“〜はする・〜はある”: Đúng là 〜, nhưng… (nhượng bộ + bảo lưu) (N2)
“行きはするが、すぐ帰る” — thừa nhận một phần, rồi thêm điều kiện bảo lưu
「連絡はしたが、返事はまだない」 — liên lạc thì có liên lạc rồi, nhưng…
Khi muốn khiêm tốn thừa nhận một điều gì đó nhưng đồng thời thêm một lời bảo lưu, bạn sẽ nói 「彼に連絡はしたが、返事はまだない」 (liên lạc với anh ấy thì có, nhưng chưa thấy trả lời). 「〜はする・〜はある」 chèn 「は」 vào động từ hoặc tính từ, mang nghĩa “điều này đúng là có, nhưng…” — nhượng bộ một nửa rồi đưa ra sự bảo lưu hoặc điều chưa hài lòng. Bài này giải thích cách kết hợp (động từ dùng gốc ます), việc tính từ な đi với 「で」, và cách phân biệt với 「〜ことは〜」.
Cốt lõi: nhượng bộ trước, rồi thêm lời bảo lưu
Bản chất của 「〜はする/はある」 là “khẳng định một nửa, bảo lưu một nửa”: người nói trước tiên thừa nhận một điều là đúng (đi thì có đi, có thì có), nhưng hầu như luôn nối tiếp bằng 「が・けど」 để đưa ra sự bảo lưu, một bước ngoặt hoặc điều chưa hài lòng:
- 連絡はしたが、返事はまだない (liên lạc thì có liên lạc rồi, nhưng chưa có trả lời).
- 行きはするが、すぐ帰るつもりだ (đi thì tôi có đi, nhưng định về ngay).
- 難しくはあるが、不可能ではない (khó thì đúng là khó, nhưng không phải không thể).
- お金はあるが、使いたくない (tiền thì có, nhưng tôi không muốn tiêu).
Cảm giác: “~ thì đúng là ~, nhưng…” — cốt lõi là nhượng bộ trước một phần (chèn 「は」 để nhấn mạnh “điều này đúng là có”), rồi thêm lời lưu ý/bảo lưu. Đây là cách nói gián tiếp, dè dặt, chủ yếu dùng trong văn nói.
Dạng và cách kết hợp
| Từ loại | Cách kết hợp | Ví dụ |
|---|---|---|
| Động từ | gốc ます + はする | 行きはする |
| Động từ する | danh từ + はする | 連絡はする |
| Tính từ い | 〜く + はある | 難しくはある (khó thì đúng là khó) |
| Tính từ な・danh từ | 〜で + はある | 便利ではある (tiện thì đúng là tiện) |
Cách kết hợp của 「〜はする」: động từ dùng “gốc ます + はする” (行き→行きはする, 食べ→食べはする); tính từ い dùng “〜く + はある” (難しい→難しくはある); tính từ な dùng “〜で + はある” (便利→便利ではある); danh từ dùng “danh từ + は + ある” (お金はある). Phía sau hầu như luôn có 「が/けど」 đưa ra lời bảo lưu.
Ví dụ trong ngữ cảnh
- そのニュース、聞きはしたが、詳しくは知らない。(Tin đó thì tôi có nghe, nhưng không biết chi tiết.)
- 給料は上がりはしたが、物価もそれ以上に上がった。(Lương thì có tăng, nhưng giá cả còn tăng nhiều hơn.)
- この店、安くはあるが、味はいまいちだ。(Quán này rẻ thì đúng là rẻ, nhưng vị thì tầm tầm.)
- 参加できはするが、途中で抜けるかもしれない。(Tham gia thì tôi có thể, nhưng có thể phải về giữa chừng.)
- 便利ではあるが、値段が高すぎる。(Tiện thì đúng là tiện, nhưng giá quá đắt.)
⚠️ Những chỗ người học hay nhầm
① Động từ dùng ‘gốc ます + はする’, không dùng thể từ điển. Đây là chỗ kết hợp dễ sai nhất. Động từ dùng “gốc ます (phần còn lại sau khi bỏ ます) + はする”: 行きます→行きはする (đi thì có đi), 食べます→食べはする (ăn thì có ăn), 読みます→読みはする (đọc thì có đọc) / × 行くはする (sai: thể từ điển), × 行ってはする (sai: thể て). Đặc biệt chú ý động từ する: 連絡する→連絡はする (danh từ trước 「する」 + は + する), 勉強する→勉強はする. Mẹo nhớ: đưa động từ về dạng 「ます」, bỏ 「ます」, thêm 「はする」. (行きます→行き+はする=行きはする.)
