“〜temo shikata ga nai・shiyou ga nai”: ไม่มีประโยชน์ / ช่วยไม่ได้ (N1)
「後悔してもしかたがない」「知らせようがない」 — ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ กับ ไม่มีทางทำได้
「今さら後悔してもしかたがない」 — ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ ไม่มีทาง ช่วยไม่ได้
เมื่ออยากเตือนว่า “อย่าเสียแรงเปล่า” หรืออยากบอกว่า “ไม่มีอะไรที่ทำได้” เช่น 「今さら後悔してもしかたがない」 (ตอนนี้จะเสียใจไปก็ไม่มีประโยชน์) — 「〜てもしかたがない・〜しようがない」 ทั้งคู่แสดงว่า “ช่วยไม่ได้” แต่มองจากคนละมุม: てもしかたがない = (ต่อให้ทำ) ก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์; しようがない = ไม่มีทาง ไม่มีวิธี บทความนี้อธิบายความต่างของสองคำ และอ้างอิงไปยัง 「ようがない」 ที่มีความหมายใกล้เคียง
หัวใจสำคัญ: คำหนึ่ง ‘ทำไปก็ไม่มีประโยชน์’ อีกคำ ‘ไม่มีวิธีทำ’
ชุดคำนี้ทั้งคู่แสดงว่า “ช่วยไม่ได้” แต่มองจากคนละมุม:
① 〜てもしかたがない(しょうがない)= (ต่อให้ทำ) ก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์ (ทำ ~ ไปก็ไม่ช่วยอะไร):
- 過ぎたことを悔やんでもしかたがない (เสียใจกับเรื่องที่ผ่านไปแล้วก็ไม่มีประโยชน์)
- 一人で悩んでもしかたがないから、相談しよう (กลุ้มใจคนเดียวก็ไม่มีประโยชน์ ไปปรึกษาใครสักคนเถอะ)
② 〜しようがない(しかたがない)= ไม่มีทาง ไม่มีวิธี (ไม่มีวิธี/ช่องทาง):
- 連絡先がわからず、連絡しようがない (ไม่รู้ข้อมูลติดต่อ จึงไม่มีทางติดต่อได้)
- こう壊れては、直しようがない (พังขนาดนี้แล้ว ไม่มีทางซ่อมได้)
ความรู้สึก: 「てもしかたがない」 เน้นว่า “ต่อให้ทำ ~ ก็ไม่มีประโยชน์” (ขัดแย้ง + เปล่าประโยชน์ มักใช้เตือนไม่ให้เสียแรงเปล่า); 「しようがない」 เน้นว่า “ไม่มีวิธีที่จะทำ” (เพราะขาดวิธีการ จึงอยากทำก็ทำไม่ได้) ในภาษาไทยอาจเทียบได้ว่า てもしかたがない = “ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ ~ ก็เปล่าประโยชน์”; しようがない = “ไม่มีทาง ไม่มีอะไรจะทำได้”
วิธีเชื่อม
| รูปแบบ | ความหมาย | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| กริยารูป て + もしかたがない | (ต่อให้ทำ) ก็ไม่มีประโยชน์ | 泣いてもしかたがない (ร้องไห้ไปก็ไม่ได้อะไร) |
| รากรูป ます + ようがない | ไม่มีวิธีทำ | 直しようがない (ไม่มีทางซ่อมได้) |
| รากรูป ます + しようがない | ไม่มีทาง (= ようがない) | どうしようもない (ไม่มีอะไรจะทำได้) |
「てもしかたがない」 ต่อกับกริยารูป て + も (ตามด้วย 「しかたがない/しょうがない」); 「しようがない」 ต่อกับรากรูป ます ของกริยา (連絡し→連絡しようがない) 「しようがない」 มีความหมายใกล้เคียงกับ 「ようがない」 (ดูข้อควรระวังข้อ ③)
ตัวอย่างการใช้
- 終わったことを、いつまでも気にしてもしかたがない。(จะมัวกังวลกับเรื่องที่จบไปแล้วตลอดไปก็ไม่มีประโยชน์)
- 天気ばかりは、心配してもしかたがない。(เรื่องสภาพอากาศ เป็นห่วงไปก็ไม่มีประโยชน์)
