“〜de aru”: Là 〜 (cách khẳng định trong văn viết) + “de aru ga yue ni” (N2)

「この現象は自然である」 — “là” kiểu văn nghị luận, và 「であるがゆえに」.

「これは事実である」 — kết câu khẳng định của luận văn và báo cáo

Trong luận văn, người ta không viết 「これは事実です」 mà viết 「これは事実である」 — 「〜である」 là dạng khẳng định trong văn viết của 「〜だ/です」, là cách kết câu chuẩn của luận văn, báo cáo và văn bản trang trọng. Nó còn tạo nên những cách nói văn viết như 「〜であるがゆえに (chính vì là ~)」. Bài này hướng dẫn cách dùng 「である」, sự phân vai với 「だ・です」, và 「であるがゆえに」, đồng thời phân biệt với cách khẳng định trong văn nói (N2–N1, văn phong viết thiết yếu).

Cốt lõi: である = dạng khẳng định văn viết của だ/です

「(danh từ/tính từ đuôi な) + である」 = “là ~” (khẳng định trong văn viết) — về chức năng giống 「だ/です」, nhưng dùng trong luận văn, báo cáo, tin tức, văn bản trang trọng (văn phong である):

Sắc thái: “là ~ (khẳng định trong văn viết)” — cốt lõi là “khẳng định một cách khách quan, trang trọng”, không hướng đến một người đọc cụ thể nào. 「である」 không có sự lịch sự đối với người đọc như 「です」, cũng không suồng sã như 「だ」 — đó là cách khẳng định văn viết trung tính, khách quan. Đây là văn phong chuẩn của luận văn và báo cáo (văn phong である; xem 〈văn phong viết trang trọng〉).

Cách dùng & 「であるがゆえに」

MẫuNghĩaVí dụ
danh từ/tính từ đuôi な + であるlà ~ (khẳng định văn viết)事実である
〜である + danh từlà ~ (bổ nghĩa danh từ, văn viết)プロである彼
〜であるがゆえにchính vì là ~学生であるがゆえに
〜であり、〜là ~, (và) ~ (giữa câu)医者であり、作家でもある (là bác sĩ và cũng là nhà văn)

Mẫu này đi với danh từ・tính từ đuôi な (động từ・tính từ đuôi い không dùng である — dùng thẳng thể từ điển). Khi bổ nghĩa danh từ thì dùng 「〜である + danh từ」 (責任者である田中). 「〜であるがゆえに」 = chính vì là ~ (dạng văn viết của 「だから/からこそ」). Giữa câu dùng 「〜であり」 (=〜で).

Ví dụ sử dụng

⚠️ Những chỗ người học hay sai

① 「である」 là cách khẳng định văn viết — đừng trộn với 「です・ます」. 「である」 dùng cho văn viết khách quan như luận văn, báo cáo (văn phong である), và trong cùng một bài không được trộn với 「です・ます」. Đã chọn văn phong である thì từ đầu đến cuối là 「〜である・〜だ」; đã chọn です・ます thì từ đầu đến cuối là 「〜です・〜ます」 — đổi giữa chừng là điều tối kỵ về văn phong (xem 〈văn phong viết trang trọng〉). 「である」 thiên về khách quan, không hướng đến người đọc; 「です」 lịch sự với người đọc; 「だ」 thiên về văn nói hơn. Luận văn dùng である, thư từ/bài phát biểu dùng です・ます.

② 「である」 chỉ đi với danh từ・tính từ đuôi な; động từ・tính từ đuôi い không dùng. danh từ + である (事実である), tính từ đuôi な + である (重要である, 明らかである); nhưng động từ・tính từ đuôi い không đi với である, mà dùng thẳng thể từ điển/thể thường (研究する。/高い。 — không nói 「研究するである」「高いである」 ×). である là dạng văn viết của 「だ」, mà 「だ」 vốn cũng chỉ đi với danh từ/tính từ đuôi な.

