「〜がたい・〜に値する」: ยากที่จะ 〜 / คู่ควรแก่การ 〜 (สำนวนประเมินแบบภาษาเขียน) (N1)

สำนวนภาษาเขียนสำหรับสิ่งที่ทำได้ยากและสิ่งที่คุ้มค่าแก่การทำ

「信じがたい」「称賛に値する」 — ยากที่จะทำ/คู่ควรแก่การทำ สองสำนวนประเมินแบบภาษาเขียน

สำนวนหนึ่งแปลว่า “ยากที่จะ” อีกสำนวนแปลว่า “คู่ควร” — 「にわかには信じがたい (ยากที่จะเชื่อได้ทันที)」「彼の努力は称賛に値する (ความพยายามของเขาคู่ควรแก่การยกย่อง).」 บทความนี้อธิบายสำนวนประเมินแบบภาษาเขียนระดับ N1 สองแบบพร้อมกัน ได้แก่ 「〜がたい(難い)」 = ยากที่จะ ~ (ยากในแง่จิตใจหรืออารมณ์) และ 「〜に値する(あたいする)」 = คุ้มค่าแก่การ ~, คู่ควรแก่การ ~ จุดสำคัญคือการแยก 「がたい」 ออกจาก 「にくい」「かねる」 ที่ใช้กันทั่วไป และการจำวิธีต่อคำกับรูปปฏิเสธของ 「に値する」 ให้แม่น

หัวใจสำคัญ: 〜がたい = ยากที่จะ ~; 〜に値する = คู่ควรแก่การ ~

สองสำนวนนี้เป็นสำนวนประเมินภาษาเขียนที่เป็นอิสระต่อกัน:

①「ก้านคำรูป ます + がたい」 = ยากที่จะ ~ (ยากในแง่จิตใจ อารมณ์ หรือความคิด ใช้ในภาษาเขียน):

②「คำนาม/รูปพจนานุกรมของคำกริยา + に値する」 = คุ้มค่าแก่การ ~, คู่ควรแก่การ ~:

ความรู้สึก: 「がたい」 หมายถึง “ยากที่จะ ~ (เพราะเหตุผลทางจิตใจ อารมณ์ หรือเหตุผลเชิงตรรกะ)” กริยาที่ใช้ด้วยส่วนใหญ่เป็นกริยาด้านจิตใจและการรับรู้ (信じる/想像する/理解する/忘れる/耐える/捨てる) ส่วน 「に値する」 หมายถึง “คุ้มค่าแก่การทำ ~, คู่ควรแก่ ~” ใช้กับการประเมินเชิงบวกเป็นหลัก (คุ้มค่าแก่การชื่นชม/เคารพ/อ่าน/ไว้วางใจ) สรุปง่าย ๆ คือ がたい = ยากที่จะ ~; に値する = คู่ควรแก่การ ~

วิธีต่อคำและรูปแบบ

รูปแบบต่อกับความหมายตัวอย่าง
〜がたいก้านคำรูป ます + がたいยากที่จะ ~信じがたい
〜に値するคำนาม/รูปพจนานุกรม + に値するคู่ควรแก่การ ~称賛に値する (คู่ควรแก่การยกย่อง)
〜に値しないคำนาม/รูปพจนานุกรม + に値しないไม่คุ้มค่าแก่การ ~一顧に値しない (ไม่คุ้มที่จะเหลียวมอง)

「がたい」 ต่อกับก้านคำรูป ます (信じ+がたい, 忘れ+がたい) ส่วนใหญ่เป็นกริยาด้านจิตใจและการรับรู้ ส่วน 「に値する」 ต่อกับคำนามหรือรูปพจนานุกรมของคำกริยา (称賛に値する, 尊敬に値する, 読むに値する) รูปปฏิเสธคือ 「に値しない」 (ไม่คุ้มค่า/ไม่คู่ควร)

