“〜ni tsuke (〜ni tsuke 〜ni tsuke)”: Mỗi khi 〜 / Dù 〜 hay 〜 (N2)

「この曲を聞くにつけ学生時代を思い出す」 — mỗi lần như vậy, một cảm xúc tự nhiên dâng lên.

「この写真を見るにつけ、昔を思い出す」 — mỗi lần chạm đến, cảm xúc lại tự dâng lên

Xem lại một bức ảnh cũ, 「この写真を見るにつけ、昔を思い出す」 (mỗi khi nhìn bức ảnh này, tôi lại nhớ về ngày xưa) — 「〜につけ」 = mỗi khi ~, (một cảm xúc nào đó) lại tự nhiên dâng lên, cộng với cách dùng liệt kê 「〜につけ〜につけ」 = dù ~ hay ~. Đây là mẫu N2 mang màu sắc văn chương, mấu chốt là phía sau là một cảm xúc, một suy tư — không phải hành động có chủ ý. Bài này trình bày cả hai cách dùng và cách phân biệt với 「〜たびに」 trung tính.

Cốt lõi: mỗi khi ~, cảm xúc dâng lên/dù ~ hay ~

「につけ」 có hai cách dùng:

Cảm giác chung: “mỗi khi ~, (không kìm được mà) ~/dù ~ hay ~” — cốt lõi là một tác nhân khơi dậy tự nhiên một cảm xúc hay suy tư (cách dùng ①), hoặc liệt kê rằng cả hai mặt đối lập đều như vậy (cách dùng ②). Mang hương vị văn chương, văn viết.

Quy tắc kết hợp

Hình thứcÝ nghĩaVí dụ
động từ thể từ điển + につけmỗi khi ~ (cảm xúc dâng lên)見るにつけ
何か/何事 + につけhở ra là, trong mọi hoàn cảnh何かにつけ
A + につけ + B + につけdù A hay B良きにつけ悪しきにつけ
うれしい/悲しい + につけdù vui/buồnうれしいにつけ悲しいにつけ

Cách dùng ① 「〜につけ」 đi với động từ thể từ điển (見る・聞く・考える), theo sau là cảm xúc tự phát. Cách dùng ② 「〜につけ〜につけ」 liệt kê một cặp từ đối lập (良き・悪しき/うれしい・悲しい/雨・風). 「良きにつけ悪しきにつけ」 là tổ hợp cố định thường gặp nhất. Đây là văn viết, văn chương.

Xem trong ngữ cảnh

⚠️ Những chỗ người học hay nhầm

① Cách dùng ① theo sau là ‘cảm xúc/suy tư tự phát', không phải hành động có chủ ý. Đây là hạn chế then chốt. Phía sau 「〜につけ (mỗi khi ~)」 phải là một cảm xúc, cảm giác hay nỗi niềm tự nhiên dâng lên, không do ý muốn: 思い出す (nhớ lại), 感じる (cảm thấy), 懐かしくなる (trở nên bồi hồi nhớ), 心配になる (trở nên lo lắng), 腹が立つ (nổi giận). Nó nhấn mạnh rằng “khi gặp một tác nhân, một tâm trạng nào đó trào lên không chủ ý”. Vì vậy nó không đi với hành động có chủ ý: ×この写真を見るにつけ、電話する (nhìn ảnh rồi gọi điện — “gọi điện” là hành động có chủ ý, không tự nhiên). Với “mỗi khi ~ (làm một việc gì đó)” có chủ ý và trung tính, dùng 「〜たびに」 (写真を見るたびに電話する = mỗi lần nhìn ảnh là gọi điện). Cách thử: phía sau là “một cảm xúc tự trào dâng” → につけ; “một hành động có chủ ý” → たびに.

② 「〜につけ〜につけ」 cần ‘một cặp từ đối lập/tương phản'. Cách dùng ② là liệt kê, và hai vế phải là một cặp đối lập hoặc tương phản: 良きにつけ悪しきにつけ (tốt/xấu), うれしいにつけ悲しいにつけ (vui/buồn), 雨につけ風につけ (mưa/gió, tức là mọi loại thời tiết). Nghĩa của nó là “dù bên này hay bên kia, vẫn …”, nên hãy đặt hai từ đối lập. 「良きにつけ悪しきにつけ (dù tốt hay xấu)」 là dạng cố định hay ra thi nhất. Đừng đặt các từ cùng chiều hoặc không thành cặp.