② Tính từ な và danh từ cần ‘で’ (便利ではある); đừng bỏ. Với tính từ な hoặc danh từ, dùng “〜で + はある”, và 「で」 ở giữa không được bỏ: 便利→便利ではある (○ tiện thì đúng là tiện), 静か→静かではある (○ yên tĩnh thì đúng là yên tĩnh) / × 便利はある (× thiếu 「で」), × 静かはある. Người học thường áp quy tắc của tính từ い (〜く + はある) cho tính từ な và quên mất 「で」. Mẹo nhớ: tính từ い → く + はある (難しくはある); tính từ な → で + はある (便利ではある). (Danh từ thuần như 「お金」 thì nói 「お金はある」, vì danh từ đã đi trực tiếp với は; nhưng khi tính từ な làm vị ngữ thì cần 「で」.)
③ 「はする」 thiên về văn nói; văn viết dùng 「〜こそすれ」; gần với 「ことは〜」. Về văn phong, 「〜はする・はある」 thiên về văn nói, hội thoại hằng ngày; văn viết trang trọng hiếm khi dùng trực tiếp dạng “chèn は” này — văn viết thường dùng 「〜こそすれ (nếu có thì chỉ ~)」. Ngoài ra, 「〜はする」 gần với 「〜ことは〜」, đều là “nhượng bộ trước, rồi bảo lưu”: 「〜ことは〜」 nhượng bộ bằng cách lặp lại từ đầu (行くことは行くが = đi thì có đi, nhưng…, おいしいことはおいしいが = ngon thì đúng là ngon, nhưng…); 「〜はする/はある」 nhượng bộ bằng cách chèn 「は」 (行きはするが, おいしくはあるが). Cả hai đều là sự nhượng bộ “đúng là ~, nhưng…” và phần lớn có thể thay thế nhau: 行きはするが ≒ 行くことは行くが (đi thì có đi, nhưng…). Khác biệt nhỏ: 「ことは〜」 lặp lại cả từ nên nhấn mạnh “đúng là” hơn; 「はする」 chèn は nên gọn hơn. Khi muốn khiêm tốn “nhượng bộ một phần rồi thêm lưu ý”, cả hai đều tiện. (「〜には〜」 cũng thuộc cùng loại, ví dụ 「行くには行くが」.)
🔄 So sánh: はする/ことは〜/けど/こそすれ
| Dạng | Cảm giác | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜はする/はある | ~ thì đúng là ~ (nhượng bộ bằng cách chèn は, rồi bảo lưu) | 行きはするが |
| 〜ことは〜 | ~ thì đúng là ~ (nhượng bộ bằng cách lặp từ, rồi bảo lưu) | 行くことは行くが |
| 〜けど | tuy ~ nhưng (chuyển ý thông thường) | 行くけど |
| 〜こそすれ | nếu có thì chỉ ~ (chứ không…) (văn viết) | 増えこそすれ |
Những chỗ dễ lẫn: 「〜はする/はある」 = ~ thì đúng là ~ (nhưng…) (chèn 「は」 vào động từ/tính từ, nhượng bộ một phần rồi thêm bảo lưu, văn nói); 「〜ことは〜」 = ~ thì đúng là ~ (nhưng…) (nhượng bộ bằng cách lặp lại từ đầu, 行くことは行くが, nghĩa gần giống); 「〜けど」 = tuy ~ nhưng (chuyển ý thông thường, không đặc biệt “nhượng bộ một phần”); 「〜こそすれ」 = nếu có thì chỉ ~ (chứ không…) (văn viết, 増えこそすれ減らない = chỉ có tăng chứ không giảm). Muốn nói gián tiếp kiểu “nhượng bộ rồi bảo lưu” thì dùng はする/ことは〜; muốn chuyển ý thông thường thì dùng けど.
💡 Tóm tắt nhanh
「〜はする・はある」 chèn 「は」 vào động từ/tính từ để diễn đạt “nhượng bộ trước, rồi thêm lời lưu ý” (~ thì đúng là ~, nhưng…) — ba điểm cần nhớ: ① cách kết hợp — động từ dùng “gốc ます + はする” (行きはする, không phải 行くはする), tính từ い dùng “く + はある” (難しくはある), tính từ な dùng “で + はある” (便利ではある, đừng bỏ で); ② hầu như luôn có 「が/けど」 theo sau để bảo lưu — trước hết thừa nhận “điều này đúng là có”, rồi mới thêm lưu ý/điều chưa hài lòng; ③ thiên về văn nói, gần với 「ことは〜」 — văn viết dùng 「こそすれ」; 「ことは〜」 nhượng bộ bằng cách lặp lại từ đầu (行くことは行く), 「はする」 nhượng bộ bằng cách chèn は (行きはする), cả hai đều là sự nhượng bộ “đúng là ~, nhưng….” Mẫu này là mẹo để diễn đạt gián tiếp trong đời sống hằng ngày — khi muốn nhượng bộ một phần mà vẫn thêm lưu ý, 「〜はする/はある、が…」 rất sinh động (連絡はしたが = liên lạc thì có rồi, nhưng…).
❓ Câu hỏi thường gặp
Q: Khi 「はする」 đi với động từ thì dùng dạng nào? Mỗi từ loại kết hợp ra sao?