ประโยคตัวอย่าง

⚠️ จุดที่พลาดง่าย

① 「がたい」 คือความยากในแง่จิตใจและอารมณ์ ต่างจาก 「にくい」 ที่ใช้ทั่วไป นี่คือจุดแยกสำคัญของ 「がたい」 ภาษาไทยใช้คำว่า “ยากที่จะ” กับทั้งสองสำนวน แต่ภาษาญี่ปุ่นแบ่งหน้าที่ของ “ความยาก” ไว้ต่างกัน 「〜がたい」 = ยากที่จะ ~ ในแง่จิตใจ อารมณ์ หรือเหตุผล (ภาษาเขียน ใช้กับกริยาจำกัด) ส่วนใหญ่ใช้กับกริยาด้านจิตใจ การรับรู้ และอารมณ์ — 信じがたい (ยากที่จะเชื่อ), 想像しがたい (ยากที่จะนึกภาพ), 理解しがたい (ยากที่จะเข้าใจ), 忘れがたい (ลืมไม่ลง), 耐えがたい (ทนไม่ไหว), 捨てがたい (ตัดใจทิ้งยาก) แสดงถึง “ความยากที่จะ ~ เพราะปัจจัยทางจิตใจหรืออารมณ์” มีน้ำเสียงเป็นภาษาเขียนและหนักแน่นกว่า 「〜にくい」 = ยากที่จะ ~ ในความหมายทั่วไปหรือทางกายภาพ (เป็นกลาง ใช้ในภาษาพูด ดูบทความ 〈にくい〉) ใช้กับกริยาทั่วไป สำหรับความยากเชิงกายภาพ การใช้งาน หรือความยากทั่ว ๆ ไป — 読みにくい (อ่านยาก), 使いにくい (ใช้ยาก), 歩きにくい (เดินยาก) ข้อแตกต่างคือ 「がたい」 เน้นความยากด้านจิตใจและอารมณ์ (ภาษาเขียน เช่น 信じがたい) ส่วน 「にくい」 เน้นความยากทางกายภาพหรือโดยทั่วไป (ภาษาพูด เช่น 読みにくい) วิธีทดสอบ: “ยากที่จะเชื่อ/นึกภาพ/ลืม” เป็นความยากด้านจิตใจและอารมณ์ → がたい; “ยากที่จะอ่าน/ใช้/เดิน” เป็นความยากด้านกายภาพและการใช้งาน → にくい ดังนั้น “หนังสือเล่มนี้อ่านยาก” ต้องพูดว่า 「読みにくい」 ไม่ใช่ 「読みがたい」

② 「がたい」 ต่อกับก้านคำรูป ます และใช้กับกริยาจำกัด (ส่วนใหญ่เป็นกริยาด้านจิตใจและการรับรู้) ด้านการต่อคำ 「がたい」 ตามหลังก้านคำรูป ます (信じる→信じがたい, 忘れる→忘れがたい) และไม่ได้ใช้กับกริยาทุกตัว — ใช้กับกริยาด้านจิตใจ อารมณ์ การรับรู้ และการประเมินเป็นหลัก: 信じる/想像する/理解する/忘れる/耐える/捨てる/言い表す/認める/近寄る สำหรับกริยาแสดงการกระทำทั่วไปอย่าง 「食べる」「歩く」 จะไม่พูดว่า 「食べがたい」「歩きがたい」 (ฟังไม่เป็นธรรมชาติ — ให้ใช้ にくい) วิธีทดสอบ: เมื่อจะใช้ 「がたい」 ให้ตรวจก่อนว่ากริยาเป็นกริยาด้านจิตใจ/การรับรู้ (信じる, 忘れる ฯลฯ) หรือไม่ หากต้องการบอกว่า “ยาก” กับกริยาแสดงการกระทำทั่วไป → ใช้ にくい

③ 「に値する」 ต่อกับคำนามหรือรูปพจนานุกรม และรูปปฏิเสธคือ 「に値しない」 ด้านการต่อคำ 「に値する」 ตามหลังคำนาม (称賛に値する, 尊敬に値する, 一読に値する) หรือรูปพจนานุกรมของคำกริยา (読むに値する = คุ้มค่าแก่การอ่าน, 検討するに値する) หมายถึง “คุ้มค่าแก่การทำ ~, คู่ควรแก่ ~” ใช้กับการประเมินเชิงบวกเป็นหลัก รูปปฏิเสธคือ 「〜に値しない」 = “ไม่คุ้มค่าแก่การ ~, ไม่คู่ควรแก่ ~”: 一顧に値しない (ไม่คุ้มที่จะเหลียวมอง), 議論に値しない (ไม่คุ้มที่จะถกเถียง) ⚠️ระวัง: 「値する」 อ่านว่า 「あたいする」 (ไม่ใช่ 「ちする」) วิธีทดสอบ: ถ้าจะพูดว่า “คู่ควรแก่ (การชื่นชม/การเคารพ/การอ่าน)” → คำนาม + に値する; ถ้า “ไม่คุ้มค่าแก่การ ~” → に値しない

