“〜iroiro na・〜samazama na”: Nhiều loại, đủ thứ (N1)

「いろいろな国」「様々な経験」 — “nhiều loại” trong văn nói và văn viết.

「会議でいろいろな意見が出た/様々な要因が絡む」 — cùng là ‘nhiều loại’, văn nói và văn viết

Để nói “nhiều ~ khác nhau”, hằng ngày người ta nói 「いろいろな意見」 còn trong văn trang trọng thì viết 「様々な要因」 — 「〜いろいろな・〜様々な(さまざまな)」 = nhiều loại, đủ thứ, hai từ có nghĩa giống nhau, chỉ khác nhau về văn phong: いろいろな thiên về văn nói, 様々な thiên về văn viết. Bài này hướng dẫn sự khác biệt về văn phong, cách dùng như phó từ, và phân biệt với 「多様な」 mang tính học thuật hơn.

Cốt lõi: cả hai đều là ‘nhiều loại’, khác nhau ở văn nói và văn viết

Cả hai đều diễn đạt “nhiều loại, đủ thứ, đủ kiểu”, chỉ khác nhau về văn phong:

① いろいろな = nhiều loại, đủ thứ (văn nói, đời thường, thân mật):

② 様々な(さまざまな)= nhiều loại, đủ thứ (văn viết, trang trọng, có sức nặng):

Sắc thái: hai từ có nghĩa gần như giống nhau, chỉ khác nhau về mức độ trang trọng — trong hội thoại hằng ngày, 「いろいろな」 tự nhiên và thân mật; trong văn viết trang trọng, bản tin, tranh luận, 「様々な」 hợp hơn và có sức nặng. Cả hai đều tương ứng với “nhiều loại, đủ thứ, đủ kiểu”.

Quy tắc kết hợp

MẫuVăn phongVí dụ
いろいろな + danh từvăn nói, đời thườngいろいろな経験
様々な + danh từvăn viết, trang trọng様々な角度
いろいろ (phó từ)văn nói (theo nhiều cách)いろいろ考える (suy nghĩ từ nhiều góc độ)

Cả hai đều đi với danh từ (いろいろな料理・様々な立場). 「いろいろ」 còn có thể là phó từ (いろいろ考える = suy nghĩ theo nhiều cách, いろいろお世話になりました = cảm ơn bạn đã giúp đỡ tôi nhiều điều); 「様々」 ít được dùng như một phó từ đứng riêng theo cách này.

Ví dụ trong ngữ cảnh

⚠️ Những chỗ người học hay sai

① Cùng nghĩa, chỉ khác văn phong: いろいろな (văn nói)/様々な (văn viết). Đây là điểm khác biệt duy nhất, cũng là cốt lõi của nhóm này. Hai từ có nghĩa hoàn toàn giống nhau (đều là “nhiều loại”), chỉ khác ở mức độ trang trọng: 「いろいろな」 = nhiều loại (văn nói, đời thường, thân mật) — dùng cho hội thoại hằng ngày, bối cảnh thân mật: 週末はいろいろなことをした (cuối tuần đã làm đủ thứ), いろいろな人がいる (có đủ loại người). 「様々な(さまざまな)」 = nhiều loại (văn viết, trang trọng, có sức nặng) — dùng cho văn viết trang trọng, đưa tin, tranh luận, diễn văn: 様々な要因 (nhiều yếu tố khác nhau), 様々な観点から (từ nhiều quan điểm). Cách thử: hội thoại hằng ngày, thân mật → いろいろな; văn viết trang trọng, đưa tin, tranh luận → 様々な. Dùng nhầm không phải là sai ngữ pháp, nhưng văn phong sẽ không ăn khớp (「いろいろな」 trong văn trang trọng nghe như văn nói, thiếu sức nặng; 「様々な」 trong cuộc trò chuyện thân mật nghe cứng nhắc).

② Đi với danh từ; 「いろいろ」 còn có thể là phó từ. Cách kết hợp đơn giản — cả hai đều đi với danh từ (いろいろな + danh từ, 様々な + danh từ). Ngoài ra, 「いろいろ」 còn có thể là phó từ (không có 「な」), nghĩa là “theo nhiều cách, về nhiều mặt”: いろいろ考える (suy nghĩ theo nhiều cách), いろいろお世話になりました (cảm ơn bạn đã giúp đỡ nhiều mặt), いろいろやってみる (thử nhiều phương pháp). 「様々」 ít dùng theo cách này (có 「様々に」 nhưng mang tính văn viết hơn và hiếm gặp). Mẹo nhớ: いろいろな/様々な + danh từ (nhiều ~); いろいろ + động từ (phó từ, theo nhiều cách).