③ 「につけ」 thiên về văn chương, văn viết; hiếm khi dùng trong lời nói thân mật. 「につけ」 mang màu sắc văn chương, văn viết rõ rệt, phần lớn dùng trong lời kể bằng văn bản, suy ngẫm, diễn đạt văn chương. Với “mỗi khi ~” hằng ngày, 「〜たびに」「〜と(いつも)」 mang tính khẩu ngữ tự nhiên hơn. Ví dụ khẩu ngữ 「この曲を聞くと、いつも泣いちゃう」 so với văn viết 「この曲を聞くにつけ、涙がこぼれる.」 Muốn viết với hương vị văn chương, suy tư thì dùng につけ; trong lời nói hằng ngày cứ dùng たびに/と. 「何かにつけ (hở ra là)」 là một cụm cố định tương đối thường gặp, có xuất hiện trong lời nói.

🔄 So sánh: につけ/たびに/につれて/ごとに

Hình thứcCảm giácVí dụ
〜につけmỗi khi ~ (cảm xúc dâng lên, văn chương)見るにつけ
〜たびにmỗi khi ~ (trung tính, đi được với hành động có chủ ý)見るたびに
〜につれてcùng với ~ (thay đổi dần dần)時が経つにつれて
〜ごとにcứ mỗi ~, ở mỗi ~会うごとに

Dễ nhầm lẫn: 「〜につけ」 = mỗi khi ~ (theo sau là cảm xúc/suy tư tự nhiên dâng lên, văn chương/văn viết, không phải hành động có chủ ý); 「〜たびに」 = mỗi khi ~ (trung tính, đi với mọi hành động kể cả có chủ ý, 「写真を見るたびに電話する」); 「〜につれて」 = cùng với ~ (thay đổi dần dần, xem 〈につれて〉); 「〜ごとに」 = cứ mỗi ~, ở mỗi ~ (lặp lại đều đặn). Với “mỗi lần chạm đến là một cảm xúc dâng lên” (văn chương) thì dùng につけ; với “mỗi lần là làm một hành động” (trung tính) thì dùng たびに.

💡 Một điều cần nhớ

「〜につけ」 có hai mặt — hãy phân biệt rõ: ① 「〜につけ」 đứng một mình = mỗi khi ~ (một cảm xúc dâng lên) — phía sau là một cảm xúc, suy tư tự trào lên không do ý muốn (見るにつけ思い出す, 何かにつけ文句を言う), không phải hành động có chủ ý, mang hương vị văn chương; ② 「〜につけ〜につけ」 = dù ~ hay ~ — đặt một cặp từ đối lập (良きにつけ悪しきにつけ = dù tốt hay xấu, うれしいにつけ悲しいにつけ = dù vui hay buồn). Điểm phân biệt then chốt: với “mỗi lần là một cảm xúc dâng lên” (văn chương) thì dùng につけ, với “mỗi lần là làm một hành động” (trung tính, có chủ ý) thì dùng 〈たびに〉. Mẫu này hợp để viết nên suy tư của một người xúc động trước một cảnh tượng — 「〜を見るにつけ、〜を思う」 — văn chương và tinh tế hơn một sắc độ so với 「たびに」 đơn thuần.

❓ Những câu hỏi thường gặp

Q: 「〜につけ」 và 「〜たびに」 đều có nghĩa ‘mỗi khi' — phân biệt thế nào?

