“〜よしもない”: Hoàn toàn không có cách nào để ~ (cách nói cổ điển, văn chương) (N1)

「知るよしもない」 — không có cách nào, không có phương tiện nào để biết — kèm một tiếng thở dài đầy văn chương.

「彼の真意は、知る由もない」 — không có cách nào để biết, không có phương tiện nào để biết

Muốn biết một điều gì đó nhưng không có lấy một manh mối, không có lấy một phương tiện nào — 「当時の彼の心境は、今となっては知る由もない (tâm trạng của anh ấy lúc bấy giờ, đến nay không còn cách nào để biết nữa).」 「〜よしもない」 = không có cách nào để ~, không có phương tiện để ~, không thể nào ~. Đây là cách diễn đạt văn viết mang tính cổ điển, văn chương. Bài này làm rõ cốt lõi “đến một phương tiện/manh mối cũng không có”, việc “由(よし)= phương tiện, cách”, và cách phân biệt với 「ようがない」 gần nghĩa.

Cốt lõi: không có cách nào để ~, đến một phương tiện (manh mối) để ~ cũng không có (không thể nào ~)

「động từ thể từ điển + よしもない(由もない)」 có nghĩa là “không có cách nào để ~, đến một phương tiện/phương pháp/manh mối để ~ cũng không có, không thể nào ~” — đến một phương pháp, phương tiện, cơ sở để làm điều gì đó cũng không có:

Cảm nhận: cốt lõi là “đến một (phương tiện để làm điều gì đó) phương pháp, phương tiện, manh mối cũng không có = không có cách nào để ~, không thể nào ~.” 「由(よし)」 ở đây có nghĩa là “phương pháp, phương tiện, lý do” (không phải 「よし = tốt」!), và 「由もない」 = “đến một phương tiện cũng không có.” Đây là cách diễn đạt cổ điển, văn chương, văn viết, mang vẻ trang nghiêm, tao nhã, thường gặp nhất trong 「知る由もない (không có cách nào để biết)」「確かめるよしもない (không có cách nào để xác minh)」. Trong tiếng Việt: “không có cách nào để ~, không có cách nào biết được, đến một phương tiện để ~ cũng không có.”

Cách kết hợp

DạngÝ nghĩaVí dụ
động từ thể từ điển + 由もないkhông có cách nào để ~知る由もない (không có cách nào biết được)
động từ thể từ điển + よしもないkhông có cách nào để ~ (viết bằng kana)確かめるよしもない (không có cách nào xác nhận)

Đứng sau động từ thể từ điển (知る→知る由もない). 「由」 được đọc là 「よし」, có nghĩa “phương pháp, phương tiện, lý do”. 「知る由もない (không có cách nào để biết)」 là kết hợp cố định có tần suất cao nhất. Đây là cách diễn đạt cổ điển, văn chương, văn viết, chủ yếu dùng trong văn tường thuật trang nghiêm, văn học.

Câu ví dụ

⚠️ Những chỗ người học hay mắc lỗi

① 「由(よし)」 = phương pháp, phương tiện, lý do; đừng đọc nhầm thành 「よし (tốt).」 Đây là rào cản đầu tiên. 「よし」 trong 「よしもない」, viết bằng chữ Hán là 「由」, có nghĩa là “phương pháp, phương tiện, manh mối, lý do” — không phải 「よし (tốt, được)」! Vì vậy 「知る由もない」 = “đến một phương pháp (để biết) cũng không có” = “không có cách nào để biết”, chứ không phải “biết thì không tốt”. 「由(よし)」 là một từ hơi cổ, chỉ “phương tiện, cách, lý do (nguồn gốc)”. Cách kiểm tra: 「よし」 trong 「〜よしもない」 = 「由 (phương pháp, phương tiện, lý do)」; 「〜由もない」 = “đến một phương tiện/manh mối (để làm điều gì đó) cũng không có = không có cách nào để ~”, không liên quan gì đến 「tốt (よし)」.

