“〜ni tsurete”: Càng … thì càng … (thay đổi đi kèm) (N3)

「人口が増えるにつれて交通が混雑する」 — điều này thay đổi thì điều kia cũng thay đổi theo.

「人口が増えるにつれて、交通が混雑する」 — 「につれて」, thay đổi tỉ lệ thuận theo ~

「人口が増えるにつれて、都市の交通が混雑するようになった」 (dân số tăng lên, giao thông đô thị trở nên ùn tắc) — 「(động từ thể từ điển/danh từ) + につれて」 có nghĩa là “khi vế đầu tiến triển, vế sau cũng thay đổi (tỉ lệ thuận, một cách tự nhiên) theo.” Mẫu này thường dùng để mô tả sự thay đổi song hành của các hiện tượng xã hội, kinh tế hoặc tự nhiên (dân số tăng ↑ → giao thông tăng ↑, phát triển kinh tế → vấn đề môi trường). Bài viết này giải thích cảm giác thay đổi tỉ lệ thuận và cách gắn của 「につれて」, đồng thời phân biệt với 「にしたがって/ば〜ほど」 (dạng rút gọn につれ và cách dùng cơ bản: xem 〈につれて〉).

Cốt lõi: vế đầu thay đổi, vế sau thay đổi tỉ lệ thuận theo

Cốt lõi của 「につれて」 là “khi vế đầu dần thay đổi, vế sau cũng thay đổi (tỉ lệ thuận, một cách tự nhiên) theo” — vế đầu càng tiến triển thì vế sau càng thay đổi, tương quan thuận:

Sắc thái: “vế đầu thay đổi bấy nhiêu thì vế sau cũng thay đổi bấy nhiêu (tỉ lệ thuận, cùng chiều)” — nhấn mạnh sự thay đổi tự nhiên song hành, có tương quan thuận.

Cách gắn

DạngCách dùngVí dụ
động từ thể từ điển + につれてkhi … (song hành)増えるにつれて
danh từ + につれてkhi … (một quá trình)発展につれて
vế sau diễn đạt sự thay đổi〜なる/〜てくる深刻になる

Xem trong ngữ cảnh

⚠️ Những cái bẫy dễ mắc

① Cả vế trước và vế sau đều phải là thay đổi ‘dần dần, tỉ lệ thuận' — không dùng hành động một lần/mệnh lệnh/ý chí. Vế trước và vế sau của につれて đều là những thay đổi song hành, tự nhiên, dần dần (cái này nhiều lên thì cái kia cũng nhiều lên); ✗ hành động một lần (ドアを開けるにつれて), ✗ theo sau là mệnh lệnh/ý chí (成長するにつれて、頑張れ). Vế sau nên là sự thay đổi tự nhiên như 「〜なる/〜てくる/〜ていく」 (交通が混雑するようになる, 品質が向上する).

② 「につれて」 (thay đổi tự nhiên tỉ lệ thuận) vs 「ば〜ほど」 (khuếch đại mức độ theo điều kiện). につれて = khi A (một việc) tiến triển, B tự nhiên thay đổi (人口が増えるにつれて交通が混雑 = khi dân số tăng, giao thông ùn tắc — mô tả một hiện tượng “thay đổi theo”); ば〜ほど = càng … càng … (cùng một hành động được lặp lại / mức độ được nâng lên, kết quả càng rõ) (練習すればするほど上手になる = càng luyện tập càng giỏi — nhấn mạnh sự khuếch đại mức độ “càng … càng …”). につれて là “thay đổi theo …”, còn ば〜ほど là “càng … càng …” — đừng lẫn lộn.

③ Động từ gắn ở thể từ điển, không phải thể た. 進むにつれて (✗ 進んだにつれて). 「につれて」 đi với thể từ điển (diễn tả sự thay đổi đang diễn ra), không đi với thể た. Văn viết thường rút gọn thành 「につれ」 (増えるにつれ).

🔄 Sắc thái & so sánh: につれて/にしたがって/とともに/ば〜ほど

DạngSắc tháiVí dụ
〜につれてthay đổi tỉ lệ thuận khi … (song hành tự nhiên)増えるにつれて混雑
〜にしたがってthay đổi theo … / theo như … (còn có nghĩa ‘tuân theo')進むにしたがって
〜とともにcùng với … / đồng thời với …発展とともに
〜ば〜ほどcàng … càng … (khuếch đại mức độ)練習するほど上手

Với nghĩa “thay đổi tỉ lệ thuận song hành” dùng につれて (hoặc にしたがって, とともに); với nghĩa “càng … càng … (khuếch đại mức độ của cùng một hành động)” dùng ば〜ほど. につれて là sự song hành “B theo A”, còn ば〜ほど là sự khuếch đại “càng … càng …” — hay bị nhầm lẫn nhưng khác nhau. (につれて so với にしたがって: xem 〈にしたがって〉.)