Mấu chốt là phía sau là “một cảm xúc tự trào dâng” hay “một hành động có chủ ý”. 「〜につけ」 = mỗi khi ~ (tự nhiên khơi dậy một cảm xúc/suy tư): phía sau phải là một cảm xúc, cảm giác hay nỗi niềm tự trào lên không do ý muốn (思い出す・感じる・懐かしくなる・心配になる), nhấn mạnh rằng “khi gặp một tác nhân, một tâm trạng trào lên tự nó”, mang hương vị văn chương: 母の写真を見るにつけ、涙が出る (mỗi khi nhìn ảnh mẹ, nước mắt lại trào ra — cảm xúc tự nhiên dâng lên), 何かにつけ昔を思い出す (hở ra là nhớ chuyện xưa). Nó không đi với hành động có chủ ý. 「〜たびに」 = mỗi khi ~ (trung tính, đi với mọi hành động): phía sau có thể là bất cứ điều gì, kể cả hành động có chủ ý lẫn cảm xúc, trung tính, dùng được trong cả lời nói và văn viết: この店に来るたびに、ラーメンを頼む (mỗi lần đến quán này tôi đều gọi ramen — hành động có chủ ý, たびに tự nhiên), 彼に会うたびに、緊張する (mỗi lần gặp anh ấy tôi đều căng thẳng — cảm xúc cũng dùng được). Cách thử: nếu phía sau là “một cảm xúc tự trào dâng” và bạn muốn cảm giác văn chương, dùng につけ; nếu phía sau là “một hành động có chủ ý” hoặc bạn chỉ muốn nói trung tính ‘mỗi lần ~', dùng たびに. Tóm lại, につけ đi riêng với cảm xúc và thiên về văn chương; たびに đi với mọi thứ và trung tính. Vì vậy 「写真を見るたびに電話する (mỗi lần nhìn ảnh là gọi điện)」 là đúng; 「写真を見るにつけ電話する」 không tự nhiên (gọi điện là hành động có chủ ý).

Q: 「良きにつけ悪しきにつけ」 có nghĩa là gì? 「良き」「悪しき」 là dạng nào?

「良きにつけ悪しきにつけ」 = “dù tốt hay xấu, dù thuận hay nghịch,” là dạng cố định kinh điển nhất của cách dùng 「〜につけ〜につけ (dù ~ hay ~)」. Nó liệt kê cặp đối lập 「良き (tốt)」 và 「悪しき (xấu)」, nghĩa là “cả hai mặt …, mặt nào cũng …”: 良きにつけ悪しきにつけ、彼は話題の中心だ (dù tốt hay xấu, anh ấy luôn là tâm điểm của câu chuyện), 良きにつけ悪しきにつけ、SNSは私たちの生活を変えた (dù tốt hay xấu, mạng xã hội đã thay đổi cuộc sống của chúng ta). Về dạng của 「良き」「悪しき」 — chúng là dạng bổ nghĩa kiểu văn chương (cổ điển): 「良き」 = dạng bổ nghĩa văn chương của 「良い」, 「悪しき」 = dạng bổ nghĩa văn chương của 「悪しい (=悪い).」 Vì bản thân 「につけ」 là mẫu mang hương vị văn chương, nó đi cùng 「良き・悪しき」 cổ điển đặc biệt tự nhiên và thành bộ. Đây là một cụm cố định — học thuộc cả cụm 「良きにつけ悪しきにつけ = dù tốt hay xấu」 là thiết thực nhất, không cần bận tâm đến cách chia cổ điển. Tương tự có 「うれしいにつけ悲しいにつけ (dù vui hay buồn)」「見るにつけ聞くにつけ (từng thứ thấy và nghe, dù nhìn hay nghe)」, đều là những tổ hợp thường gặp của cách dùng liệt kê này.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「この曲を聞く___、学生時代を思い出す。」(Mỗi khi nghe, tôi lại nhớ về thời sinh viên)

    • (A) につけ
    • (B) ばかり
    • (C) どころか
    • (D) ものの
  2. 「良き___悪しき___、影響は大きい。」(Dù tốt hay xấu)

    • (A) ながら、ながら
    • (B) につけ、につけ
    • (C) ても、ても
    • (D) たり、たり
  3. 「につけ」の後件として典型的なのは?

    • (A) Một kết luận nhân quả thuần túy
    • (B) Một mệnh lệnh
    • (C) Cảm xúc/suy nghĩ tự nhiên nảy sinh
    • (D) Một điều kiện
  4. 「につけ」とよく一緒に使う動詞は?

    • (A) 寝る・起きる
    • (B) 走る・歩く
    • (C) 食べる・飲む
    • (D) 見る・聞く・考える(nhận thức/suy nghĩ)
  5. 接法が正しいのは?

    • (A) 思い出すにつけ涙が出る。
    • (B) 思い出したにつけ。
    • (C) 思い出してにつけ。
    • (D) 思い出しにつけ。