- 本人がいない以上、確かめようがない。(ในเมื่อเจ้าตัวไม่อยู่ ก็ไม่มีทางตรวจสอบได้)
- あまりの美しさに、言いようがないほど感動した。(สวยเหลือเกิน จนประทับใจเกินกว่าจะบรรยายได้)
- もうどうしようもないところまで来てしまった。(เรามาถึงจุดที่ไม่มีอะไรจะทำได้อีกแล้ว)
⚠️ กับดักที่ควรระวัง
① 「てもしかたがない」 = ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ (เตือนไม่ให้เสียแรงเปล่า); 「しようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (ขาดวิธีการ) นี่คือความต่างที่เป็นแก่นของสองคำนี้ 「〜てもしかたがない(しょうがない)」 = (ต่อให้ทำ) ก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์ — เป็นความขัดแย้งแบบ “ต่อให้ทำประโยคแรก ก็ไม่ช่วยอะไร” มักใช้เตือนว่า “อย่าเสียแรงเปล่า”: 後悔してもしかたがない (เสียใจไปก็ไม่มีประโยชน์), 怒ってもしかたがない (โกรธไปก็ไม่มีประโยชน์), 心配してもしかたがない (เป็นห่วงไปก็ไม่มีประโยชน์) จุดเน้นคือ “ทำไปก็ไม่เปลี่ยนอะไร แล้วจะทำไปทำไม” 「〜しようがない/ようがない」 = ไม่มีทาง ไม่มีวิธี — คือ “เพราะขาดวิธี/ช่องทาง จึงอยากทำก็ทำไม่ได้”: 連絡先を知らないので、連絡しようがない (ไม่รู้ข้อมูลติดต่อ จึงไม่มีทางติดต่อได้), 証拠がなく、証明しようがない (ไม่มีหลักฐาน จึงไม่มีทางพิสูจน์ได้) จุดเน้นคือ “ขาดวิธีการ ไม่รู้จะเริ่มตรงไหน” วิธีทดสอบ: ถ้าต้องการพูดว่า “(ทำ) ไปก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์” (เตือนไม่ให้เสียแรงเปล่า) → てもしかたがない; ถ้าต้องการพูดว่า “ไม่มีวิธีทำ ไม่รู้จะเริ่มตรงไหน” (ขาดวิธีการ) → しようがない/ようがない (ดู 〈ようがない〉)
② วิธีเชื่อมต่างกัน: รูป て + もしかたがない/รากรูป ます + ようがない ต้องเชื่อมให้ถูก 「てもしかたがない」 ต่อกับกริยารูป て + も + しかたがない (しょうがない): 後悔する→後悔してもしかたがない, 泣く→泣いてもしかたがない 「しようがない/ようがない」 ต่อกับรากรูป ます ของกริยา: 連絡する→連絡しようがない, 直す→直しようがない สูตรจำ: รูป て + もしかたがない (ไม่มีประโยชน์); รากรูป ます + ようがない (ไม่มีทาง)
③ ⭐「しようがない」 ≒ 「ようがない」 (ดู 〈ようがない〉) ส่วน 「しかたがない」 เดี่ยว ๆ = ยอมรับสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ก่อนอื่นต้องเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่าง 「しようがない」 กับ 「ようがない」 — สองคำนี้ใกล้เคียงกัน! 「しようがない」 จริง ๆ คือ 「する」 + 「ようがない」 (する→し+ようがない) ทั้งคู่แปลว่า “ไม่มีวิธีทำ (ขาดวิธีการ)”: どうしようがない ≒ どうしようもない (ไม่มีอะไรจะทำได้), 連絡しようがない (ไม่มีทางติดต่อ) (สำหรับการใช้ 「ようがない」 อย่างละเอียด ดู 〈ようがない〉) นอกจากนี้ 「しかたがない」 ที่ใช้เดี่ยว ๆ (ไม่ใช่คู่กับรูป て/ようがない) แสดง “ช่วยไม่ได้ ยอมรับ (ยอมรับความเป็นจริงที่เปลี่ยนไม่ได้)”: 雨だからしかたがない (ฝนตกก็ช่วยไม่ได้), 負けてもしかたがない (แพ้ก็ช่วยไม่ได้) เป็นความยอมรับชะตาแบบ “ยอมรับความจริง” สามคำนี้คือ: 「てもしかたがない」 = ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ (เตือนไม่ให้เสียแรงเปล่า); 「しようがない/ようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (ขาดวิธีการ ดู 〈ようがない〉); 「しかたがない」 (เดี่ยว ๆ) = ยอมรับความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ วิธีทดสอบ: ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ → てもしかたがない; ไม่มีวิธีทำ → しようがない/ようがない; ยอมรับความจริงที่เปลี่ยนไม่ได้ → しかたがない
🔄 เปรียบเทียบ: てもしかたがない/しようがない/しかたがない/っこない
| รูปแบบ | จุดเน้น | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| 〜てもしかたがない | (ต่อให้ทำ) ก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์ | 後悔してもしかたがない (เสียใจไปก็ไม่มีประโยชน์) |
| 〜しようがない/ようがない | ไม่มีวิธีทำ (ขาดวิธีการ) | 連絡しようがない (ไม่มีทางติดต่อได้) |
| しかたがない (เดี่ยว ๆ) | ยอมรับความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ | 雨だからしかたがない (ฝนตกก็ช่วยไม่ได้) |
| 〜っこない | ไม่มีทางที่จะ ~ (ภาษาพูด ยืนยันหนักแน่น) | できっこない (ไม่มีทางทำได้หรอก) |
คู่ที่สับสนง่าย: 「〜てもしかたがない」 = (ต่อให้ทำ) ก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์ (ขัดแย้ง + ไร้ผล เตือนไม่ให้เสียแรงเปล่า); 「〜しようがない/ようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (เพราะขาดวิธีการ ดู 〈ようがない〉); 「しかたがない」 (เดี่ยว ๆ) = ยอมรับความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ (เปลี่ยนไม่ได้); 「〜っこない」 = ไม่มีทางที่จะ ~ (ภาษาพูด ปฏิเสธหนักแน่นอย่างยืนยัน) ถ้าทำไปก็ไม่มีประโยชน์ใช้ てもしかたがない; ถ้าไม่มีวิธีใช้ しようがない; ถ้ายอมรับความจริงใช้ しかたがない
💡 สรุปสั้น ๆ
「〜てもしかたがない・〜しようがない」 ทั้งคู่แสดงว่า “ช่วยไม่ได้” — มีสามประเด็น: ① มองจากคนละมุม — 「てもしかたがない = ทำไปก็ไม่มีประโยชน์」 (เตือนไม่ให้เสียแรงเปล่า: 後悔してもしかたがない); 「しようがない = ไม่มีวิธีทำ」 (ขาดวิธีการ: 連絡しようがない); ② วิธีเชื่อมต่างกัน — รูป て + もしかたがない/รากรูป ます + ようがない; ③⭐「しようがない」 ≒ 「ようがない」 (ดู 〈ようがない〉) และ 「しかたがない」 เดี่ยว ๆ = ยอมรับความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ชุดคำนี้เป็นสำนวน “ยอมรับชะตา” ที่ใช้บ่อยมากในชีวิตประจำวัน — 「後悔してもしかたがない (เสียใจไปก็ไม่มีประโยชน์)」 เตือนให้ปล่อยวาง, 「連絡しようがない (ไม่มีทางติดต่อ)」 แสดงความจนปัญญา, 「しかたがない (ช่วยไม่ได้)」 ยอมรับความจริง ถ้าต้องการเตือนว่า “อย่าเสียแรงเปล่า” ใช้ てもしかたがない; ถ้าต้องการบอกว่า “ไม่มีอะไรจะทำได้” ใช้ しようがない/ようがない (ดู 〈ようがない〉)
❓ คำถามที่อาจสงสัย
Q: 「後悔してもしかたがない」 กับ 「後悔しようがない」 มีความหมายเหมือนกันไหม?