Động từ kết hợp theo “gốc ます + はする”, đây là chỗ dễ sai nhất. Cách kết hợp theo từ loại: ① động từ → gốc ます + はする: đưa động từ về dạng 「ます」, bỏ 「ます」, thêm 「はする」: 行きます→行きはする (đi thì có đi), 食べます→食べはする (ăn thì có ăn), 読みます→読みはする, 来ます→来はする. Không dùng thể từ điển (× 行くはする), cũng không dùng thể て (× 行ってはする). Động từ する (連絡する・勉強する) dùng “danh từ + は + する”: 連絡はする, 勉強はする, 心配はする. ② tính từ い → 〜く + はある: đổi 「い」 thành 「く」, thêm 「はある」: 難しい→難しくはある (khó thì đúng là khó), 高い→高くはある, おいしい→おいしくはある. ③ tính từ な → 〜で + はある: thêm 「で」 rồi 「はある」: 便利→便利ではある (tiện thì đúng là tiện), 静か→静かではある, 好き→好きではある. ④ danh từ → danh từ + は + ある/だ: お金→お金はある (tiền thì có), 学生→学生ではある. Vậy quy tắc là: động từ gốc ます + はする/tính từ い く + はある/tính từ な で + はある. Hai chỗ dễ sai nhất: (1) động từ dùng gốc ます (行きはする, không phải 行くはする); (2) tính từ な dùng で (便利ではある, đừng bỏ で). Nắm chắc hai điểm này là bạn kết hợp đúng. Phía sau hầu như luôn có 「が/けど」 để bảo lưu (行きはするが).
Q: 「はする」 và 「ことは〜」 khác nhau thế nào? Cả hai đều là ‘~ thì đúng là ~, nhưng…’ phải không?
Nghĩa gần như giống nhau (đều là sự nhượng bộ “nhượng bộ một phần rồi thêm bảo lưu”), thường có thể thay thế nhau, chỉ khác về hình thức và sắc thái. 「〜はする/はある」 = nhượng bộ bằng cách chèn 「は」 vào động từ/tính từ: chèn 「は」 vào giữa động từ hoặc tính từ để nhấn mạnh “điều này đúng là có”, rồi thêm lưu ý: 行きはするが、すぐ帰る (đi thì tôi có đi, nhưng sẽ về ngay), 難しくはあるが、できないことはない (khó thì đúng là khó, nhưng không phải không làm được), 連絡はしたが、返事はない (liên lạc thì có rồi, nhưng không có trả lời). Đây là dạng “chèn は”, gọn hơn. 「〜ことは〜」 = nhượng bộ bằng cách lặp lại từ đầu (động từ/tính từ): lặp lại cùng một từ, nối bằng 「ことは」 để nhấn mạnh “đúng là ~”, rồi thêm lưu ý: 行くことは行くが、気は進まない (đi thì có đi, nhưng không hứng thú), おいしいことはおいしいが、量が少ない (ngon thì đúng là ngon, nhưng phần ít), 便利なことは便利だが、高い (tiện thì đúng là tiện, nhưng đắt). Đây là dạng “lặp lại cả từ”, nhấn mạnh “quả thật, đúng là” hơn. Hai mẫu này gần nhau và phần lớn có thể thay thế: 行きはするが ≒ 行くことは行くが (đi thì có đi, nhưng…). Khác biệt tinh tế: 「ことは〜」 lặp lại từ đầu, nhấn mạnh sự nhượng bộ “đúng là/quả thật” hơn (nói từ đó hai lần, giọng đầy đặn hơn); 「はする」 chèn は, gọn hơn và mang tính văn nói. Còn có 「〜には〜」 cùng loại (行くには行くが = đi thì có đi, nhưng…), dùng giống 「ことは〜」. Tất cả đều là cách tiếng Nhật nói “nhượng bộ trước, rồi bảo lưu (nhượng bộ)” — hiểu một mẫu là hiểu các mẫu còn lại. Khi muốn khiêm tốn “nhượng bộ một phần, rồi thêm lưu ý”, cả 「〜はする」 (chèn は) lẫn 「〜ことは〜」 (lặp từ đầu) đều tự nhiên.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「彼に連絡___したが、返事はまだない。」(Tôi có liên lạc với anh ấy, nhưng...)
- (A) は
- (B) を
- (C) で
- (D) に
「行く」を「〜はする」にすると?
- (A) 行かはする
- (B) 行くはする
- (C) 行ってはする
- (D) 行きはする
「お金はあるが使いたくない」の含意は?
- (A) Muốn tiêu hết
- (B) Hoàn toàn không có tiền
- (C) Có tiền, nhưng (không muốn tiêu) — có sự bảo lưu
- (D) Không chắc có tiền hay không
「〜はする」の後によく来るのは?
- (A) ください
- (B) が/けど (mở ra lời bảo lưu mang tính đối lập)
- (C) なさい
- (D) ましょう
接法が正しいのは?
- (A) 食べはしたが、おいしくなかった。
- (B) 食べるはした。
- (C) 食べてはする(過去は した)。
- (D) 食べはするを。