② Cốt lõi là ‘đến một phương tiện/manh mối cũng không có = không có cách nào để ~’, phần lớn đi với 知る/確かめる v.v. Đây là sắc thái cốt lõi của 「よしもない」. Nó có nghĩa “đến một (phương tiện để làm điều gì đó) phương pháp, phương tiện, cơ sở, manh mối cũng không có = không có cách nào để ~, không thể nào ~”, thường xuyên nhất đi với các động từ nhóm “biết, tìm hiểu” như 知る (biết)/確かめる (xác minh)/うかがい知る (dò biết)/突き止める (truy ra): 知る由もない (không có cách nào biết — đến một phương tiện để biết cũng không có), 確かめるよしもない (không có cách nào xác minh). Nó nhấn mạnh “vì hoàn toàn không có phương pháp/manh mối nào nên tuyệt đối không thể (biết/xác minh).” Cách kiểm tra: muốn nói “(đến một phương pháp/manh mối cũng không có,) không có cách nào để ~, không thể nào ~” → よしもない (phần lớn đi với 知る/確かめる).

③ Đây là cách diễn đạt cổ điển, văn chương, văn viết; không dùng trong hội thoại hằng ngày. Đây là điểm về sắc thái ngôn ngữ. 「よしもない(由もない)」 là cách diễn đạt cổ điển, văn chương, văn viết, mang vẻ trang nghiêm, tao nhã, chủ yếu dùng trong văn học, văn tường thuật trang nghiêm, văn viết. Trong hội thoại hằng ngày hầu như không dùng — với nghĩa “không có cách nào biết”, văn nói dùng 「知りようがない」「知る方法がない」「知る手段がない」, không dùng 「知る由もない」 (nghe cứng nhắc, gượng gạo). Cách kiểm tra: muốn nói “không có cách nào để ~” trong văn học, văn viết trang nghiêm → よしもない (tao nhã); hằng ngày → dùng 〜ようがない/方法がない.

④ Phân biệt với 「ようがない」 — よしもない mang tính cổ điển hơn (phần lớn đi với 知る/確かめる), ようがない thông dụng hơn. Cả hai đều diễn đạt “(muốn nhưng) không có cách nào để ~”, rất gần nhau, khác nhau về sắc thái ngôn ngữ và kết hợp từ. 「〜よしもない」 = không có cách nào để ~, đến một phương tiện cũng không có (cổ điển, văn chương, phần lớn đi với các động từ nhóm ‘biết, tìm hiểu’ như 知る/確かめる): 真相を知るよしもない (không có cách nào biết sự thật — đến một phương tiện để biết cũng không có). Nó mang tính cổ điển, tao nhã hơn, và thường xuyên nhất đi với động từ nhóm ‘biết, tìm hiểu’ (知る/確かめる). 「〜ようがない」 = muốn nhưng không có cách nào, không thể ~ (thông dụng hơn, đứng sau gốc động từ thể masu, xem 〈ようがない〉): 連絡先が分からないので、連絡しようがない (không biết thông tin liên lạc nên không có cách nào liên lạc — thông dụng), 直しようがない (không có cách nào sửa). Nó thông dụng hơn, dùng cả khi nói và viết, đứng sau gốc động từ thể masu (連絡し/直し), kết hợp được với nhiều động từ. Khác biệt: 「よしもない」 cổ điển, văn chương, phần lớn đi với 知る/確かめる (không có cách nào để ~); 「ようがない」 thông dụng hơn, đứng sau gốc thể masu, kết hợp với nhiều động từ (muốn nhưng không có cách nào, xem 〈ようがない〉). Cách kiểm tra: muốn nói một cách cổ điển, tao nhã “không có cách nào để (biết/xác minh) ~” → よしもない (知る由もない); muốn nói chung chung “(muốn nhưng) không có cách nào để ~” → ようがない (連絡しようがない).