③ Khác biệt sắc thái với 「多様な/各種」. Các từ này đều diễn đạt “đa dạng/nhiều loại”, nhưng sắc thái/mức độ trang trọng khác nhau. 「いろいろな」 = nhiều loại (văn nói, đời thường): いろいろな料理. 「様々な」 = nhiều loại (văn viết, trang trọng): 様々な立場. 「多様な(たような)」 = đa dạng (học thuật, trừu tượng, nhấn mạnh bản thân ‘tính đa dạng’): 多様な価値観 (các giá trị đa dạng), 多様な生き方 (các lối sống đa dạng) — thiên về “sự đa dạng (phong phú, nhiều dạng khác nhau)”, mang tính học thuật, trừu tượng hơn. 「各種(かくしゅ)」 = các loại (văn viết, ngắn gọn, thường đứng ngay trước danh từ): 各種サービス (các loại dịch vụ), 各種手続き (các loại thủ tục) — thiên về ngắn gọn, mang tính công việc. Về văn phong/mức độ trang trọng, đại khái: いろいろな (văn nói) < 様々な (văn viết) ≦ 多様な (học thuật). Cách thử: “nhiều loại” hằng ngày → いろいろな; “nhiều loại” trang trọng → 様々な; học thuật, nhấn mạnh “tính đa dạng” → 多様な; “các loại” ngắn gọn, mang tính công việc → 各種.

🔄 So sánh với các mẫu tương tự: いろいろな/様々な/多様な/各種

MẫuVăn phong/điểm nhấnVí dụ
いろいろなnhiều loại (văn nói, đời thường)いろいろな人
様々なnhiều loại (văn viết, trang trọng)様々な要因
多様なđa dạng (học thuật, nhấn mạnh tính đa dạng)多様な価値観
各種các loại (văn viết, ngắn gọn, mang tính công việc)各種サービス

Những chỗ dễ lẫn: 「いろいろな」 = nhiều loại (văn nói, đời thường, thân mật); 「様々な」 = nhiều loại (văn viết, trang trọng, có sức nặng, cùng nghĩa với いろいろな, khác văn phong); 「多様な」 = đa dạng (học thuật, trừu tượng, nhấn mạnh bản thân ‘tính đa dạng’, ví dụ 多様な生き方); 「各種」 = các loại (văn viết, ngắn gọn, mang tính công việc, đứng ngay trước danh từ). Hằng ngày dùng いろいろな; văn viết trang trọng dùng 様々な; muốn nhấn mạnh tính đa dạng thì dùng 多様な.

💡 Điều cần nhớ

「いろいろな・様々な」 = nhiều loại, đủ thứ — ba điểm: ① nghĩa hoàn toàn giống nhau, chỉ khác văn phong — 「いろいろな」 văn nói/đời thường, 「様々な」 văn viết/trang trọng; ② cả hai đều đi với danh từ, 「いろいろ」 còn có thể là phó từ (いろいろ考える = suy nghĩ theo nhiều cách); ③ khác biệt sắc thái với 「多様な (học thuật, nhấn mạnh tính đa dạng)/各種 (văn viết, ngắn gọn)」. Nhóm này là sự phân biệt văn phong cơ bản mà thiết thực — trong văn viết trang trọng và đưa tin, 「様々な」 nghe có sức nặng và chuyên nghiệp, còn trong trò chuyện thân mật, 「いろいろな」 tự nhiên và gần gũi. Cùng là “nhiều loại”, chọn đúng văn phong thì giọng văn của bạn sẽ đúng. Muốn diễn đạt “nhiều ~ khác nhau” trong tranh luận hay văn viết trang trọng, 「様々な」 là hợp nhất.

❓ FAQ nhanh

Q: 「いろいろな」 và 「様々な」 có nghĩa hoàn toàn giống nhau không? Khi nào dùng cái nào?

Nghĩa hoàn toàn giống nhau (đều là “nhiều loại”), chỉ khác văn phong (văn nói và văn viết) — đây là điểm khác biệt duy nhất của nhóm này. 「いろいろな」 = nhiều loại (văn nói, đời thường, thân mật): là “nhiều loại” văn nói đời thường, tự nhiên, thoải mái, thân mật, dùng cho hội thoại, văn viết thân mật, blog: 週末はいろいろなところに行った (cuối tuần tôi đã đi đủ nơi), いろいろな人と話すのが好きだ (tôi thích nói chuyện với đủ loại người), 料理にはいろいろな種類がある (món ăn có đủ loại). Cảm giác “thoải mái, thân mật”. 「様々な(さまざまな)」 = nhiều loại (văn viết, trang trọng, có sức nặng): là “nhiều loại” văn viết trang trọng, có sức nặng, chuyên nghiệp, dùng cho văn viết trang trọng, đưa tin, luận văn, diễn văn, văn bản doanh nghiệp: 様々な要因が複雑に絡み合っている (nhiều yếu tố khác nhau đan xen phức tạp), 様々な分野で活躍する (hoạt động trong nhiều lĩnh vực), 社会には様々な価値観が存在する (trong xã hội tồn tại nhiều giá trị khác nhau). Cảm giác “trang trọng, có sức nặng, chuyên nghiệp”. Cách thử: hội thoại hằng ngày, bối cảnh thân mật → いろいろな (tự nhiên, thân mật); văn viết trang trọng, đưa tin, tranh luận, diễn văn → 様々な (có sức nặng, chuyên nghiệp). Dùng nhầm không phải là “sai ngữ pháp”, nhưng sự lệch văn phong nghe sẽ lạc điệu: trong một luận văn trang trọng, 「いろいろな問題」 nghe quá giống văn nói, thiếu sức nặng; còn trò chuyện với bạn mà nói 「様々な人」 thì nghe quá cứng, quá trang trọng. Vì vậy: bạn viết càng trang trọng → càng nên dùng 様々な; càng đời thường, văn nói → càng nên dùng いろいろな. Đây là một cặp điển hình “cùng nghĩa nhưng khác văn phong” — hãy nhớ “いろいろな = văn nói, 様々な = văn viết” thì sẽ dùng đúng.

