てみる vs ておく vs てしまう: Phân biệt ba trợ động từ (JLPT N4)
Thử làm / làm trước / làm xong — ba trợ động từ đi với thể て trông giống nhau nhưng nghĩa rất khác.
「てみる」「ておく」「てしまう」 — làm sao phân biệt ba mẫu 「て + trợ động từ」?
「薬を飲んでみる」 (uống thử thuốc), 「薬を買っておく」 (mua thuốc sẵn), 「薬を全部飲んでしまった」 (lỡ uống hết thuốc) — cùng là 「thể て + trợ động từ」 nhưng nghĩa hoàn toàn khác nhau: てみる = thử nghiệm, ておく = chuẩn bị trước, てしまう = làm xong/lỡ làm. Lấy 「てみる」 làm trung tâm, bài này đối chiếu nó với 「ておく」「てしまう」 dễ nhầm nhất để phân loại bộ trợ động từ này một lượt (kiến thức cơ bản về 「てみる」 có bài riêng 〈kiến thức cơ bản về てみる〉).
(Bạn mới học 「てみる」? Hãy bắt đầu với kiến thức cơ bản về てみる.)
Cốt lõi: thử nghiệm (てみる) vs chuẩn bị (ておく) vs hoàn tất (てしまう)
Cả ba đều đi với thể て, nhưng cảm giác hoàn toàn khác nhau:
- てみる = thử nghiệm (làm rồi xem kết quả): 食べてみる (ăn thử).
- ておく = chuẩn bị trước (làm trước cho tương lai): 買っておく (mua sẵn).
- てしまう = làm xong/lỡ làm, nuối tiếc: 食べてしまう (ăn hết/lỡ ăn mất).
Cách thử: “thử một lần” → てみる; “làm trước” → ておく; “xong rồi/ôi không” → てしまう.
Cách kết hợp
| Hình thức | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜てみる | thử nghiệm (xem kết quả) | やってみる |
| 〜ておく | chuẩn bị trước | 予約しておく |
| 〜てしまう | làm xong/lỡ làm | 忘れてしまう |
例句解析
- この薬、効くか分からないけど、とりあえず飲んでみる。(Không biết thuốc có hiệu quả không, nhưng tôi cứ uống thử xem.) — てみる (thử nghiệm)
- 明日の試験のために、単語を覚えておく。(Để chuẩn bị cho bài thi ngày mai, tôi sẽ học thuộc từ vựng trước.) — ておく (chuẩn bị)
- 財布を忘れてしまった!どうしよう。(Tôi lỡ quên ví mất rồi! Làm sao đây.) — てしまう (nuối tiếc)
- 面白そうだから、この本を読んでみる。(Trông thú vị nên tôi sẽ đọc thử cuốn sách này.) — てみる
- 旅行前に、ホテルを予約しておく。(Trước chuyến đi, tôi sẽ đặt khách sạn trước.) — ておく
⚠️ Những lỗi thường gặp cần tránh
① Đừng nhầm てみる (thử) với ておく (chuẩn bị). てみる = làm thử một cách thăm dò, xem kết quả (新しい店に行ってみる = đến thử quán mới); ておく = làm trước để sau này thuận tiện (席を取っておく = giữ chỗ trước). Một bên là “thử,” một bên là “chuẩn bị” — hai hướng khác nhau.
② てしまう có hai nghĩa: hoàn tất và nuối tiếc. 宿題をやってしまう (làm xong bài tập = hoàn tất, làm cho xong); 財布を落としてしまった (lỡ làm rơi ví = nuối tiếc). Phân biệt theo ngữ cảnh: giọng trung tính = “làm xong”; sự việc tiêu cực = “lỡ làm, ôi không.” Trong văn nói thường rút gọn thành 「〜ちゃう/〜じゃう」 (食べちゃう).
③ Cả ba đều đi với thể て — hãy chọn theo sắc thái. Muốn nói “thử một lần” dùng てみる, “chuẩn bị trước” dùng ておく, “làm xong/lỡ làm” dùng てしまう. Cách gắn giống nhau (thể て + trợ động từ); khác biệt nằm ở sắc thái bạn muốn diễn đạt.
