“〜ni yoru to・〜ni yoreba”: Theo 〜 (nguồn thông tin) (N3)

「天気予報によると雪が降るそうだ」 — nêu nguồn tin, và kết câu bằng dạng truyền đạt lại.

「天気予報によると、今夜は雪だそうです」 — 「によると」, nêu nguồn thông tin

「天気予報によると、今夜は雪が降るそうです」 (theo dự báo thời tiết, tối nay sẽ có tuyết) — khi muốn nói “theo …, nghe nói …”, nêu rõ một tin tức “nghe được từ đâu”, bạn dùng 「によると/によれば」. Bài viết này giải thích cách dùng 「によると」, sự đi cặp cố định của nó với các cách kết câu truyền đạt lại 「そうだ/らしい/という」, cách gắn, đồng thời phân biệt với 「の話では」 và dẫn chiếu sang 〈限りでは〉.

Cốt lõi: nêu ‘nguồn của tin nghe lại', cuối câu thường đi cặp với そうだ truyền đạt

「(danh từ) + によると/によれば」 = “theo …, nghe nói …” — nêu rõ thông tin theo sau “được nghe/đọc từ đâu” (nguồn, xuất xứ của nó):

Sắc thái: “theo … (nguồn), (nghe nói) ….” — cho thấy thông tin này là “được truyền đạt lại”, người nói không tự bảo đảm. Vì là tin nghe lại nên cuối câu thường đi cặp với các dạng truyền đạt 「そうだ/らしい/という」.

Cách gắn & sự đi cặp cố định

DạngGhi chúVí dụ
danh từ + によるとtheo … (khẩu ngữ hơn)天気予報によると
danh từ + によればtheo … (hơi thiên về văn viết)調査によれば
cuối câu + そうだ/らしい/というkết câu truyền đạt lại (đi cặp cố định)…降るそうだ

「によると」 khẩu ngữ hơn, 「によれば」 hơi thiên về văn viết; nghĩa gần như giống nhau. Nêu nguồn ở đầu câu, kết câu bằng そうだ/らしい/という truyền đạt lại là cách kết hợp cố định tự nhiên nhất.

Ví dụ trong thực tế

⚠️ Những chỗ người học hay nhầm

① Kết câu bằng dạng truyền đạt 「そうだ/らしい/という」, đừng khẳng định thẳng. Vì 「によると」 là khung truyền đạt lại của “theo …”, cuối câu nên kết bằng dạng truyền đạt, không phải khẳng định. 天気予報によると、今夜は雪が降るそうだ (○ nghe nói tối nay sẽ có tuyết); 天気予報によると、今夜は雪が降る (△ thiếu phần kết truyền đạt, nghe chưa trọn). 「によると+…そうだ/らしい/という」 là một bộ — nguồn ở đầu, dạng truyền đạt ở cuối — như vậy mới tự nhiên.

② 「によると」 (nguồn thông tin) ≠ 「によって」 (căn cứ/phương tiện/tác nhân trong câu bị động). Hai mẫu trông giống nhau nhưng cách dùng khác nhau. によると = theo … (‘nguồn' của tin tức), đi cặp với dạng truyền đạt (ニュースによると…らしい = theo tin tức, hình như …); によって = tùy theo …/bằng cách …/(bị động) bởi … (人によって違う = tùy từng người mà khác nhau; 努力によって成功した = thành công nhờ nỗ lực; 先生によって書かれた = được viết bởi thầy giáo). Muốn nói “theo …” thì dùng によると, không dùng によって.

③ 「によると」 nêu ‘nguồn thông tin', không phải ‘nguyên nhân'. によると chỉ cho biết “tin tức đến từ đâu”, không phải nguyên nhân. “Trận đấu bị hủy vì thời tiết” dùng 「〜で/〜ため」 (雨で中止 = hủy vì mưa), không dùng 「天気によると中止」. Điều theo sau によると là “nội dung đã nghe được”, không phải “nguyên nhân của một kết quả”.

🔄 So sánh: によると/によれば/の話では/〈限りでは〉

DạngSắc tháiVí dụ
〜によるとtheo … (nguồn, khẩu ngữ, kèm dạng truyền đạt)天気予報によると…そうだ
〜によればtheo … (hơi thiên về văn viết, đồng nghĩa)調査によれば…
〜の話ではtheo lời … kể (khẩu ngữ hơn, chủ yếu là lời một người truyền đạt)母の話では…
〜限りではtrong phạm vi tôi … (trong phạm vi trải nghiệm trực tiếp)見た限りでは…

「によると/によれば」 nêu nguồn (tin tức, dự báo, chuyên gia, một người) đi cặp với dạng truyền đạt; 「の話では」 khẩu ngữ hơn, chủ yếu gắn với lời kể của “một người” (母の話では); 「限りでは」 là trong phạm vi những gì tôi trực tiếp (thấy/nghe/kiểm tra) — trải nghiệm của chính mình, không phải truyền đạt lại (見た限りでは = theo những gì tôi đã thấy). Truyền đạt lời người khác → によると/の話では; trong phạm vi trải nghiệm của chính mình → 限りでは. (限りでは: xem 〈限りでは〉.)