③ 「であるがゆえに」 = chính vì là ~ (văn viết), đừng dùng trong văn nói. 「〜であるがゆえに」 là cách nói “chính vì (là) ~” mang tính văn viết, cứng, là dạng cổ của 「〜だから/〜からこそ」 trong văn nói, thường gặp trong luận văn, pháp luật, văn trình bày trang trọng (未成年であるがゆえに = chính vì là người chưa thành niên). Trong hội thoại hằng ngày, “vì là …” dùng 「〜だから」; đừng dùng 「がゆえに」 (nghe quá cổ). Chỉ dùng であるがゆえに cho nghĩa “chính vì … nên (tất yếu)” trong văn trình bày trang trọng.

🔄 So sánh với các mẫu tương tự: である/だ/です/であるがゆえに

MẫuSắc tháiVí dụ
〜であるlà ~ (khẳng định văn viết khách quan, văn phong である)事実である
〜だlà ~ (khẳng định văn nói/thể thường)事実だ
〜ですlà ~ (khẳng định lịch sự với người đọc)事実です
〜であるがゆえにchính vì là ~ (‘vì’ trong văn viết)学生であるがゆえに

Những chỗ dễ lẫn: 「である」 = khẳng định văn viết khách quan (luận văn/báo cáo, văn phong である); 「だ」 = khẳng định thể thường/văn nói; 「です」 = khẳng định lịch sự với người đọc (thể lịch sự); 「であるがゆえに」 = chính vì là ~ (dạng văn viết của 「だから/からこそ」). Luận văn/báo cáo dùng である, văn nói dùng だ, thể lịch sự dùng です. (Quy tắc đầy đủ của văn phong である: xem 〈văn phong viết trang trọng〉.)

💡 Tóm tắt nhanh

「〜である」 = là ~ (dạng khẳng định văn viết), về chức năng giống 「だ/です」, nhưng dành riêng cho luận văn, báo cáo, văn bản trang trọng (văn phong である), mang tính khách quan, không hướng đến người đọc cụ thể (これは事実である). Ba điểm cần nhớ: ① đừng trộn với 「です・ます」 — đã chọn văn phong である thì thống nhất từ đầu đến cuối (xem 〈văn phong viết trang trọng〉); ② chỉ đi với danh từ・tính từ đuôi な (động từ・tính từ đuôi い dùng thẳng thể từ điển, không có である); ③ 「〜であるがゆえに」 = chính vì là ~ (dạng văn viết của 「だから」), không dùng trong hội thoại hằng ngày (quá cổ). Liên quan: 「〜であり」 giữa câu (=で), 「〜である + danh từ」 khi bổ nghĩa. Muốn bài viết có cảm giác khách quan như luận văn hay báo cáo trang trọng, である là cách kết câu then chốt. (Quy tắc đầy đủ của văn phong である: xem 〈văn phong viết trang trọng〉.)

❓ Câu hỏi thường gặp

Q: 「である」「だ」「です」 đều có nghĩa ‘là ~’ — khi nào dùng cái nào?

Cả ba đều khẳng định “là ~”, nhưng khác nhau về văn phong và hoàn cảnh sử dụng: ① 「〜だ」 = khẳng định thể thường/văn nói (hội thoại hằng ngày, với bạn bè, hoặc văn viết thể thường): これは本だ (đây là quyển sách — văn nói, thân mật). Đây là cách khẳng định cơ bản nhất, dùng khi nói hoặc trong văn thể thường. ② 「〜です」 = khẳng định lịch sự (tỏ lễ độ với người đọc/người nghe): これは本です (đây là quyển sách — lịch sự). Nó mang ý “lịch sự với đối phương”, dùng trong hội thoại lịch sự thông thường, thư từ, văn viết hướng đến người đọc. ③ 「〜である」 = khẳng định văn viết khách quan (văn phong である, luận văn/báo cáo/văn bản trang trọng): これは本である (đây là quyển sách — văn viết, khách quan). Nó không hướng đến một người đọc cụ thể, khách quan, trang trọng, là cách kết câu chuẩn của luận văn, học thuật, báo cáo chính thức. Cách thử: văn nói/thể thường hằng ngày → だ; lịch sự với người đọc (hội thoại/thư từ) → です; văn viết khách quan (luận văn/báo cáo) → である. Nguyên tắc then chốt: không trộn lẫn trong cùng một bài — luận văn theo văn phong である thì từ đầu đến cuối là である/だ, thư theo です・ます thì từ đầu đến cuối là です・ます; đổi giữa chừng là điều tối kỵ. Vì vậy, với luận văn và báo cáo thì kết câu bằng 「である」; khi trò chuyện hoặc viết thư thì dùng 「です」; thân mật với bạn bè thì dùng 「だ」. (Quy tắc đầy đủ của văn phong である: xem 〈văn phong viết trang trọng〉.)