ไม่เหมือน มองจากคนละมุมโดยสิ้นเชิง — แบบหนึ่งคือ “เสียใจไปก็ไม่มีประโยชน์” อีกแบบคือ “ไม่มีวิธีที่จะเสียใจ” (ที่จริงแบบหลังฟังดูไม่เป็นธรรมชาติ ดูด้านล่าง) 「〜てもしかたがない」 = (ต่อให้ทำ) ก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์: 「後悔してもしかたがない」 = “ต่อให้เสียใจ ก็ไม่ช่วยอะไร (เปลี่ยนอะไรไม่ได้)” เป็นความขัดแย้งแบบ “ต่อให้ทำประโยคแรก (เสียใจ) ก็ไม่มีประโยชน์” มักใช้เตือนว่า “เลิกเสียใจเถอะ ไม่มีประโยชน์”: 終わったことを後悔してもしかたがない、前を向こう (เสียใจกับเรื่องที่จบไปแล้วก็ไม่มีประโยชน์ มองไปข้างหน้ากันเถอะ) จุดเน้นคือ “ทำไปก็ไม่เปลี่ยนอะไร แล้วจะทำไปทำไม” 「〜しようがない/ようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (ขาดวิธีการ): หมายถึง “เพราะขาดวิธี/ช่องทาง จึงอยากทำก็ทำไม่ได้” — แต่ “เสียใจ” เป็นอารมณ์ และปกติเราไม่พูดว่า 「後悔しようがない (ไม่มีทางเสียใจ)」 (เพราะการเสียใจไม่ใช่การกระทำที่ “ต้องมีวิธีจึงทำได้”) 「しようがない」 ส่วนใหญ่ใช้กับ “การกระทำที่ต้องมีวิธีการ”: 連絡しようがない (ไม่มีทางติดต่อ — ขาดข้อมูลติดต่อ), 直しようがない (ไม่มีทางซ่อม — ขาดวิธี), 確かめようがない (ไม่มีทางตรวจสอบ — ขาดวิธีการ) (ดู 〈ようがない〉) ความต่างคือ 「てもしかたがない」 = ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ (เตือนไม่ให้เสียแรงเปล่า ใช้กับกริยาอารมณ์อย่าง 後悔・心配 ได้); 「しようがない/ようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (ขาดวิธีการ ส่วนใหญ่ใช้กับการกระทำที่ต้องมีวิธีการ เช่น 連絡・直す) วิธีทดสอบ: ถ้าต้องการพูดว่า “(การทำอารมณ์/การกระทำบางอย่าง) ไปก็ไม่มีประโยชน์ เปล่าประโยชน์” → てもしかたがない (後悔してもしかたがない); ถ้าต้องการพูดว่า “(เพราะขาดวิธีการ) ทำบางอย่างไม่ได้” → しようがない/ようがない (連絡しようがない) ดังนั้น “เสียใจ” จับคู่กับ 「てもしかたがない」 (เสียใจไปก็ไม่มีประโยชน์) ไม่ใช่ 「しようがない」
Q: จะแยก 「しようがない」 「ようがない」 และ 「しかたがない」 อย่างไร?