④ อย่าสับสนกับ 「かねる」 — がたい คือ ‘ยากที่จะ (ทำ)’ ส่วน かねる คือ ‘(ด้วยสถานะหรือมารยาท) ยากที่จะทำ ทำไม่ได้ (การปฏิเสธอย่างสุภาพ)’ ทั้งสองสำนวนแปลว่า “ยากที่จะ” ได้ แต่ใช้ต่างกัน 「〜がたい」 = ยากที่จะ ~ ในแง่จิตใจและอารมณ์ (เป็นการประเมินว่า ‘ยากมาก’ ใช้ในภาษาเขียน): 信じがたい (ยากที่จะเชื่อ — แสดงความรู้สึกว่า “เรื่องนี้เชื่อได้ยาก”) 「〜かねる」 = ยากที่จะ ~ ทำ ~ ไม่ได้ (ตามสถานะหรือมารยาท แสดงความหมาย ‘ทำไม่ได้’ อย่างสุภาพ ส่วนใหญ่ใช้ปฏิเสธ ดูบทความ 〈かねる〉): お答えしかねます (เกรงว่าไม่สามารถตอบได้ — การบอกว่า “ตอบไม่ได้” อย่างสุภาพ), 賛成しかねる (เห็นด้วยได้ยาก) ข้อแตกต่างคือ 「がたい」 เป็นการประเมินและความรู้สึกว่า “ยากมากที่จะ ~” (信じがたい = ยากที่จะเชื่อ) ส่วน 「かねる」 เป็นการบอกอย่างสุภาพว่า “ทำ ~ ไม่ได้/รู้สึกว่าทำได้ยาก” (ตามสถานะหรือมารยาท) ส่วนใหญ่ใช้ปฏิเสธอย่างสุภาพ (ดู 〈かねる〉) วิธีทดสอบ: ถ้าต้องการแสดงความรู้สึกว่า “(ในแง่จิตใจ) ยากที่จะ ~” → がたい; ถ้าต้องการบอกอย่างสุภาพว่า “(ตามสถานะของฉัน) ทำไม่ได้/ยากที่จะ ~” (การปฏิเสธ) → かねる

🔄 เปรียบเทียบ: がたい/にくい/かねる/に値する

รูปแบบความหมายจุดเน้นตัวอย่าง
〜がたいยากที่จะ ~ (ในแง่จิตใจและอารมณ์)ภาษาเขียน ใช้กับกริยาด้านจิตใจ/การรับรู้信じがたい
〜にくいยากที่จะ ~ (ทั่วไป/ทางกายภาพ)เป็นกลาง ใช้ในภาษาพูด (ดู 〈にくい〉)読みにくい
〜かねるยากที่จะ ทำไม่ได้ (ตามสถานะ การปฏิเสธอย่างสุภาพ)การปฏิเสธอย่างสุภาพ (ดู 〈かねる〉)お答えしかねる (เกรงว่าไม่สามารถตอบได้)
〜に値するคุ้มค่าแก่การ ~, คู่ควรแก่การ ~การประเมินเชิงบวก称賛に値する (คู่ควรแก่การยกย่อง)

จุดที่สับสนบ่อย: 「〜がたい」 = ยากที่จะ ~ (ในแง่จิตใจ อารมณ์ หรือเหตุผล) (ภาษาเขียน ส่วนใหญ่ใช้กับกริยาด้านจิตใจอย่าง 信じる/忘れる); 「〜にくい」 = ยากที่จะ ~ (ทั่วไป/ทางกายภาพ) (เป็นกลาง ภาษาพูด 読みにくい ดู 〈にくい〉); 「〜かねる」 = ยากที่จะ ทำ ~ ไม่ได้ (ตามสถานะหรือมารยาท) (การปฏิเสธอย่างสุภาพ お答えしかねる ดู 〈かねる〉); 「〜に値する」 = คุ้มค่าแก่การ ~ (คู่ควร เป็นการประเมินเชิงบวก รูปปฏิเสธ に値しない) ความยากด้านจิตใจใช้ がたい; ความยากทางกายภาพใช้ にくい; การปฏิเสธอย่างสุภาพใช้ かねる; “คุ้มค่า/คู่ควร” ใช้ に値する