🔄 So sánh: よしもない/ようがない/すべがない/術がない

DạngÝ nghĩaTrọng tâmVí dụ
〜よしもない(由もない)không có cách nào để ~, đến một phương tiện cũng không cócổ điển, văn chương (phần lớn đi với 知る/確かめる)知る由もない (không có cách nào biết được)
〜ようがないmuốn nhưng không có cách nào (xem 〈ようがない〉)thông dụng hơn (đứng sau gốc thể masu)連絡しようがない (không có cách nào liên lạc)
〜すべがないbó tay, không có cáchvăn viết (không có phương tiện)なすすべがない (không biết phải làm gì)
〜術(すべ)がないkhông có cách/phương tiệnvăn viết知る術がない (không có phương tiện để tìm hiểu)

Dễ nhầm lẫn: 「〜よしもない(由もない)」 = không có cách nào để ~, đến một phương tiện cũng không có (cổ điển, văn chương, văn viết; 「由(よし)」 = phương pháp/phương tiện/lý do, không phải “tốt”; phần lớn đi với 知る/確かめる; 知る由もない = không có cách nào biết); 「〜ようがない」 = muốn nhưng không có cách nào, không thể ~ (thông dụng hơn, đứng sau gốc động từ thể masu, xem 〈ようがない〉); 「〜すべがない/術がない」 = bó tay, không có cách (văn viết, không có phương tiện/phương pháp). Muốn nói “không có cách nào để ~” một cách cổ điển dùng よしもない; muốn nói chung chung “không có cách nào để” dùng ようがない.

💡 Mẹo học

「〜よしもない(由もない)」 = không có cách nào để ~, đến một phương tiện để ~ cũng không có, không thể nào ~ — gồm ba điểm: ①「由(よし)」 = phương pháp, phương tiện, lý do (đừng đọc nhầm thành 「よし = tốt」! 由もない = đến một phương tiện cũng không có); ② cốt lõi là ‘đến một phương tiện/manh mối cũng không có = không có cách nào để ~’, phần lớn đi với 知る/確かめる (知る由もない = không có cách nào biết); ③ đây là cách diễn đạt cổ điển, văn chương, văn viết; hội thoại hằng ngày dùng 「ようがない」 (xem 〈ようがない〉). Cách diễn đạt này mang đậm dư âm cổ điển, văn chương — 「今となっては知る由もない」 thể hiện đầy vang vọng cảm giác bất lực, hiu quạnh kiểu “đến nay, đến một cách để biết cũng không còn, chỉ có thể mãi mãi là một điều bí ẩn”. Muốn nói một cách tao nhã, trang nghiêm “không có cách nào biết, không có cách nào xác minh”, 「知る由もない/確かめるよしもない」 có nhiều chất nhất; còn trong hội thoại hằng ngày, dùng 「知りようがない」. (Lưu ý: 「由」 được đọc là よし, có nghĩa là “phương tiện”, không phải “tốt”.)

❓ Những câu hỏi thường gặp

Q: 「由(よし)」 trong 「知る由もない」 có nghĩa là gì? Có phải là ‘tốt’ không?

Không phải ‘tốt’! 「由(よし)」 ở đây có nghĩa là ‘phương pháp, phương tiện, manh mối, lý do’. Đây là chỗ bị đọc nhầm nhiều nhất. Chữ 「由」 trong 「知る由もない」 được đọc là 「よし」, một từ hơi cổ có nghĩa là “phương pháp, phương tiện, cơ sở, lý do (nguồn gốc)” — hoàn toàn không phải 「よし (tốt, được)」! Vì vậy 「知る由もない」 = “đến một phương pháp (để biết) cũng không có” = “không có cách nào để biết, không thể nào biết được”, chứ không phải “biết thì không tốt” hay “không chắc có tốt không”. Tương tự: 「確かめるよしもない」 = “đến một phương tiện (để xác minh) cũng không có” = “không có cách nào xác minh”, 「なす由もない」 = “đến một phương tiện (để làm) cũng không có” = “bó tay”. Cách dùng 「由(よし)」 với nghĩa “phương pháp/phương tiện/lý do” này là tàn dư cổ điển, hiện chủ yếu còn sót lại trong các cách diễn đạt văn chương như 「知る由もない」「〜由もない」 (ngoài ra, 「〜の由(よし)」 còn có thể có nghĩa “nghe nói ~, người ta nói ~”, như trong 「ご健勝の由、何よりです」, đó là “lý do, tin đồn”). Cách kiểm tra: 「由(よし)」 trong 「〜よしもない/由もない」 = “phương pháp, phương tiện, lý do” (không phải “tốt”); toàn bộ 「由もない」 = “đến một phương tiện/manh mối cũng không có = không có cách nào để ~”. ⚠️Đừng thấy 「よし」 rồi cho rằng đó là “tốt” — ở đây là chữ Hán 「由 (phương tiện)」.

