“〜tomosureba・tomosuruto”: Dễ có xu hướng 〜, hay có nguy cơ 〜 (N1)

「ともすれば感情的になりがちだ」 — chỉ ra một xu hướng (tiêu cực) dễ xảy ra.

「ともすれば感情的になりがちだ」 — dễ ~, rất dễ ~

Ai cũng có điểm yếu là “trượt theo một hướng nào đó lúc nào không hay” — bận rộn thì quên chăm sóc sức khỏe, mệt mỏi thì muốn bỏ cuộc. Để chỉ ra “xu hướng dễ xảy ra (thường là tiêu cực)” này, tiếng Nhật dùng phó từ 「ともすれば/ともすると」 — 「ともすれば感情的になりがちだ (rất dễ có xu hướng trở nên cảm tính).」 「ともすれば・ともすると」 = dễ ~, rất dễ ~, chỉ cần sơ sẩy một chút là ~. Bài này cũng phân biệt với các mẫu gần nghĩa 〈がちだ〉〈きらいがある〉.

Cốt lõi: dễ ~, rất dễ (rơi vào một xu hướng tiêu cực nào đó)

「ともすれば/ともすると」 là một phó từ mang nghĩa “dễ ~, rất dễ ~, chỉ cần sơ sẩy một chút là ~” — chỉ ra một xu hướng dễ xảy ra, thường là tiêu cực:

Cảm giác: trước hết nêu một tình huống dễ khiến người ta “trượt theo một hướng nào đó mà không nhận ra”, rồi chỉ ra “xu hướng thường là tiêu cực đó.” Cốt lõi là “chỉ cần sơ sẩy một chút là dễ, rất dễ (rơi vào) ~”, mang giọng điệu nhắc nhở, cảnh báo. Đây là một phó từ (đứng đầu câu hoặc giữa câu), thường đi cùng các cách nói về xu hướng như 「〜がちだ/〜やすい」, nghiêng về văn viết, trang trọng. Trong tiếng Việt: dễ ~, rất dễ ~, chỉ cần sơ sẩy là ~. (「ともすれば」「ともすると」 đồng nghĩa và có thể thay thế nhau; dạng văn chương hơn là 「ややもすれば/ややもすると」.)

Cách kết hợp & các dạng

DạngCách dùngVí dụ
ともすれば〜がちだdễ có xu hướng ~ともすれば忘れがち
ともすると〜やすいrất dễ ~ともすると誤解されやすい
ともすれば〜かねないchỉ cần sơ sẩy một chút là thậm chí có thể ~ともすれば大事故になりかねない (rất dễ dẫn đến tai nạn nghiêm trọng)

Là phó từ (đứng đầu câu hoặc giữa câu), thường đi cùng các cách nói về xu hướng/khả năng như 「〜がちだ・〜やすい・〜かねない」. 「ともすれば = ともすると」 đồng nghĩa. Nghiêng về văn viết, trang trọng.

Ví dụ trong thực tế

⚠️ Những cái bẫy dễ mắc

① Vế sau chủ yếu là cách nói về xu hướng như 「がちだ/やすい」, và chủ yếu mang nghĩa ‘tiêu cực’. 「ともすれば/ともすると」 chỉ ra một “xu hướng dễ xảy ra”, nên vế sau rất thường đi cùng các cách nói về xu hướng/khả năng như 「〜がちだ (dễ ~, hay ~)」「〜やすい (dễ ~)」「〜かねない (thậm chí có thể ~)」: ともすれば忘れがち, ともすると誤解されやすい, ともすれば事故になりかねない. Và xu hướng đó chủ yếu là tiêu cực (quên, buông lỏng, sa vào, lạc lối) — mang giọng nhắc nhở, cảnh báo. Mẹo kiểm tra: muốn chỉ ra “dễ (vô thức) rơi vào một xu hướng tiêu cực nào đó” → ともすれば + がちだ/やすい/かねない.

② Đây là ‘phó từ’, không phải trợ từ nối câu — đứng đầu câu hoặc giữa câu. 「ともすれば/ともすると」 là phó từ bổ nghĩa cho cả câu, đặt ở đầu câu hoặc giữa câu (sau chủ ngữ), dùng độc lập: ともすれば、人は楽な道を選ぶ (con người dễ chọn con đường dễ dàng). Không giống 「と/ば/たら」, nó không gắn vào sau động từ như một từ nối. Đừng viết 「〜ともすれば」 gắn sau một từ như trợ từ nối. Mẹo kiểm tra: đó là phó từ bổ nghĩa cho cả câu (dễ, rất dễ), đặt ở đầu câu/giữa câu, không đặt sau đuôi động từ.