💡 Điều cần nhớ

「につれて」 có nghĩa là “khi vế đầu thay đổi (dần dần), vế sau cũng thay đổi tỉ lệ thuận, một cách tự nhiên theo” — thường dùng để mô tả sự song hành của các hiện tượng xã hội, kinh tế, tự nhiên (人口が増えるにつれて交通が混雑 = dân số tăng, giao thông ùn tắc; 経済発展につれて環境問題が深刻 = kinh tế phát triển, vấn đề môi trường nghiêm trọng). Mẫu này nhấn mạnh tương quan thuận “vế đầu thay đổi bấy nhiêu, vế sau thay đổi bấy nhiêu”. Ba điểm cần nhớ: ① cả vế trước và vế sau đều là thay đổi dần dần, tự nhiên (không có hành động một lần/mệnh lệnh/ý chí); ② phân biệt với 「ば〜ほど (càng … càng …)」 — につれて là “B theo A (việc này kéo theo việc kia)”, ば〜ほど là “càng … càng … (khuếch đại cùng một hành động)”; ③ gắn ở thể từ điển (増えるにつれて, ✗ 増えた). 「につれ」 là dạng rút gọn. Để mô tả hiện tượng “thay đổi song hành khi …”, につれて là lựa chọn chính xác. (Cách dùng cơ bản và dạng rút gọn につれ: xem 〈につれて〉.)

❓ Những câu hỏi bạn có thể gặp

Q: Làm sao phân biệt 「につれて」 và 「ば〜ほど」? (cả hai đều có cảm giác ‘càng … / khi …')

Theo “B thay đổi khi A thay đổi (song hành)” và “càng … càng … (khuếch đại cùng một hành động/mức độ)”. 「につれて」 = khi A (một việc) tiến triển, B (một việc khác) tự nhiên thay đổi (mô tả hiện tượng song hành ‘A đổi → B đổi', A và B là hai việc khác nhau): 都市化が進むにつれて、自然が減っていった (khi quá trình đô thị hóa tiến triển, thiên nhiên dần giảm đi — đô thị hóa và sự suy giảm thiên nhiên là hai việc có liên hệ với nhau), 年を取るにつれて、涙もろくなった (càng lớn tuổi, tôi càng dễ xúc động rơi nước mắt). Nghĩa là “khi quá trình A diễn ra, B cũng thay đổi”. 「ば〜ほど」 = càng … càng … (cùng một hành động/tính chất, mức độ càng cao thì kết quả càng rõ; vế trước và vế sau thường là cùng một hành động): 勉強すればするほど、分からなくなる (càng học càng không hiểu — cùng một hành động “học” được khuếch đại), 高ければ高いほどいい (càng đắt càng tốt — cùng một tính chất “cao” được khuếch đại), 考えれば考えるほど、迷う (càng nghĩ càng phân vân). Nghĩa là sự khuếch đại “làm cùng một việc nhiều hơn / ở mức độ cao hơn, thì càng ….” Tóm lại: “B thay đổi khi A (một quá trình) (hai việc song hành)” → につれて; “càng … càng … (khuếch đại cùng một hành động/tính chất)” → ば〜ほど. Ví dụ, 「練習するにつれて上達する」 = tiến bộ dần khi luyện tập (quá trình — song hành); 「練習すればするほど上達する」 = càng luyện tập càng tiến bộ (nhấn mạnh sự khuếch đại “càng … càng …”). Nghĩa gần nhau, nhưng につれて nhấn mạnh “hiện tượng thay đổi theo”, còn ば〜ほど nhấn mạnh “mức độ càng … càng …”.

Q: 「につれて」 và 「につれ」 có giống nhau không? Còn 「にしたがって」 thì sao?

「につれて」 và 「につれ」 hoàn toàn giống nhau, chỉ khác là 「につれ」 là dạng rút gọn thiên về văn viết, trang trọng hơn (bỏ 「て」): 人口が増えるにつれて = 人口が増えるにつれ (nghĩa và cách dùng giống nhau, につれ thiên về văn viết hơn). Luận văn và bản tin thường dùng 「につれ」, hội thoại hằng ngày chủ yếu dùng 「につれて」. Còn 「にしたがって」: với nghĩa “thay đổi khi …”, nó gần với 「につれて」 (thường có thể thay thế): 技術が進むにつれて/技術が進むにしたがって (khi công nghệ tiến bộ — cả hai đều được). Khác biệt tinh tế: につれて tập trung hơn vào ‘thay đổi song hành dần dần, tự nhiên'; にしたがって, ngoài nghĩa ‘thay đổi khi …', còn có cách dùng ‘theo như, làm theo' (指示にしたがって = theo chỉ dẫn — cách dùng mà につれて không có). Vì vậy với nghĩa thông thường “thay đổi khi …” hai mẫu thay thế được cho nhau, nhưng “làm theo chỉ dẫn/quy tắc” thì chỉ dùng được にしたがって. (Cách dùng chi tiết của にしたがって và nghĩa ‘tuân theo': xem 〈にしたがって〉.) Mẹo nhớ: につれて = につれ (dạng rút gọn); ‘thay đổi khi …' ≒ にしたがって, nhưng ‘tuân theo' chỉ có にしたがって.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 人口が増えるにつれて、都市の交通が_____。

    • (A) 混雑する
    • (B) 減少する
    • (C) 静かになる
    • (D) 便利になる
  2. 経済が発展するにつれて、環境問題が_____。

    • (A) 改善する
    • (B) 消える
    • (C) 減少する
    • (D) 悪化する
  3. 暗くなるにつれて、道が_____。

    • (A) 明るくなる
    • (B) 暗くなる
    • (C) 広くなる
    • (D) 狭くなる
  4. 年を取るにつれて、体力が_____。

    • (A) 増える
    • (B) 改善する
    • (C) 減る
    • (D) 強くなる
  5. 技術が進歩するにつれて、製品の品質が_____。

    • (A) 悪化する
    • (B) 変わらない
    • (C) 低下する
    • (D) 向上する