“〜koto ni suru・〜koto ni naru”: Chủ động và bị động khi quyết định (N4)

「勉強することにした」vs「異動することになった」 — tôi quyết định vs được định đoạt (+ ている: thói quen của tôi vs quy định).

「留学することにした」 vs 「留学することになった」 — tôi quyết định vs sự việc đã được định

「来年、留学することにした」 (Tôi đã quyết định năm sau đi du học) vs 「留学することになった」 (Đã được sắp xếp là tôi sẽ đi du học) — cùng một sự việc, nhưng một bên là quyết định chủ động của chính bạn (ことにする), bên kia là sự sắp đặt/kết quả từ bên ngoài (ことになる). Cả hai đều diễn tả việc “quyết định”, chỉ khác nhau ở ai là người quyết định: ことにする = chính tôi quyết định; ことになる = sự việc đi đến kết quả như vậy (được sắp xếp, hoặc diễn ra tự nhiên). Bài viết này phân loại chúng theo “chủ động và bị động”.

Cốt lõi: ことにする (bạn quyết định) vs ことになる (được định đoạt)

Cách kiểm tra: người quyết định là chính bạn → ことにする; là một tác động bên ngoài, quy định hay kết quả → ことになる.

Cách kết hợp

DạngNghĩaVí dụ
động từ thể từ điển + ことにする(tôi) quyết định làm行くことにする (tôi quyết định đi)
động từ thể ない + ことにする(tôi) quyết định không làm行かないことにする (tôi quyết định không đi)
động từ thể từ điển + ことになるsự việc đi đến chỗ ~行くことになる (đã được sắp xếp là tôi sẽ đi)
〜ことにしている(thói quen) tôi tự đặt ra quy tắc là毎朝走ることにしている (tôi có thói quen chạy bộ mỗi sáng)

Câu ví dụ

⚠️ Những chỗ người học hay nhầm

① Đừng đảo ngược chủ động/bị động. Quyết tâm của chính bạn → ことにする (留学することにした = tôi đã quyết định); do công ty/quy định/kết quả sắp xếp → ことになる (留学することになった = sự việc đã được định như vậy). Tiếng Việt đều nói “quyết định” cho cả hai, nhưng tiếng Nhật phân biệt chủ động và bị động.

② 「ことになる」 nhẹ nhàng, lịch sự hơn. Ngay cả khi là quyết định của chính mình, người Nhật vẫn thường dùng ことになる để giảm tính chủ quan và tỏ ra khiêm tốn (結婚することになりました = tôi sắp kết hôn — nhẹ nhàng hơn ことにした). Điều này phản ánh thói quen “không phô trương cái tôi”.

③ 「ことにしている」 = thói quen. “Tiếp tục làm như vậy kể từ khi đã quyết định” (毎日走ることにしている = tôi có thói quen chạy bộ mỗi ngày). Khác với 「ことにした」 chỉ xảy ra một lần.

🔄 So sánh: ことにする/ことになる/つもり

DạngSắc tháiVí dụ
〜ことにするtôi quyết định (hạ quyết tâm ngay lúc này)行くことにする (tôi quyết định đi)
〜ことになるđược sắp xếp/sự việc đi đến kết quả行くことになる (đã được sắp xếp là tôi sẽ đi)
〜ことにしているthói quen hình thành sau khi quyết định走ることにしている (tôi có thói quen chạy bộ)
〜つもりdự định (chưa chốt hẳn)行くつもり

Tự mình quyết định → ことにする, được sắp xếp → ことになる, thói quen đã thành nếp → ことにしている, vẫn đang dự định → つもり.

💡 Điểm mấu chốt khi sử dụng

Với cặp này, hãy nhớ “ai là người quyết định”: quyết tâm của chính bạn → ことにする (留学することにした); do tác động bên ngoài/kết quả sắp xếp → ことになる (転勤することになった). Một nét rất Nhật: ngay cả với quyết định của chính mình, người Nhật thường cố ý dùng 「ことになりました」 (結婚することになりました) để giảm bớt cái tôi, nghe khách quan và khiêm tốn — một thói quen văn hóa đáng học theo để nói tiếng Nhật khéo léo. Ngoài ra, 「ことにしている」 là “thói quen hình thành sau khi đã quyết định” — đừng nhầm với ことにした chỉ xảy ra một lần.

❓ Các câu hỏi thường gặp

Q: 「留学することにした」 và 「留学することになった」 khác nhau thế nào?

Khác nhau ở ai là người quyết định. 「留学することにした」 = tự tôi quyết định đi du học (quyết tâm chủ động); 「留学することになった」 = sự việc đi đến chỗ tôi sẽ đi du học (bị động, hoặc làm nhẹ tính chủ quan). Câu đầu nhấn mạnh ý chí của bạn, câu sau nhấn mạnh “mọi việc đã được định như vậy”.

Q: Nếu là quyết định của chính mình, tại sao người Nhật lại dùng 「ことになりました」?

Đó là lối nói gián tiếp của người Nhật. Dùng 「ことになりました」 biến “tôi đã quyết định” thành “sự việc đã được định như vậy”, giảm bớt sự khẳng định cái tôi, nghe khiêm tốn và khách quan (結婚することになりました = tôi sắp kết hôn). Ngay cả với quyết định của chính mình, cách nói này cũng ít phô trương và khéo léo hơn 「ことにした」, nhất là khi thông báo công khai.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「来月から、毎日英語を勉強___。」 (tôi tự quyết định học tiếng Anh mỗi ngày)

    • (A) することになった
    • (B) することにした
    • (C) することだ
    • (D) するようになった
  2. 「社内の新ルールで、全員スーツを着てくる___。」 (quy định của công ty yêu cầu mặc vest)

    • (A) ことにした
    • (B) ことにしている
    • (C) ことになっている
    • (D) ことにある
  3. 「私は寝る前に日記を書く___。」 (tôi đã tạo thói quen viết nhật ký trước khi đi ngủ)

    • (A) ことにしている
    • (B) ことになっている
    • (C) ことにした
    • (D) ことになった
  4. 「来年の春、田中さんが大阪支社に異動する___。」 (công ty quyết định việc điều chuyển, không phải lựa chọn của chính anh ấy)

    • (A) ことにした
    • (B) ことにしている
    • (C) ことになった
    • (D) ことになっている
  5. Câu nào dưới đây được dùng đúng?

    • (A) 上司に言われて、参加することにした。 (sau khi được sếp nói, tôi tự quyết định tham gia)
    • (B) 上司に言われて、参加することになった。 (sếp quyết định, tôi chấp nhận)
    • (C) 上司に言われて、参加することになっている。 (theo quy định thì phải tham gia)
    • (D) Cả ba câu đều đúng, nhưng sắc thái khác nhau.