③ Phân công khác với 「〜がちだ」 — 「がちだ」 là từ chỉ xu hướng cốt lõi, 「ともすれば」 là phó từ tăng cường. Hai từ này thường xuất hiện cùng nhau nhưng đóng vai trò khác nhau. 「〜がちだ」 là cách nói xu hướng cốt lõi (sau thân ます của động từ hoặc danh từ), bản thân nó mang nghĩa “dễ ~, hay ~”: 忘れがち (hay quên), 病気がち (hay ốm). 「ともすれば」 là phó từ đặt ở phía trước để nhấn mạnh và chỉ ra tính chất “vô thức, chỉ cần sơ sẩy một chút” của xu hướng đó, và hai từ kết hợp tự nhiên nhất: ともすれば忘れがち (rất dễ hay quên). Khác biệt: 「がちだ」 là bản thân xu hướng (dùng một mình được); 「ともすれば」 là phó từ tăng cường (đặt phía trước để làm nổi bật xu hướng, thường đi với がちだ). Mẹo kiểm tra: chỉ muốn nói “dễ ~” → がちだ/やすい; muốn nhấn mạnh thêm “chỉ cần sơ sẩy một chút là dễ (rơi vào xu hướng đó)” → thêm ともすれば ở phía trước.

④ Khác biệt với 「きらいがある」 — cảm giác, đối tượng. Cả hai đều diễn đạt “có xu hướng ~”, nhưng hương vị khác nhau. 「ともすれば」 là phó từ chỉ ra xu hướng “chỉ cần sơ sẩy một chút là rất dễ (rơi vào) ~”, chủ yếu đi với がちだ/やすい, mang cảm giác nhắc nhở. 「きらいがある」 là một mẫu (〜きらいがある) mang nghĩa “có thói quen (xấu), xu hướng ~”, thường được dùng nhiều hơn để phê bình một đặc điểm vốn có, không mấy đáng khen của một người hay sự vật: 彼は物事を大げさに言うきらいがある (anh ấy có thói quen phóng đại sự việc, xem 〈きらいがある〉). Khác biệt: 「ともすれば」 = phó từ, rất dễ (rơi vào một xu hướng nào đó) (đi với がちだ); 「きらいがある」 = mẫu câu, có thói quen (xấu), xu hướng ~ (phê bình đặc điểm vốn có). Mẹo kiểm tra: muốn nói “chỉ cần sơ sẩy một chút là rất dễ ~” → ともすれば (phó từ); muốn phê bình “(ai đó/cái gì đó) có thói quen, xu hướng ~” → きらいがある.

🔄 Sắc thái & so sánh: ともすれば/がちだ/きらいがある/やすい

DạngÝ nghĩaTừ loại・điểm nhấnVí dụ
ともすれば/ともするとdễ ~, rất dễ ~phó từ, chỉ ra xu hướng (tiêu cực) dễ rơi vàoともすれば〜がち
がちだdễ ~, hay ~bản thân xu hướng (sau thân ます/danh từ)忘れがち
きらいがあるcó thói quen (xấu), xu hướng ~mẫu câu, phê bình đặc điểm vốn có (xem 〈きらいがある〉)大げさなきらいがある (có xu hướng phóng đại)
やすいdễ ~trung tính, mức độ dễ/khó壊れやすい

Dễ nhầm lẫn: 「ともすれば/ともすると」 = dễ ~, rất dễ ~ (phó từ, chỉ ra xu hướng tiêu cực dễ rơi vào, thường đi với がちだ); 「がちだ」 = dễ ~, hay ~ (bản thân xu hướng, dùng một mình được); 「きらいがある」 = có thói quen (xấu), xu hướng ~ (mẫu câu, phê bình đặc điểm vốn có, xem 〈きらいがある〉); 「やすい」 = dễ ~ (trung tính, mức độ dễ/khó). Để chỉ ra “chỉ cần sơ sẩy một chút là rất dễ ~” dùng ともすれば; để chỉ nói “dễ ~” dùng がちだ/やすい; để phê bình “có thói quen ~” dùng きらいがある.

💡 Cách ghi nhớ

「ともすれば/ともすると」 là một phó từ rất tiện — nó sinh ra để chỉ ra xu hướng “chỉ cần sơ sẩy một chút là rất dễ (trượt theo hướng tiêu cực nào đó)”, mang cảm giác nhắc nhở, cảnh báo. 「ともすれば感情的になりがち」「ともすると初心を忘れる」 rất hợp với bình luận và lời tự nhắc nhở. Ba điểm chính: ① vế sau chủ yếu đi với 「がちだ/やすい/かねない」, xu hướng chủ yếu là tiêu cực; ② đây là phó từ (đứng đầu câu hoặc giữa câu, không phải trợ từ nối); ③ nó kết hợp với 「がちだ」 (がちだ là bản thân xu hướng, ともすれば là phó từ tăng cường). 「ともすれば」「ともすると」 đồng nghĩa và có thể thay thế nhau; dạng văn chương hơn là 「ややもすれば」. Để viết lời nhắc nhở kiểu “con người, chỉ cần sơ sẩy một chút là dễ ~”, từ này hợp nhất.

