Ý nghĩa của “iwayuru / iwaba” — Cái gọi là / Có thể nói là (JLPT N2)
“Cái gọi là người chiến thắng”, “có thể nói như gia đình” — trích một thuật ngữ quen dùng và so sánh ví von, kèm ví dụ. (JLPT N2)
「彼は、いわゆる『天才』だ」 và 「彼は、いわば会社の顔だ」 — trích một nhãn gọi quen dùng và so sánh ví von
「あの人は、いわゆる『仕事人間』だ」 (người đó là cái gọi là ‘người cuồng công việc') / 「この駅は、いわば街の玄関口だ」 (nhà ga này, có thể nói là cửa ngõ của thành phố) — 「いわゆる」 = “cái gọi là ~” (trích một nhãn gọi mà ai cũng dùng); 「いわば」 = “có thể nói là ~, nói theo cách ví von thì ~” (so sánh ví von, diễn đạt lại). Chỉ khác nhau một chữ nhưng cách dùng khác nhau. Bài này giúp bạn phân biệt 「いわゆる (trích nhãn gọi quen dùng)」 và 「いわば (so sánh ví von)」 (N2).
Cốt lõi: いわゆる = cái gọi là (nhãn gọi quen dùng)/いわば = có thể nói là (so sánh ví von)
Cả hai đều “diễn đạt lại để chỉ ra điều gì đó”, nhưng theo hai hướng khác nhau:
- いわゆる + danh từ = cái gọi là ~ (trích nhãn gọi mà ai cũng dùng): これが、いわゆる「ブラック企業」だ (đây chính là cái gọi là “công ty đen”).
- いわば = có thể nói là, nói ví von thì ~ (dùng phép so sánh hoặc cách khái quát để giải thích): 社長は、いわばチームの司令塔だ (giám đốc, có thể nói là, là tháp chỉ huy của đội).
Cảm giác: “cái gọi là …/có thể nói là …” — 「いわゆる」 là “cái … (mà ai cũng gọi như vậy)”, trích một nhãn gọi có sẵn, quen dùng (theo sau là danh từ); 「いわば」 là “nếu so sánh/nói theo cách khác thì nó là …”, giải thích bằng phép so sánh hoặc khái quát (= 言ってみれば). Cũng thường gặp trong ngữ cảnh trang trọng và văn viết.
Cách dùng & phân biệt
| Dạng | Cách dùng | Ví dụ |
|---|---|---|
| いわゆる + danh từ | cái gọi là ~ (trích nhãn gọi quen dùng) | いわゆる「ゆとり世代」 |
| いわば + (so sánh/khái quát) | có thể nói là ~ | いわば第二の故郷だ |
| (いわば〜ようなもの) | có thể nói như là ~ | いわば家族のような存在 |
「いわゆる」 theo sau là danh từ (trích nhãn gọi đó: いわゆる「勝ち組」); 「いわば」 theo sau là phép so sánh hoặc cách khái quát (= “nói ví von thì nó là …”, いわば〜だ/いわば〜のようなもの). 「いわゆる」 = trích một tên gọi có sẵn; 「いわば」 = tự đưa ra phép so sánh của mình để giải thích.
Ví dụ theo ngữ cảnh
- この病気は、いわゆる「現代病」の一つだ。(Căn bệnh này là một trong những cái gọi là “bệnh thời hiện đại”.) — trích nhãn gọi
- 彼女は、社内ではいわば生き字引だ。(Trong công ty, cô ấy có thể nói là cuốn từ điển sống.) — so sánh ví von
- いわゆるエリートコースを歩んできた人だ。(Anh ấy là người đã đi theo cái gọi là con đường tinh hoa.) — nhãn gọi
- 都市の緑地は、いわば街の肺だ。(Không gian xanh của thành phố có thể nói là lá phổi của thành phố.) — so sánh ví von
- これがいわゆる「一石二鳥」というやつだ。(Đây chính là cái gọi là “một mũi tên trúng hai đích”.) — nhãn gọi
⚠️ Những cái bẫy dễ gặp cần tránh
① 「いわゆる」 trích một ‘nhãn gọi quen dùng có sẵn', 「いわば」 tự đưa ra ‘phép so sánh' của bạn. Đây là điểm dễ nhầm nhất. いわゆる = cái gọi là ~ (trích một tên gọi/nhãn mà ai cũng dùng, theo sau là danh từ) (いわゆる「オタク」 = cái gọi là “otaku” — trích tên gọi có sẵn này); いわば = có thể nói là ~ (giải thích bằng phép so sánh/khái quát của riêng bạn, không trích nhãn gọi có sẵn) (彼はいわば生き字引だ = anh ấy có thể nói là cuốn từ điển sống — “từ điển sống” là phép so sánh, không phải tên gọi thông dụng). Cách kiểm tra: theo sau là tên gọi/nhãn có sẵn mà ai cũng dùng = いわゆる; theo sau là phép so sánh/khái quát do bạn tự nghĩ ra ngay lúc đó = いわば.
