“〜hazu da / hazu ga nai”: Kỳ vọng có căn cứ và phủ định của nó (N4)
「9時に来るはずだ」「そんなはずがない」 — hai cách dùng trong một bài.
「この電車は6時に着くはずだ」 — một “lẽ ra phải” có căn cứ
「時刻表で調べたから、6時に着くはずだ」 (Tôi đã xem bảng giờ tàu rồi, nên lẽ ra tàu sẽ đến lúc 6 giờ) — 「はず」 diễn tả một suy luận có căn cứ, có lý lẽ, với hai cách dùng: 〜はずだ = (theo lý) lẽ ra phải ~ (suy ra từ sự thật hoặc lẽ thường); 〜はずがない = không thể nào ~, chắc chắn không (suy luận phủ định). Độ chắc chắn của nó cao hơn 「でしょう/かもしれない」 — không phải đoán bừa, mà là “tôi có lý do để nghĩ như vậy”. Bài viết này trình bày các cách dùng của はず, cách gắn, và vị trí của nó trên thang độ chắc chắn.
Cốt lõi: một suy luận có lý lẽ từ căn cứ
「はず」 = “xuất phát từ một cơ sở nào đó (sự thật, lẽ thường, kinh nghiệm), lẽ ra phải như thế”:
- 〜はずだ = lẽ ra phải ~, hẳn là ~: 彼は約束したから、来るはずだ (anh ấy đã hứa rồi, nên hẳn là sẽ đến).
- 〜はずがない = không thể nào ~ (phủ định mạnh): 彼が嘘をつくはずがない (anh ấy không thể nào nói dối).
Điểm mấu chốt: có căn cứ (≠ đoán bừa). Vì vậy độ chắc chắn của nó vượt trội so với かもしれない và でしょう.
Cách dùng / cách gắn
| Cách dùng | Cách gắn | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜はずだ (suy luận khẳng định) | thể thường/danh từ の/tính từ đuôi な + な | 着くはずだ |
| 〜はずがない (suy luận phủ định) | tương tự | あるはずがない (không đời nào có) |
| danh từ + の + はず | gắn với danh từ | 休みのはず |
Câu ví dụ
- この電車は6時に着くはずだ。(Chuyến tàu này lẽ ra sẽ đến lúc 6 giờ.) — suy luận có căn cứ
- 彼が嘘をつくはずがない。(Anh ấy không thể nào nói dối.) — phủ định mạnh
- 彼女はもう着いているはずだ。(Giờ này cô ấy hẳn là đã đến rồi.) — suy luận
- 今日は休みのはずだ。(Hôm nay lẽ ra là ngày nghỉ.) — danh từ + の
- そんな高い店、学生が行けるはずがない。(Quán đắt như thế, sinh viên không thể nào đi được.) — suy luận phủ định
⚠️ Những chỗ người học hay nhầm
① Cách gắn: danh từ + の + はず, tính từ đuôi な + な + はず. 休みのはず (✗ 休みはず), 静かなはず (✗ 静かはず). Động từ và tính từ đuôi い gắn trực tiếp ở thể thường (着くはず, 高いはず).
② はず (có căn cứ) vs かもしれない (không chắc). 「来るはず」 = tôi có lý do để nghĩ họ sẽ đến (độ chắc chắn cao); 「来るかもしれない」 = họ có thể sẽ đến (không chắc). Đừng lẫn lộn はず có căn cứ với かもしれない đoán bừa.
③ 「はずがない」 = phủ định mạnh “không thể nào”. Không phải “có lẽ không”, mà là “chắc chắn không thể” (そんなはずがない = không thể nào lại như vậy). Mạnh hơn 「ないでしょう」.
🔄 So sánh: thang độ chắc chắn
| Dạng | Độ chắc chắn/sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜かもしれない | thấp (có thể) | 来るかもしれない (có thể sẽ đến) |
| 〜でしょう | trung bình (có lẽ) | 来るでしょう |
| 〜はずだ | cao (có căn cứ, hẳn là) | 来るはずだ |
| 〜にちがいない | rất cao (chắc chắn) | 来るにちがいない (chắc chắn là sẽ đến) |
はず nằm ở dải “độ chắc chắn cao”: chắc hơn でしょう/かもしれない (vì có căn cứ), nhưng còn chừa chỗ nhiều hơn một chút so với にちがいない. (かもしれない có bài hướng dẫn riêng.)
💡 Mẹo học
Chìa khóa của 「はず」 là “có căn cứ” — nó không phải đoán bừa (đó là かもしれない), mà là “xuất phát từ một sự thật/lẽ thường nào đó, hẳn là như vậy” (đã xem bảng giờ tàu, nên 6時に着くはず). Trên thang độ chắc chắn: かもしれない (có thể) < でしょう (có lẽ) < はず (có căn cứ, hẳn là) < にちがいない (chắc chắn). Ngoài ra, 「はずがない」 là phủ định mạnh “không thể nào” (嘘をつくはずがない = anh ấy chắc chắn không thể nói dối). Hãy nhớ cách gắn — danh từ + の, tính từ đuôi な + な — thì はず sẽ vững vàng.
❓ Hỏi nhanh đáp gọn
Q: 「はずだ」 và 「かもしれない」 khác nhau thế nào?
Khác nhau ở căn cứ và độ chắc chắn. 「はずだ」 là suy luận có căn cứ (theo lý thì lẽ ra phải ~, độ chắc chắn cao: 時刻表で調べたから6時に着くはずだ); 「かもしれない」 là phỏng đoán không chắc (có thể ~, độ chắc chắn thấp: もしかしたら来るかもしれない). Có lý do để nghĩ như vậy → はず, chỉ là một khả năng → かもしれない.
Q: 「はずがない」 nghĩa là gì?
Là một phủ định mạnh “không thể nào, chắc chắn không” (suy luận phủ định): 彼が犯人のはずがない = anh ấy không thể nào là thủ phạm. Mạnh hơn nhiều so với 「〜ないでしょう (có lẽ không)」, thể hiện sự tin chắc “chắc chắn không thể như vậy”. Lưu ý cách gắn: danh từ + の + はずがない (犯人の はずがない).
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「この電車は6時に着く___。」(lẽ ra sẽ đến lúc 6 giờ — theo bảng giờ tàu)
- (A) でしょう
- (B) はずだ
- (C) にちがいない
- (D) だろう
「彼が嘘をつく___。」(không đời nào anh ấy nói dối)
- (A) はずだ
- (B) でしょう
- (C) はずがない
- (D) わけだ
「彼女は___はずだ。」(cô ấy hẳn là đang bận)
- (A) 忙しく
- (B) 忙しな
- (C) 忙しの
- (D) 忙しい
「今日は休み___はずだ。」(hôm nay lẽ ra là ngày nghỉ — danh từ)
- (A) の
- (B) な
- (C) だ
- (D) に
「映画は8時に始まる___だったのに、9時だった。」(lẽ ra bắt đầu lúc 8 giờ, nhưng lại là 9 giờ)
- (A) でしょう
- (B) はず
- (C) にちがいない
- (D) かもしれない