❓ Những thắc mắc có thể có

Q: 「ともすれば」 và 「ともすると」 khác nhau thế nào?

Gần như không khác — có thể thay thế nhau. 「ともすれば」 và 「ともすると」 là hai phó từ đồng nghĩa, đều mang nghĩa “dễ ~, rất dễ ~, chỉ cần sơ sẩy một chút là ~”, chỉ ra một xu hướng dễ xảy ra (chủ yếu là tiêu cực). Về nghĩa, cách dùng và cảm giác thì chúng gần như giống hệt, và trong hầu hết trường hợp có thể thay thế trực tiếp: ともすれば感情的になりがちだ = ともすると感情的になりがちだ (rất dễ có xu hướng trở nên cảm tính — hai câu giống nhau). Nếu phải nói khác biệt nhỏ nhất, một số người cảm thấy 「ともすると」 mang tính văn nói hơn một chút còn 「ともすれば」 mang tính văn viết hơn một chút, nhưng sự khác biệt này rất nhỏ và không cần cố phân biệt khi sử dụng. Ngoài ra còn có một từ đồng nghĩa văn chương hơn, khó hơn là 「ややもすれば/ややもすると」, cùng nghĩa nhưng cổ kính và trang trọng hơn, chủ yếu dùng trong tùy bút. Mẹo kiểm tra: muốn nói “dễ ~” → ともすれば hay ともすると đều được (đồng nghĩa); muốn văn chương, trang trọng hơn → ややもすれば.

Q: Trong 「ともすれば感情的になりがちだ」, chẳng phải 「ともすれば」 và 「がちだ」 bị thừa sao?

Không thừa — hai từ này là một cặp bổ sung, củng cố cho nhau, không phải từ thừa. 「がちだ」 là cách nói xu hướng cốt lõi — 「感情的になりがちだ」 = “dễ trở nên cảm tính, hay trở nên cảm tính”, bản thân nó đã mang xu hướng “dễ ~”. 「ともすれば」 là phó từ đặt ở phía trước, có vai trò nhấn mạnh và làm nổi bật cảm giác “chỉ cần sơ sẩy một chút, vô thức (là xảy ra)” trong xu hướng đó, khiến hương vị “dễ” mạnh hơn và mang tính nhắc nhở hơn. Vì vậy 「ともすれば感情的になりがちだ」 = “(người ta), chỉ cần sơ sẩy một chút là rất dễ trở nên cảm tính” — 「ともすれば」 mang đến giọng “vô thức, lúc không đề phòng”, 「がちだ」 mang đến “xu hướng dễ ~”, và khi chồng lên nhau, giọng điệu đầy đủ và mang tính nhắc nhở hơn, là một cặp cố định rất tự nhiên của tiếng Nhật, không thừa. Mẹo kiểm tra: 「ともすれば〜がちだ」 là cặp kết hợp phổ biến và tự nhiên (phó từ + từ chỉ xu hướng) — cứ tự tin dùng cùng nhau; tách ra chỉ dùng một trong hai cũng được (ともすれば〜/〜がちだ), nhưng dùng cùng nhau thì giọng điệu đầy đủ nhất.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「忙しいと、___健康を後回しにしがちだ。」(dễ có xu hướng / hay)

    • (A) あえて
    • (B) かろうじて
    • (C) いやがおうにも
    • (D) ともすれば
  2. 「ともすれば」とよく一緒に来るのは?

    • (A) がちだ/やすい
    • (B) ください
    • (C) なさい
    • (D) てはいけない
  3. 「ともすると初心を忘れる」の意味は?

    • (A) Đã quên rồi
    • (B) Không bao giờ quên
    • (C) Nếu không cẩn thận thì dễ quên mất ý định ban đầu (một xu hướng)
    • (D) Muốn quên
  4. 「ともすれば」の語感は?

    • (A) Tuyệt đối không bao giờ
    • (B) Chỉ cần một chút là/thường có xu hướng (thường là xu hướng tiêu cực)
    • (C) Một mệnh lệnh
    • (D) Lòng biết ơn
  5. 用法が自然なのは?

    • (A) ともすればだ高い。
    • (B) ともすれば必ず成功する (không hợp với nghĩa xu hướng)。
    • (C) ともすればを食べる。
    • (D) ともすると怠けがちだ。