② 「いわゆる」 luôn theo sau là danh từ (một nhãn gọi). 「いわゆる」 là một liên thể từ, theo sau trực tiếp là danh từ (いわゆる + 「〜」), trích tên gọi đó: いわゆるエコカー (cái gọi là xe thân thiện môi trường); いわゆるブランド品 (cái gọi là hàng hiệu). Nó không thể đứng một mình làm vị ngữ. 「いわば」 theo sau là mệnh đề so sánh/khái quát (いわば〜だ). Đừng đặt 「いわゆる」 vào vị trí của 「いわば」.
③ 「いわゆる」 mang cảm giác ‘khoảng cách (tôi đang trích dẫn, nhưng chưa chắc đồng tình) với nhãn gọi đó'. 「いわゆる」 thường mang cảm giác khoảng cách, trích dẫn kiểu “(như mọi người/người ta thường gọi, tôi xin trích) cái gọi là …”, đôi khi còn kèm sự dè dặt hoặc mỉa mai (いわゆる「専門家」の意見 = ý kiến của cái gọi là “chuyên gia” — có thể ngầm hiểu “chỉ là cái gọi là thôi”). Vì vậy 「いわゆる」 thường đi với dấu ngoặc 「」. Nó trích một cách nói đang lưu hành, không có nghĩa người nói hoàn toàn đồng tình.
🔄 Sắc thái & so sánh: いわゆる/いわば/言ってみれば/つまり
| Dạng | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| いわゆる | cái gọi là ~ (trích nhãn gọi quen dùng, + danh từ) | いわゆる「勝ち組」 |
| いわば | có thể nói là (so sánh ví von) | いわば街の顔 |
| 言ってみれば | nói ví von thì, có thể nói (≈ いわば) | 言ってみれば〜 |
| つまり | nói cách khác, tức là (tổng kết) | つまり〜ということだ |
Dễ nhầm lẫn: 「いわゆる」 = cái gọi là ~ (trích nhãn gọi có sẵn, + danh từ); 「いわば」 = có thể nói là ~ (phép so sánh/khái quát của riêng bạn, ≈ 言ってみれば); 「つまり」 = nói cách khác (tổng kết, diễn đạt lại; xem 〈ということは〉). Muốn trích “cái mà mọi người gọi” thì dùng いわゆる, muốn “nói ví von” thì dùng いわば, muốn “tổng kết/diễn đạt lại” thì dùng つまり.
💡 Cách ghi nhớ
「いわゆる」 và 「いわば」 chỉ khác nhau một chữ nhưng cách dùng khác nhau: ① いわゆる = cái gọi là ~ (trích một tên gọi/nhãn mà ai cũng dùng, theo sau là danh từ) (いわゆる「ブラック企業」 = cái gọi là công ty đen); ② いわば = có thể nói là ~ (giải thích bằng phép so sánh/khái quát của riêng bạn, ≈ 言ってみれば) (社長はいわばチームの司令塔だ). Ba điểm cần nhớ: ① いわゆる trích một ‘nhãn có sẵn' (+ danh từ), いわば đưa ra ‘phép so sánh của riêng bạn'; ② 「いわゆる」 mang cảm giác khoảng cách, trích dẫn, thường đi với 「」, đôi khi kèm sự dè dặt/mỉa mai; ③ muốn “nói ví von” thì dùng いわば (≈ 言ってみれば). Nắm được “いわゆる = trích tên gọi mà ai cũng dùng, いわば = phép so sánh của riêng mình”, bạn sẽ không còn nhầm cặp này.
❓ Những câu hỏi thường gặp
Q: Chính xác thì phân biệt 「いわゆる」 và 「いわば」 thế nào? Tôi cứ nhầm hoài.
