นคนอื่น (บุคคลที่สาม) แฝงความรู้สึกดื้อรั้นและปฏิเสธแบบ “ไม่ว่าจะเร่งเร้าแค่ไหน/ไม่ว่ายังไงก็ไม่ยอม” ดังนั้น “ไม่ยอม ~, ปฏิเสธที่จะ ~” เหมาะสมที่สุด — อย่าแปลเป็น “ไม่ได้ลองทำ” แบบเป็นกลาง การใช้นี้เหมาะสำหรับพรรณนาถึง “ใครบางคนที่ดื้อรั้นไม่ยอมทำบางสิ่ง” โดยมีความหงุดหงิดหรือไม่พอใจของผู้พูดแฝงอยู่เล็กน้อย

🖊️แบบทดสอบฝึกทำ

  1. 「彼は毎日もっとうまくなろう___いる。」(เขาพยายามให้เก่งขึ้นทุกวัน)

    • (A) として
    • (B) としている
    • (C) にしている
    • (D) ようにして
  2. 「眠ろう___とき、突然物音がした。」(ตอนที่กำลังจะหลับพอดี ก็มีเสียงดังขึ้นกะทันหัน)

    • (A) とした
    • (B) にした
    • (C) として
    • (D) にしたがって
  3. 「立ち上がろう___が、疲れていて動けなかった。」(พยายามจะลุกขึ้นยืน แต่)

    • (A) としている
    • (B) になっていたが
    • (C) にしている
    • (D) としたが
  4. ประโยคใดแสดงความหมาย “พยายามตื่นเช้าทุกวัน (เป็นนิสัย)”?

    • (A) 毎日早起きしようとしている。
    • (B) 毎日早起きしようとした。
    • (C) 毎日早起きするようにしている。
    • (D) 毎日早起きするようになった。
  5. 「帰ろう___そのとき、友達に呼び止められた。」(ตอนที่กำลังจะกลับบ้านพอดี เพื่อนก็เรียกให้หยุด)

    • (A) とした
    • (B) にした
    • (C) として
    • (D) とする