💡 เคล็ดลับการเรียน

บทเรียนนี้ให้จำสองสำนวนพร้อมกัน: 「〜がたい」 = ยากที่จะ ~ และ 「〜に値する」 = คู่ควรแก่การ ~ เคล็ดลับของ 「がたい」 คือเป็น “ความยาก” ในแง่จิตใจและอารมณ์ (信じがたい/忘れがたい/耐えがたい) ส่วนใหญ่ใช้กับกริยาด้านจิตใจและการรับรู้ และเป็นภาษาเขียนมากกว่า อย่าสับสนกับ 「にくい (読みにくい)」 ที่เป็นความยากทางกายภาพ หรือ 「かねる (お答えしかねる)」 ที่ใช้ปฏิเสธ เคล็ดลับของ 「に値する」 คือให้จำวิธีต่อคำ (คำนาม/รูปพจนานุกรม + に値する) วิธีอ่าน (あたいする) รูปปฏิเสธ (に値しない = ไม่คุ้มค่า) และจำว่าส่วนใหญ่ใช้กับการประเมินเชิงบวก (คู่ควรแก่การชื่นชม/เคารพ/อ่าน) ทั้งสองเป็นคำประเมินแบบ “ภาษาเขียน ให้น้ำหนัก” ดูโก้และเป็นทางการกว่า 「〜のは難しい」「〜する価値がある」 ที่ใช้ในภาษาพูดมากเมื่อเขียนบทวิจารณ์หรือรายงานที่เป็นทางการ

❓ คำถามที่พบบ่อย

Q: 「信じがたい」 กับ 「信じにくい」 ต่างกันอย่างไร? ทั้งคู่แปลว่า ‘เชื่อยาก’ ไม่ใช่หรือ?

ความหมายใกล้กัน แต่ต่างกันที่ ‘ลักษณะของความยาก’ และระดับภาษา 「信じがたい」 = ยากที่จะเชื่อ (ยากในแง่จิตใจและอารมณ์ ภาษาเขียน ฟังดูหนักแน่น): 「がたい」 แสดงความ “ยากมาก” ที่เกิดจากจิตใจ อารมณ์ หรือเหตุผล น้ำเสียงเป็นภาษาเขียน หนักแน่น และเข้มข้น — 「がたい」 มีน้ำหนักของความรู้สึกว่า “แทบเป็นไปไม่ได้ (ที่จะยอมรับได้ในใจ)”: あまりに衝撃的で、にわかには信じがたい (ช็อกเกินไป จนยากที่จะเชื่อได้ทันที — เข้มข้น เป็นภาษาเขียน) มักใช้ในสถานการณ์ที่เป็นทางการและมีน้ำหนักทางอารมณ์ 「信じにくい」 = ไม่ค่อยน่าเชื่อ (เชื่อยากกว่าปกติในความหมายทั่วไป เป็นกลาง ภาษาพูด ดู 〈にくい〉): 「にくい」 แสดงความ “ยากขึ้น” ในเชิงระดับตามปกติทั่วไป น้ำเสียงเป็นกลาง ใช้ในชีวิตประจำวัน เป็นภาษาพูด เบากว่าในแง่ระดับ — “(ด้วยเหตุผลบางอย่าง) ไม่ค่อยเชื่อง่าย”: 証拠が少なくて、少し信じにくい話だ (หลักฐานน้อย เป็นเรื่องที่ค่อนข้างเชื่อยาก) ข้อแตกต่างคือ 「がたい」 เป็นภาษาเขียน หนักแน่น เข้มข้นกว่า (แทบเป็นไปไม่ได้ในแง่จิตใจ) ส่วน 「にくい」 เป็นภาษาพูด เป็นกลาง และเบากว่า (ยากขึ้นในระดับทั่วไป ดู 〈にくい〉) วิธีทดสอบ: “ยากที่จะ ~” แบบเป็นทางการ มีน้ำหนักทางอารมณ์ ภาษาเขียน → がたい; “ไม่ค่อย ~” แบบชีวิตประจำวัน ภาษาพูด เบา ๆ → にくい นอกจากนี้ กริยาที่ใช้กับ 「がたい」 มีจำกัดกว่า (ส่วนใหญ่เป็นกริยาด้านจิตใจ) ส่วน 「にくい」 ใช้กับกริยาได้เกือบทุกตัว

Q: 「〜に値する」 ใช้อย่างไร? 「値する」 อ่านว่าอย่างไร?