💡 Cách ghi nhớ

「(danh từ) + によると/によれば」 = “theo …, nghe nói …”, nêu rõ thông tin theo sau “được nghe/đọc từ đâu” (nguồn của nó), người nói chỉ truyền đạt lại, không tự bảo đảm. Ba điểm cần ghi nhớ: ① kết câu bằng dạng truyền đạt — によると hầu như luôn tạo thành một bộ với 「そうだ/らしい/という」 (天気予報によると…降るそうだ; ニュースによると…らしい): nguồn ở đầu, dạng truyền đạt ở cuối, như vậy mới trọn vẹn; ② 「によると」 khẩu ngữ hơn, 「によれば」 hơi thiên về văn viết, nghĩa gần như giống nhau, có thể thay thế nhau; ③ điều nó nêu là ‘nguồn thông tin', không phải nguyên nhân hay phương tiện (đừng nhầm với căn cứ/phương tiện/bị động của 「によって」). Để truyền đạt “theo tin tức / theo anh ấy / theo các chuyên gia …”, によると là cách nói chuẩn. Muốn nói “theo những gì tôi trực tiếp thấy/nghe” (không phải truyền đạt lại), hãy chuyển sang 〈限りでは〉.

❓ Hỏi nhanh đáp gọn

Q: Cuối câu sau 「によると」 có bắt buộc dùng 「そうだ/らしい/という」 không?

Gần như vậy. Vì bản thân 「によると」 là khung truyền đạt lại của “theo …” — bạn đang kể lại “thông tin nghe/đọc được từ nơi khác”, không phải sự thật mình đã tự xác nhận, nên cuối câu tự nhiên được hô ứng bằng một dạng truyền đạt: そうだ (nghe nói …) phổ biến nhất (天気予報によると、明日は晴れるそうだ); らしい (hình như …, tôi nghe nói …) mang chút suy đoán (噂によると、彼は結婚するらしい); という (người ta nói rằng …) thiên về văn viết, khách quan hơn (発表によると、値上げするという). Cả ba đều dùng được; hãy chọn theo sắc thái. Nếu cuối câu không đi cặp với dạng truyền đạt mà khẳng định thẳng (〜によると、〜だ), nghe như “tuy là tin nghe lại nhưng lại nói như thể đã tự xác nhận” — không khớp. Vì vậy hãy nhớ 「によると+(cuối câu) そうだ/らしい/という」 là một cặp cố định — nguồn ở đầu, dạng truyền đạt ở cuối — để câu tự nhiên và trọn vẹn.

Q: 「によると」 và 「によって」 chỉ khác nhau một chữ — vì sao tôi cứ nhầm?

Chúng cùng gốc (đều từ 「による」) nhưng cách dùng hoàn toàn riêng biệt, phân biệt bằng điều theo sau. 「によると/によれば」 = theo … (nêu ‘nguồn', theo sau là dạng truyền đạt そうだ/らしい/という): ニュースによると、地震があったらしい (theo tin tức, hình như đã có động đất — nguồn + truyền đạt). Nó chỉ làm một việc: nêu “thông tin này nghe được từ đâu”. 「によって」 = ① tùy theo … ② bằng cách … ③ (bị động) bởi … (tác nhân), có nhiều cách dùng và không đi cặp với dạng truyền đạt: 人によって考え方が違う (cách nghĩ tùy từng người mà khác nhau — ①); 話し合いによって解決した (đã giải quyết bằng thảo luận — ② phương tiện); この絵はピカソによって描かれた (bức tranh này được vẽ bởi Picasso — ③ tác nhân bị động). Quy tắc nhanh: theo sau là dạng truyền đạt như 「そうだ/らしい」 → luôn là 「によると」 (nguồn); mang nghĩa “tùy theo …/bằng cách …/bởi (tác nhân)” → là 「によって」. Muốn nói “theo …”, luôn dùng によると, đừng trượt sang によって. (Các cách dùng của によって: xem bài riêng.)

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. 天気予報_____、今夜は雪が降るそうです。

    • (A) によれば
    • (B) では
    • (C) の話では
    • (D) によると
  2. 医者_____、この薬は毎日飲む必要があります。

    • (A) によると
    • (B) では
    • (C) によれば
    • (D) の話では
  3. ニュース_____、その事件は解決されたと言っています。

    • (A) によると
    • (B) によれば
    • (C) では
    • (D) の話では
  4. 友達_____、彼はもう帰国したらしいです。

    • (A) の話では
    • (B) によると
    • (C) では
    • (D) によれば
  5. 先生_____、来週のテストは延期されるそうです。

    • (A) によると
    • (B) では
    • (C) によれば
    • (D) の話では