Q: 「知る由もない」 và 「知りようがない」 khác nhau thế nào?

Nghĩa gần nhau (đều là “không có cách nào biết, không thể biết”), khác ở ‘sắc thái ngôn ngữ’ và ‘kết hợp từ’. 「〜よしもない(由もない)」 = không có cách nào để ~ (cổ điển, văn chương, văn viết, phần lớn đi với 知る/確かめる): 「知る由もない」 là cách nói cổ điển, tao nhã, trang nghiêm, mang dư âm văn chương, chủ yếu dùng trong văn tường thuật trang nghiêm, văn học, văn viết, và thường xuyên nhất đi với các động từ nhóm ‘biết, tìm hiểu’ (知る/確かめる/うかがい知る): 当時の真相は、今となっては知る由もない (sự thật vào thời điểm đó, đến nay không còn cách nào để biết — tao nhã, mang dư âm hiu quạnh). Nó mang tính văn viết, nặng nề hơn. 「〜ようがない」 = muốn nhưng không có cách nào (thông dụng hơn, đứng sau gốc động từ thể masu, xem 〈ようがない〉): 「知りようがない」 là cách nói thông dụng hơn, dùng cả khi nói và viết, đứng sau gốc động từ thể masu (知り/連絡し/直し), kết hợp được với nhiều động từ, mộc mạc hơn: 連絡先がないので、知りようがない (không có thông tin liên lạc nên không có cách nào biết — thông dụng, mộc mạc). Khác biệt: 「知る由もない」 cổ điển, tao nhã, văn viết (mang dư âm văn chương, phần lớn đi với 知る/確かめる); 「知りようがない」 thông dụng hơn, mộc mạc hơn (dùng cả khi nói và viết, đứng sau gốc thể masu, kết hợp với nhiều động từ, xem 〈ようがない〉). Cách kiểm tra: muốn nói “không có cách nào biết” một cách cổ điển, tao nhã, mang dư âm → 知る由もない; muốn nói chung chung, mộc mạc “(muốn nhưng) không có cách nào biết” → 知りようがない. Nghĩa gần nhau, 「由もない」 mang tính văn chương và vang vọng hơn, còn 「ようがない」 đời thường và thông dụng hơn. Vì vậy khi viết “không có cách nào biết” một cách trang nghiêm trong văn học, dùng 「知る由もない」, còn hằng ngày dùng 「知りようがない」.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「彼がどこにいるか、知る___。」(Hoàn toàn không có cách nào biết anh ấy ở đâu — giọng văn chương)

    • (A) よしもない
    • (B) ようがない
    • (C) ことができない
    • (D) よしがある
  2. 「よしもない」の意味に最も近い現代語は?

    • (A) 〜してはいけない
    • (B) 〜する方法が全くない(ようがない・手段がない)
    • (C) 〜したくない
    • (D) 〜するかもしれない
  3. 「状況を確認する___まま、時間が過ぎた。」(Hoàn toàn không có cách nào xác nhận tình hình, thời gian cứ thế trôi qua)

    • (A) よしがない
    • (B) ようがない
    • (C) ことができない
    • (D) よしもない
  4. 「よしもない」が最も自然に使われる場面は?

    • (A) 日常会話で「なんか方法ないよね」と言う時
    • (B) ビジネス会話で「できません」と断る時
    • (C) 文学作品や書面語で感情のこもった「hoàn toàn không thể 〜」を表す時
    • (D) 命令文で「するな」を表す時
  5. 「真相を確かめる___のまま、謎は残った。」(Hoàn toàn không có cách nào xác minh sự thật, bí ẩn vẫn còn đó)

    • (A) よし
    • (B) よしがない
    • (C) よしもない
    • (D) よしがある