Động từ ghép: 〜出す・〜込む・〜上げる・〜切る — Những tổ hợp động từ cần học ở N3 (N3-N2)

「降り出す」「飛び込む」「仕上げる」「使い切る」 — động từ thứ hai làm thay đổi toàn bộ ý nghĩa.

「降り出す」「読み終わる」 — “động từ ghép”, động từ + động từ

「急に雨が降り出した」 (trời bỗng đổ mưa), 「この本を読み終わった」 (tôi đã đọc xong cuốn sách này) — động từ ghép là “thân ます của một động từ + một động từ khác”, trong đó động từ đầu là hành động chính còn động từ sau bổ sung ý nghĩa (bắt đầu, kết thúc, phương hướng, mức độ…). Chẳng hạn 「〜出す (bỗng bắt đầu), 〜込む (đi sâu vào), 〜切る (làm hết, làm trọn)」. Bài viết này giới thiệu sắc thái của những động từ thứ hai thường gặp nhất, giúp bạn hiểu rõ động từ ghép.

Cốt lõi: động từ đầu = hành động, động từ sau = ý nghĩa bổ sung

Động từ ghép = động từ đầu (thân ます) + động từ sau, trong đó động từ sau thêm sắc thái:

Cách kết hợp

Động từ sauNghĩa cốt lõiVí dụ
〜出すbỗng bắt đầu, xuất hiện降り出す
〜込むđi vào, đi sâu飛び込む
〜上げるhoàn thành, hướng lên作り上げる
〜切るlàm trọn使い切る
〜終わる/続けるkết thúc/tiếp tục読み終わる

Câu ví dụ thực tế

⚠️ Những lỗi thường gặp cần tránh

① Động từ đầu dùng thân ます. 降り出す (降る→降り + 出す), 読み終わる (読む→読み + 終わる). Hãy chia sang dạng ます trước, bỏ ます, rồi mới gắn động từ sau.

② Hãy học thuộc nghĩa của động từ sau. 〜出す (bỗng bắt đầu: 泣き出す = bật khóc) ≠ 〜終わる (kết thúc: 泣き終わる); 〜込む (đi sâu: 話し込む = mải mê nói chuyện); 〜切る (đến cùng: 疲れ切る = kiệt sức). Động từ sau quyết định sắc thái của cả từ.

③ 〜出す (bắt đầu) so với 〜始める (bắt đầu). 〜出す = bỗng nhiên, không kìm được mà bắt đầu (急に泣き出す = bỗng bật khóc, kèm ngạc nhiên); 〜始める = (chỉ đơn thuần) bắt đầu (泣き始める = bắt đầu khóc, trung tính). 〜出す mang sắc thái “đột ngột, không kìm được”.

🔄 Sắc thái & so sánh: 〜出す/〜込む/〜切る

Động từ sauSắc tháiVí dụ
〜出すbỗng bắt đầu, xuất hiện降り出す・笑い出す
〜込むđi vào, đi sâu飛び込む・考え込む
〜切るtriệt để, đến cùng使い切る・言い切る (dùng hết, khẳng định dứt khoát)
〜始める(chỉ đơn thuần) bắt đầu降り始める

“Bỗng bắt đầu” → 〜出す; “đi sâu, đi vào” → 〜込む; “làm trọn/khẳng định dứt khoát” → 〜切る; “chỉ đơn thuần bắt đầu” → 〜始める. Động từ sau quyết định sắc thái — hãy làm quen dần qua việc tiếp xúc nhiều.

💡 Mẹo khi làm bài thi

Động từ ghép (thân ます của động từ + động từ) là nguồn quan trọng làm nên sự biểu cảm của tiếng Nhật — động từ sau thêm sắc thái “bắt đầu/kết thúc/phương hướng/mức độ” cho hành động đầu. Hãy học thuộc vài động từ sau cực kỳ thường gặp: 〜出す (bỗng bắt đầu: 降り出す, 笑い出す), 〜込む (đi sâu: 考え込む, 話し込む), 〜上げる (hoàn thành: 作り上げる), 〜切る (đến cùng: 使い切る, 疲れ切る), 〜終わる/続ける (kết thúc/tiếp tục). Cách kết hợp là thân ます của động từ đầu + động từ sau. Một điểm phân biệt hữu ích: 〜出す (bắt đầu đột ngột, không kìm được) và 〜始める (chỉ đơn thuần bắt đầu) — 急に笑い出す (bật cười) sinh động hơn 笑い始める. Càng học nhiều động từ ghép, tiếng Nhật của bạn càng tinh tế và sống động.

❓ Hỏi nhanh đáp gọn

Q: Động từ ghép được ghép như thế nào? Động từ đầu trong 「降り出す」 ở dạng nào?

Động từ ghép = thân ます của động từ đầu + động từ sau. Hãy chia động từ đầu sang dạng ます, bỏ ます, rồi gắn động từ sau: 降ります→降り + 出す = 降り出す (bỗng đổ mưa), 読みます→読み + 終わる = 読み終わる (đọc xong), 使います→使い + 切る = 使い切る (dùng hết sạch). Vì vậy động từ đầu 「降る」 trong 「降り出す」 dùng thân ます 「降り」. Mẹo nhớ: (dạng ます của động từ bỏ ます) + (động từ sau). Động từ sau sẽ được chia (降り出す→降り出した).

Q: 「〜出す」 và 「〜始める」 đều nghĩa là “bắt đầu” — phân biệt thế nào?

Dựa vào sắc thái “đột ngột, không tự chủ”. 「〜出す」 = bỗng nhiên, không kìm được mà bắt đầu (kèm ngạc nhiên, như một sự bùng phát): 急に雨が降り出した (trời bỗng đổ mưa), 赤ちゃんが泣き出した (em bé (bỗng) bật khóc), みんな笑い出した (mọi người đều bật cười). 「〜始める」 = (đơn thuần, khách quan) bắt đầu (trung tính, chỉ là “bắt đầu làm”): 雨が降り始めた (trời bắt đầu mưa), 勉強し始める (bắt đầu học). Vì vậy, muốn nhấn mạnh “đột ngột, không kìm được” thì dùng 〜出す; chỉ muốn nói đơn giản là “bắt đầu” thì dùng 〜始める. 「泣き出す (bật khóc)」 sinh động và giàu cảm xúc hơn 「泣き始める (bắt đầu khóc)」.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「雨が降り___。」(Trời bỗng đổ mưa)

    • (A) 込んだ
    • (B) 合った
    • (C) 切った
    • (D) 出した
  2. 「この本を全部読み___。」(Tôi đã đọc hết cuốn sách này đến tận trang cuối)

    • (A) 出した
    • (B) 込んだ
    • (C) 切った
    • (D) 合った
  3. Sắc thái cốt lõi của 「〜込む」 là gì?

    • (A) đi vào / đi sâu / dốc toàn bộ bản thân vào
    • (B) làm việc gì đó một cách trọn vẹn
    • (C) bắt đầu đột ngột
    • (D) làm cho nhau
  4. 「二人は問題について___。」(Hai người đã cùng bàn bạc về vấn đề)

    • (A) 話し出した
    • (B) 話し合った
    • (C) 話し切った
    • (D) 話し込んだ
  5. 「使い___」と「使い続ける」の違いは?

    • (A) hoàn toàn giống nhau
    • (B) 使い切る là ngôn ngữ văn viết
    • (C) 使い切る: tiếp tục dùng; 使い続ける: dùng hết sạch
    • (D) 使い切る: dùng hết sạch không còn gì; 使い続ける: tiếp tục dùng