“〜hazu da / hazu ga nai”: Kỳ vọng có căn cứ và phủ định của nó (N4)

「9時に来るはずだ」「そんなはずがない」 — hai cách dùng trong một bài.

「この電車は6時に着くはずだ」 — một “lẽ ra phải” có căn cứ

「時刻表で調べたから、6時に着くはずだ」 (Tôi đã xem bảng giờ tàu rồi, nên lẽ ra tàu sẽ đến lúc 6 giờ) — 「はず」 diễn tả một suy luận có căn cứ, có lý lẽ, với hai cách dùng: 〜はずだ = (theo lý) lẽ ra phải ~ (suy ra từ sự thật hoặc lẽ thường); 〜はずがない = không thể nào ~, chắc chắn không (suy luận phủ định). Độ chắc chắn của nó cao hơn 「でしょう/かもしれない」 — không phải đoán bừa, mà là “tôi có lý do để nghĩ như vậy”. Bài viết này trình bày các cách dùng của はず, cách gắn, và vị trí của nó trên thang độ chắc chắn.

Cốt lõi: một suy luận có lý lẽ từ căn cứ

「はず」 = “xuất phát từ một cơ sở nào đó (sự thật, lẽ thường, kinh nghiệm), lẽ ra phải như thế”:

Điểm mấu chốt: có căn cứ (≠ đoán bừa). Vì vậy độ chắc chắn của nó vượt trội so với かもしれない và でしょう.

Cách dùng / cách gắn

Cách dùngCách gắnVí dụ
〜はずだ (suy luận khẳng định)thể thường/danh từ の/tính từ đuôi な + な着くはずだ
〜はずがない (suy luận phủ định)tương tựあるはずがない (không đời nào có)
danh từ + の + はずgắn với danh từ休みのはず

Câu ví dụ

⚠️ Những chỗ người học hay nhầm

① Cách gắn: danh từ + の + はず, tính từ đuôi な + な + はず. 休みのはず (✗ 休みはず), 静かなはず (✗ 静かはず). Động từ và tính từ đuôi い gắn trực tiếp ở thể thường (着くはず, 高いはず).

② はず (có căn cứ) vs かもしれない (không chắc). 「来るはず」 = tôi có lý do để nghĩ họ sẽ đến (độ chắc chắn cao); 「来るかもしれない」 = họ có thể sẽ đến (không chắc). Đừng lẫn lộn はず có căn cứ với かもしれない đoán bừa.

③ 「はずがない」 = phủ định mạnh “không thể nào”. Không phải “có lẽ không”, mà là “chắc chắn không thể” (そんなはずがない = không thể nào lại như vậy). Mạnh hơn 「ないでしょう」.

🔄 So sánh: thang độ chắc chắn

DạngĐộ chắc chắn/sắc tháiVí dụ
〜かもしれないthấp (có thể)来るかもしれない (có thể sẽ đến)
〜でしょうtrung bình (có lẽ)来るでしょう
〜はずだcao (có căn cứ, hẳn là)来るはずだ
〜にちがいないrất cao (chắc chắn)来るにちがいない (chắc chắn là sẽ đến)

はず nằm ở dải “độ chắc chắn cao”: chắc hơn でしょう/かもしれない (vì có căn cứ), nhưng còn chừa chỗ nhiều hơn một chút so với にちがいない. (かもしれない có bài hướng dẫn riêng.)

💡 Mẹo học

Chìa khóa của 「はず」 là “có căn cứ” — nó không phải đoán bừa (đó là かもしれない), mà là “xuất phát từ một sự thật/lẽ thường nào đó, hẳn là như vậy” (đã xem bảng giờ tàu, nên 6時に着くはず). Trên thang độ chắc chắn: かもしれない (có thể) < でしょう (có lẽ) < はず (có căn cứ, hẳn là) < にちがいない (chắc chắn). Ngoài ra, 「はずがない」 là phủ định mạnh “không thể nào” (嘘をつくはずがない = anh ấy chắc chắn không thể nói dối). Hãy nhớ cách gắn — danh từ + の, tính từ đuôi な + な — thì はず sẽ vững vàng.

❓ Hỏi nhanh đáp gọn

Q: 「はずだ」 và 「かもしれない」 khác nhau thế nào?

Khác nhau ở căn cứ và độ chắc chắn. 「はずだ」 là suy luận có căn cứ (theo lý thì lẽ ra phải ~, độ chắc chắn cao: 時刻表で調べたから6時に着くはずだ); 「かもしれない」 là phỏng đoán không chắc (có thể ~, độ chắc chắn thấp: もしかしたら来るかもしれない). Có lý do để nghĩ như vậy → はず, chỉ là một khả năng → かもしれない.

Q: 「はずがない」 nghĩa là gì?

Là một phủ định mạnh “không thể nào, chắc chắn không” (suy luận phủ định): 彼が犯人のはずがない = anh ấy không thể nào là thủ phạm. Mạnh hơn nhiều so với 「〜ないでしょう (có lẽ không)」, thể hiện sự tin chắc “chắc chắn không thể như vậy”. Lưu ý cách gắn: danh từ + の + はずがない (犯人の はずがない).

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 「この電車は6時に着く___。」(lẽ ra sẽ đến lúc 6 giờ — theo bảng giờ tàu)

    • (A) でしょう
    • (B) はずだ
    • (C) にちがいない
    • (D) だろう
  2. 「彼が嘘をつく___。」(không đời nào anh ấy nói dối)

    • (A) はずだ
    • (B) でしょう
    • (C) はずがない
    • (D) わけだ
  3. 「彼女は___はずだ。」(cô ấy hẳn là đang bận)

    • (A) 忙しく
    • (B) 忙しな
    • (C) 忙しの
    • (D) 忙しい
  4. 「今日は休み___はずだ。」(hôm nay lẽ ra là ngày nghỉ — danh từ)

    • (A) の
    • (B) な
    • (C) だ
    • (D) に
  5. 「映画は8時に始まる___だったのに、9時だった。」(lẽ ra bắt đầu lúc 8 giờ, nhưng lại là 9 giờ)

    • (A) でしょう
    • (B) はず
    • (C) にちがいない
    • (D) かもしれない