「しようがない」 ≒ 「ようがない」 (ไม่มีวิธีทำ); 「しかたがない」 เดี่ยว ๆ = ยอมรับความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ — ทั้งสามเกี่ยวข้องกันแต่ใช้ต่างกัน 「〜しようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (= รูป ようがない ของ 「する」): คือ 「する」 + 「ようがない」 (する→し+ようがない) แปลว่า “ไม่มีวิธี/ช่องทางที่จะทำ” ใกล้เคียงกับ 「ようがない」: どうしようがない (ไม่มีอะไรจะทำได้), なんとかしようがない (ไม่มีทางจัดการได้) 「〜ようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (ต่อกับรากรูป ます ของกริยาต่าง ๆ): เป็นรูปที่ใช้ทั่วไปกว่า ต่อกับกริยาหลายตัว: 連絡しようがない, 直しようがない, 言いようがない (ดู 〈ようがない〉) ดังนั้น 「しようがない」 ก็คือ 「ようがない」 ที่ใช้กับ 「する」 สองคำนี้เป็นอย่างเดียวกันโดยสาระ (ทั้งคู่คือ “รากรูป ます ของ (กริยา) + ようがない = ไม่มีวิธีทำ”) 「しかたがない」 (ใช้เดี่ยว ๆ ไม่ใช่คู่กับ ようがない/รูป て) = ช่วยไม่ได้ ยอมรับ (ยอมรับความจริงที่เปลี่ยนไม่ได้): หมายถึง “(เมื่อเผชิญความจริงที่เปลี่ยนไม่ได้ ก็ทำได้เพียง) ยอมรับ ทำใจ” เป็นการทำใจที่ยอมรับความจริง: バスが来ないなら、歩くよりしかたがない (ถ้ารถบัสไม่มา ก็ไม่มีทางเลือกนอกจากเดิน), 今さら言ってもしかたがない (พูดตอนนี้ก็ไม่มีประโยชน์ [= てもしかたがない]), 負けたのは実力だからしかたがない (ที่แพ้เป็นเรื่องของความสามารถ ก็ช่วยไม่ได้) ความต่างคือ 「しようがない/ようがない」 = ไม่มีวิธีทำ (ขาดวิธีการ ดู 〈ようがない〉); 「しかたがない」 (เดี่ยว ๆ) = ยอมรับความจริงที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ (ทำใจ) วิธีทดสอบ: ถ้าต้องการพูดว่า “ไม่มีวิธีทำ ไม่รู้จะเริ่มตรงไหน” (ขาดวิธีการ) → しようがない/ようがない; ถ้าต้องการพูดว่า “(เมื่อเผชิญความจริง) ทำได้เพียงยอมรับ ทำใจ” (หลีกเลี่ยงไม่ได้) → しかたがない หมายเหตุ: 「しかたがない」 กับ 「しようがない」 บางครั้งทับซ้อนกันในความหมาย “หลีกเลี่ยงไม่ได้” แต่ 「しようがない」 เอนไปทาง “ไม่มีวิธีทำ” ส่วน 「しかたがない」 เอนไปทาง “ยอมรับความจริง”
🖊️แบบทดสอบฝึกทำ
「終わったことを今さら言っ___。」(พูดตอนนี้ก็ไม่มีประโยชน์)
- (A) てもしかたがない
- (B) てたまらない
- (C) てやまない
- (D) てはばからない
「しようがない」(人について)の意味は?
- (A) ยอดเยี่ยม
- (B) สิ้นหวัง / ไม่มีอะไรจะทำได้
- (C) พึ่งพาได้มาก
- (D) ขยันมาก
「後悔してもしかたがない」の意味は?
- (A) ไม่มีเรื่องให้เสียใจ
- (B) ต้องเสียใจ
- (C) เสียใจไปก็ไม่มีประโยชน์ (ไม่ช่วยอะไร)
- (D) การเสียใจมีประโยชน์มาก
「てもしかたがない」の語感は?
- (A) เงื่อนไข
- (B) ได้ผลมาก
- (C) คำสั่ง
- (D) ทำไปก็ไม่มีประโยชน์ / เปล่าประโยชน์
接法が正しいのは?
- (A) 焦ってもしかたがない。
- (B) 焦るもしかたがない。
- (C) 焦りてもしかたがない。
- (D) 焦ったもしかたがない。