Q: 「様々な」 và 「多様な」 khác nhau thế nào? Cả hai đều là ‘nhiều loại’ phải không?

Sự khác biệt là ‘nhiều loại’ và ‘(nhấn mạnh) tính đa dạng’, cùng với sắc thái. 「様々な(さまざまな)」 = nhiều loại (đơn thuần liệt kê ‘nhiều loại’, văn viết, trang trọng): đơn thuần diễn đạt “nhiều loại, đủ kiểu”, là dạng văn viết của “nhiều loại”, trọng tâm là “(nhiều) loại khác nhau”: 様々な意見が出た (nhiều ý kiến khác nhau đã được đưa ra — đơn thuần là có nhiều ý kiến đa dạng), 様々な国から人が集まる (người từ nhiều nước tụ họp). Nó chỉ là “nhiều loại” (bản văn viết), trung tính, thông dụng. 「多様な(たような)」 = đa dạng (nhấn mạnh bản thân khái niệm ‘tính đa dạng’, mang tính học thuật, trừu tượng hơn): không chỉ là “nhiều loại” mà còn mang khái niệm trừu tượng về “đa nguyên, đa dạng”, thường dùng cho giá trị, văn hóa, lối sống — những bối cảnh trừu tượng đòi hỏi tôn trọng sự đa dạng: 多様な価値観を尊重する (tôn trọng các giá trị đa dạng — nhấn mạnh “đa dạng” đáng được tôn trọng), 多様な働き方 (các cách làm việc đa dạng), 多様性 (tính đa dạng — danh từ). Nó thiên về “tính đa nguyên, đa dạng (đáng khen)”, mang tính học thuật, trừu tượng hơn, thường đi với “tôn trọng, thừa nhận, xã hội”. Khác biệt: 「様々な」 = nhiều loại (đơn thuần là nhiều loại, văn viết, thông dụng); 「多様な」 = đa dạng (nhấn mạnh khái niệm ‘tính đa dạng, đa nguyên’, mang tính học thuật, trừu tượng hơn). Cách thử: chỉ muốn nói “nhiều loại, đủ kiểu” → 様々な (thông dụng); muốn nhấn mạnh “đa nguyên, đa dạng (một sự đa dạng đáng được tôn trọng)” → 多様な (đặc biệt cho giá trị, văn hóa, sự đa nguyên của xã hội). Ví dụ 「様々な料理を楽しむ (thưởng thức nhiều món ăn khác nhau — đơn thuần là nhiều loại)」 dùng 様々な; 「多様な生き方が認められる社会 (một xã hội thừa nhận các lối sống đa dạng — nhấn mạnh tính đa dạng)」 dùng 多様な. Một bên là “nhiều loại”, một bên là “(nhấn mạnh) tính đa dạng”.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「___な経験を通して、彼は成長した。」(nhiều loại)

    • (A) いかなる
    • (B) あらゆる (gắn trực tiếp với danh từ)
    • (C) どんな
    • (D) 様々
  2. 「いろいろな」 và 「あらゆる」 khác nhau thế nào?

    • (A) いろいろな = nhiều loại (nhiều kiểu); あらゆる = tất cả/mọi (không ngoại lệ)
    • (B) Hoàn toàn giống nhau
    • (C) いろいろな = tất cả
    • (D) あらゆる = chỉ một vài
  3. 「様々な困難を乗り越えた」 có nghĩa là gì?

    • (A) Không có khó khăn nào
    • (B) Đã vượt qua đủ loại khó khăn
    • (C) Chỉ có một khó khăn
    • (D) Tạo ra khó khăn
  4. 「様々な」 thuộc văn phong nào?

    • (A) Tiếng lóng trên mạng
    • (B) Ngôn ngữ trẻ em
    • (C) Văn viết (văn nói thường dùng いろいろな hơn)
    • (D) Thể mệnh lệnh
  5. Cách dùng nào là tự nhiên?

    • (A) 様々なだ高い。
    • (B) いろいろな(副詞として)考えた。
    • (C) 様々国(な が必要)。
    • (D) いろいろな国を訪れた。