Hãy nhớ khác biệt cốt lõi: 「いわゆる」 ‘trích một tên gọi quen dùng có sẵn', 「いわば」 ‘tự đưa ra phép so sánh để giải thích'. 「いわゆる + danh từ」 = cái gọi là ~ (trích một ‘tên gọi/nhãn mà mọi người/xã hội dùng', theo sau trực tiếp là danh từ đó): これがいわゆる「マタニティハラスメント」だ (đây chính là cái gọi là “quấy rối thai sản” — trích thuật ngữ đang lưu hành này); 彼はいわゆる「二世タレント」だ (anh ấy là cái gọi là “nghệ sĩ thế hệ thứ hai” — trích nhãn gọi này). Theo sau là một tên gọi có sẵn mà ai cũng dùng; bạn chỉ đang “trích dẫn” nó, thường kèm 「」, đôi khi mang chút khoảng cách hoặc dè dặt kiểu “(cứ gọi như vậy đi)”. 「いわば」 = có thể nói là ~ (không trích nhãn gọi có sẵn, mà ‘tự đưa ra phép so sánh hoặc khái quát ngay lúc đó' để giải thích điều gì đó): この経験は、私にとっていわば宝物だ (trải nghiệm này, có thể nói là, là báu vật đối với tôi — “báu vật” là phép so sánh của bạn); 彼はいわばチームの心臓だ (anh ấy có thể nói là trái tim của đội — “trái tim” là ẩn dụ); 東京はいわば日本の縮図だ (Tokyo có thể nói là hình ảnh thu nhỏ của Nhật Bản). Theo sau là một phép so sánh hoặc khái quát do bạn tự nghĩ ra (≈ “言ってみれば、〜のようなものだ”). Mẹo: theo sau là ‘tên gọi có sẵn mà ai cũng dùng' (thường có ngoặc kép) → いわゆる; theo sau là ‘phép so sánh/khái quát của riêng bạn' (= có thể nói như …) → いわば. Ví dụ, 「いわゆる『天才』」 (cái gọi là thiên tài — trích nhãn “thiên tài”) và 「いわば天才だ」 (có thể nói là thiên tài — bạn tự so sánh rằng anh ấy như một thiên tài). Một bên trích nhãn gọi quen dùng, một bên tự so sánh ví von — đó là điểm khác biệt chính.
Q: 「いわば」, 「言ってみれば」 và 「つまり」 khác nhau thế nào?
「いわば」 và 「言ってみれば」 rất gần nhau (đều là “nói ví von/nói theo cách khác thì nó là …”), còn 「つまり」 thiên về ‘tổng kết, diễn đạt lại (cô đọng điều trước thành kết luận)' — hơi khác. 「いわば」 = có thể nói là ~ (khái quát điều gì đó bằng phép so sánh hoặc cách nói chung, mang sắc thái ví von): 友情は、いわば人生の宝だ (tình bạn có thể nói là báu vật của đời người — khái quát tình bạn bằng ẩn dụ “báu vật”). Nó thường mang một phép ẩn dụ (ví A như B). 「言ってみれば」 = nói ví von thì, có thể nói (≈ いわば, văn nói hơn): この街は、言ってみれば大人のテーマパークだ (khu phố này, nói ví von thì, là công viên giải trí của người lớn — cũng là một phép so sánh). Nó gần như có thể thay thế cho 「いわば」, chỉ thiên về văn nói hơn một chút. 「つまり」 = nói cách khác, tức là (cô đọng điều trước thành một dòng rõ ràng hơn, trọng tâm là ‘kết luận, diễn đạt lại'): 彼は私の母の弟だ。つまり、叔父だ (anh ấy là em trai của mẹ tôi; nói cách khác, là chú tôi — cô đọng “em trai của mẹ” thành “chú”, diễn đạt lại cùng một điều). Đó không phải phép so sánh, mà là “diễn đạt lại/tổng kết”. Cách kiểm tra: muốn ‘so sánh, khái quát bằng ví von' → いわば/言ってみれば; muốn ‘tổng kết, diễn đạt lại (cô đọng thành kết luận)' → つまり. Vì vậy 「友情はいわば宝だ」 (so sánh: tình bạn như một báu vật) và 「彼は母の弟、つまり叔父だ」 (diễn đạt lại: anh ấy là chú tôi). Một bên so sánh ví von, một bên diễn đạt lại/tổng kết.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「彼は___エリートコースを歩んできた。」(con đường tinh hoa được gọi như vậy)
- (A) いかにも
- (B) いわば
- (C) いかに
- (D) いわゆる
「この村は、___私の第二の故郷だ。」(có thể nói đây là quê hương thứ hai của tôi — một ẩn dụ)
- (A) いわゆる
- (B) いわば
- (C) いかに
- (D) まさか
Sau 「いわゆる」 là gì?
- (A) Một danh từ (trích một thuật ngữ quen dùng)
- (B) Động từ thể て
- (C) Một mệnh đề ẩn dụ
- (D) Một từ nghi vấn
Chức năng của 「いわば」 là gì?
- (A) Biểu thị câu hỏi
- (B) Trích một thuật ngữ quen dùng
- (C) Giải thích bằng ẩn dụ (có thể nói là, giống như)
- (D) Biểu thị mệnh lệnh
Cách dùng nào tự nhiên?
- (A) いわゆる行く。
- (B) いわば草食系男子 (theo sau là danh từ)。
- (C) いわゆる第二の故郷のようだ (một ẩn dụ)。
- (D) これはいわば実験だ。