「に値する」 = “คุ้มค่าแก่การ ~, มีคุณค่าพอที่จะ ~” มีสามจุดสำคัญ: ① การต่อคำ: ตามหลังคำนามหรือรูปพจนานุกรมของคำกริยา ที่พบบ่อยที่สุดคือต่อกับคำนาม: 称賛に値する (คู่ควรแก่การชื่นชม), 尊敬に値する (คู่ควรแก่การเคารพ), 一読に値する (คุ้มค่าแก่การอ่าน), 信頼に値する (คู่ควรแก่การไว้วางใจ); ต่อกับรูปพจนานุกรม: この問題は検討するに値する (ปัญหานี้คุ้มค่าแก่การพิจารณา) ② วิธีอ่าน: 「値する」 อ่านว่า 「あたいする」 (ไม่ใช่ 「ちする」) — 「値(あたい)」 แปลว่า “คุณค่า” ดังนั้น 「に値する」 แปลตรงตัวคือ “มีคุณค่าพอที่จะ ~” ③ รูปปฏิเสธ: 「〜に値しない」 = “ไม่คุ้มค่าแก่การ ~, ไม่คู่ควรแก่ ~”: そんな噂は一顧に値しない (ข่าวลือแบบนั้นไม่คุ้มที่จะเหลียวมอง), 議論に値しない問題 (ปัญหาที่ไม่คุ้มค่าแก่การถกเถียง) ในแง่ความรู้สึก 「に値する」 เป็นคำประเมินแบบภาษาเขียนที่เป็นทางการ ส่วนใหญ่ใช้ในการยืนยันเชิงบวก (คู่ควรแก่การชื่นชม เคารพ จดจำ) ฟังดูหนักแน่นและทรงพลังกว่า 「〜する価値がある」 ที่ใช้ในภาษาพูด วิธีทดสอบ: ถ้าจะพูดในบทวิจารณ์หรือรายงานอย่างเป็นทางการว่า “คู่ควรแก่ (การชื่นชม/การอ่าน/การเคารพ)” → คำนาม + に値する; “ไม่คุ้มค่า” → に値しない และอย่าลืมว่าอ่านว่า 「あたいする」

🖊️แบบทดสอบฝึกทำ

  1. 「あの感動は、今でも忘れ___。」(ลืมไม่ลง)

    • (A) 得ない
    • (B) かねる
    • (C) っこない
    • (D) 難い
  2. ข้างหน้า 「難い(がたい)」 ต้องเป็นคำกริยารูปแบบใด?

    • (A) รูป ない
    • (B) รูปพจนานุกรม
    • (C) ก้านคำรูป ます
    • (D) รูป て
  3. 「信じ難い」 มีความหมายว่าอย่างไร?

    • (A) เชื่อได้ง่าย
    • (B) ยากที่จะเชื่อ (ยากที่จะเชื่อในแง่จิตใจ)
    • (C) เชื่ออย่างแน่นอน
    • (D) ไม่อยากเชื่อ
  4. 「難い(がたい)」 กับ 「にくい」 ต่างกันอย่างไร?

    • (A) がたい = ความยากด้านจิตใจ/ความรู้สึกส่วนตัว (ภาษาเขียน); にくい = ความยากทางกายภาพ/การปฏิบัติ (ทั่วไป)
    • (B) เหมือนกันทุกประการ
    • (C) がたい = ความยากทางกายภาพ
    • (D) にくい = ความยากด้านจิตใจ
  5. การต่อคำแบบใดถูกต้อง?

    • (A) 理解して難い。
    • (B) 理解する難い。
    • (C) 理解し難い行動だ。
    • (D) 食べ難い(物理は にくい が自然)。