Q: 「であるがゆえに」 nghĩa là gì? Có giống 「だから」 không?

Nghĩa gần giống nhau (đều là “vì (là) ~ nên …”), nhưng 「であるがゆえに」 là dạng văn viết, cổ, cứng và trang trọng hơn nhiều. 「〜だから」 = vì ~ (cách nêu lý do từ văn nói đến thông dụng, phổ biến nhất trong đời sống): 学生だから、割引がある (vì là sinh viên nên được giảm giá — tự nhiên, đời thường). 「〜であるがゆえに」 = chính vì là ~ (nên) … (cách nêu lý do mang tính văn viết, cứng, cổ, nhấn mạnh tính tất yếu của quan hệ nhân quả, thường gặp trong luận văn, pháp luật, văn trình bày trang trọng): 未成年であるがゆえに、この契約は無効である (chính vì là người chưa thành niên nên hợp đồng này vô hiệu — giọng trang trọng, pháp lý); 専門家であるがゆえに、かえって見落とすこともある (chính vì là chuyên gia nên đôi khi lại bỏ sót — văn trình bày viết). 「ゆえ (故)」 trong 「がゆえに」 là “lý do, nguyên nhân” theo lối cổ, nên 「がゆえに」 = “chính vì lý do … nên …”, trang nghiêm, mang hương vị lập luận logic. Cách thử: hội thoại hằng ngày, văn viết thông thường → 「だから/から」; luận văn trang trọng, pháp luật, văn trình bày trang nghiêm, muốn nhấn mạnh “chính vì … (tất yếu) nên …” → 「であるがゆえに」. Dùng 「がゆえに」 trong hội thoại hằng ngày nghe quá sách vở, quá cứng. Đây là từ nối nhân quả trang trọng của văn viết, hài hòa nhất khi đi cùng văn phong である. (Văn phong である: xem 〈văn phong viết trang trọng〉.)

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「この調査結果は重要な示唆を含んでいる(論文体で)」を書面語にすると?

    • (A) 含んでいます
    • (B) 含んでいる
    • (C) 含んでいるのである
    • (D) B(論文体では「である」調で動詞の普通形が基本)
  2. 「科学者___彼は、この発見を誰よりも早く報告した。」(Anh ấy, là một nhà khoa học, đã báo cáo phát hiện này sớm hơn bất kỳ ai)

    • (A) である
    • (B) な
    • (C) の
    • (D) だった
  3. 「であるがゆえに」はどんな意味?

    • (A) 〜なので(普通の理由)
    • (B) chính vì là 〜(văn viết・nguyên nhân mang tính triết lý, nhấn mạnh)
    • (C) 〜にもかかわらず(逆接)
    • (D) 〜だから(口語因果)
  4. 論文中「この現象は自然_」の空欄に入るのは?

    • (A) だ
    • (B) です
    • (C) である
    • (D) でした
  5. 「である」と「だ」の最大の違いは?

    • (A) 意味が違う(別の断定)
    • (B) 時制が違う(である=現在;だ=過去)
    • (C) 文体が違う(である=書面語;だ=口語・日常語)
    • (D) 丁寧さが違う(である=ていねい;だ=失礼)