🔄 So sánh: てみる/ておく/てしまう
| Hình thức | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜てみる | thử nghiệm (làm rồi xem) | 行ってみる |
| 〜ておく | chuẩn bị trước (cho tương lai) | 予約しておく |
| 〜てしまう | làm xong/lỡ làm, nuối tiếc | 忘れてしまう |
| (văn nói) 〜ちゃう | dạng rút gọn của てしまう | 食べちゃう |
Thử → てみる, chuẩn bị → ておく, làm xong/nuối tiếc → てしまう. Ba trợ động từ, mỗi cái một sắc thái, và cả ba đều cực kỳ thông dụng. (Kiến thức cơ bản về てみる: xem bài 〈kiến thức cơ bản về てみる〉.)
💡 Cách ghi nhớ
Ba mẫu 「て + trợ động từ」 này là ba “con ngựa thồ” thường ngày của tiếng Nhật; ba từ khóa giúp bạn phân biệt: てみる = thử (食べてみる = ăn thử), ておく = chuẩn bị (買っておく = mua sẵn), てしまう = xong/ôi (食べてしまった = ăn hết rồi/lỡ ăn mất). Dễ nhầm nhất là てみる và ておく — “làm thử một cách thăm dò rồi xem” dùng てみる; “làm trước cho tương lai” dùng ておく. てしまう tùy ngữ cảnh: trung tính là “làm xong” (宿題をやってしまおう = mình làm cho xong bài tập đi), tiêu cực là “lỡ làm” (遅刻してしまった = lỡ đến muộn), trong văn nói là 「〜ちゃう」 (遅刻しちゃった). Cả ba đều rất thường gặp — phân biệt rõ sắc thái thì cách diễn đạt của bạn sẽ chính xác hơn nhiều. Về kiến thức cơ bản của 「てみる」, hãy xem bài 〈kiến thức cơ bản về てみる〉.
❓ Hỏi đáp (FAQ)
Q: Cách nhanh nhất để phân biệt 「てみる」「ておく」「てしまう」 là gì?
Ba từ khóa: thử/chuẩn bị/xong. てみる = thử (làm thử một cách thăm dò, xem kết quả: やってみる = làm thử một lần); ておく = chuẩn bị (làm trước cho tương lai: 買っておく = mua sẵn, 予約しておく = đặt chỗ trước); てしまう = xong/ôi (làm xong, hoặc lỡ làm, nuối tiếc: 食べてしまった = ăn hết rồi/lỡ ăn mất). Cả ba đều đi với thể て; khác biệt là sắc thái — “thử nghiệm” → てみる, “chuẩn bị” → ておく, “hoàn tất hoặc nuối tiếc” → てしまう.
Q: 「てしまう」 là “làm xong” hay “lỡ làm”?
Có thể là cả hai — hãy phân biệt theo ngữ cảnh và việc sự việc tích cực hay tiêu cực. ① Hoàn tất, làm cho xong (trung tính): 宿題を早くやってしまおう (mình làm cho xong bài tập nhanh đi) — nhấn mạnh “làm xong hoàn toàn.” ② Lỡ làm, nuối tiếc (tiêu cực): 大事な書類をなくしてしまった (lỡ làm mất giấy tờ quan trọng) — mang cảm giác “ôi không, nuối tiếc.” Cách thử: sự việc tốt/trung tính = “làm xong”; sự việc xấu/sơ suất = “lỡ làm, nuối tiếc.” Trong văn nói rút gọn thành 「〜ちゃう (〜でしまう→〜じゃう)」: 食べちゃった (ăn hết rồi), 忘れちゃった (quên mất rồi).
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「この薬、効くかどうか分からないけど、飲ん___よ。」 (để tôi uống thử)
- (A) でみよう
- (B) でおこう
- (C) でしまおう
- (D) ていこう
「明日の試験のために、単語を覚え___。」 (học thuộc trước, cho ngày mai)
- (A) てみた
- (B) てきた
- (C) てしまった
- (D) ておいた
「財布を忘れ___!どうしよう!」 (lỡ quên mất, nuối tiếc)
- (A) てみた
- (B) ておいた
- (C) てしまった
- (D) ていった
「このレストランは評判がいいから、今度行っ___。」 (muốn thử đến)
- (A) ておきたい
- (B) てみたい
- (C) てしまいたい
- (D) ていきたい
「旅行中に全部のお金を使い___。」 (tiêu hết sạch tiền, hơi tiếc)
- (A) てみた
- (B) ておいた
- (C) てしまった
- (D) ていた