Thể thông thường (thể từ điển): dạng không lịch sự của động từ/tính từ/danh từ (N5)
Dạng nền không lịch sự — và là dạng mà 〜と思う, 〜とき cùng cách bổ nghĩa cho danh từ đều gắn vào.
Bật một bộ phim Nhật lên bạn sẽ thấy: người Nhật không nói 「です・ます」 suốt ngày
Người học luyện 「です・ます」 đến nhuần nhuyễn, rồi bật phim hay anime lên thì thấy ai cũng nói 「行く」「食べた」「暇だ」 — thể thông thường (常体) là cách nói hằng ngày giữa bạn bè và người trong gia đình. Nó là dạng không lịch sự đối lập với です・ます, nhưng quan trọng hơn: nó là nền tảng mà vô số mẫu ngữ pháp gắn vào (〜と思う, 〜から, 〜とき, bổ nghĩa cho danh từ… đều dùng thể thông thường). Vì vậy thể thông thường không chỉ là “suồng sã” — nó là cánh cổng dẫn vào tiếng Nhật trung cấp.
Cách chia (theo loại từ)
| Loại từ | Hiện tại | Phủ định | Quá khứ | Quá khứ phủ định |
|---|---|---|---|---|
| động từ | 行く | 行かない | 行った | 行かなかった |
| tính từ i | 高い | 高くない | 高かった | 高くなかった |
| tính từ na | 暇だ | 暇じゃない | 暇だった | 暇じゃなかった |
| danh từ | 学生だ | 学生じゃない | 学生だった | 学生じゃなかった |
Hai cách dùng: nói thân mật + gắn mẫu ngữ pháp
- ① Nói thân mật, không lịch sự (bạn bè, gia đình, nhật ký): もう行く。/昨日、映画を見た。
- ② Nền để gắn các mẫu ngữ pháp (phần quan trọng):
- 〜と思う: 難しいと思う
- 〜から: 高いから買わない
- 〜とき: 子供のとき (danh từ đi với の) / 行くとき
- bổ nghĩa cho danh từ: これは私が作った料理だ
Hầu hết ngữ pháp trung cấp đều cần thể thông thường đứng trước.
Xem trong ngữ cảnh
- もうお腹すいた。何か食べたい。(Đói bụng rồi. Muốn ăn gì đó.) — nói thông thường
- 雨が降るから、傘を持っていく。(Trời sẽ mưa nên tôi mang ô theo.) — trước から
- あの店の料理はおいしいと聞いた。(Tôi nghe nói đồ ăn của quán đó ngon.) — trước と
- 彼が書いた手紙を読んだ。(Tôi đã đọc lá thư anh ấy viết.) — bổ nghĩa cho danh từ
- 昨日は暇だった。(Hôm qua tôi rảnh.) — quá khứ của danh từ/tính từ na
⚠️ Những cái bẫy dễ mắc
① Mẫu ngữ pháp gắn vào thể thông thường, không phải ます. ✗ 行きますと思う → 行くと思う; ✗ 高いですから → 高いから. 〜と思う・から・とき・ので… đều đi với thể thông thường.
② 「だ」 của danh từ/tính từ na thay đổi ở một số mẫu. Trước danh từ thì là な (暇なとき); trước のに/ので cũng là な (学生なのに); nhưng trước から thì là だから.
③ Chọn đúng hoàn cảnh. Với người trên, người lạ hay trong tình huống trang trọng thì vẫn dùng です・ます; thể thông thường dành cho quan hệ thân thiết hoặc khi gắn vào giữa câu.
🔄 So sánh với các dạng tương tự: thông thường vs lịch sự vs dạng bổ nghĩa danh từ
| Cách dùng | động từ | danh từ |
|---|---|---|
| lịch sự (です・ます) | 行きます | 学生です |
| thông thường (không lịch sự) | 行く | 学生だ |
| gắn mẫu/bổ nghĩa | 行く(人) | 学生(な+のに) |
Khi nói cần lịch sự thì dùng です・ます; khi gắn ngữ pháp giữa câu hoặc nói chuyện với người thân thiết thì dùng thể thông thường.
💡 Một điều cần nhớ
Thể thông thường là một ranh giới — vượt qua nó là bạn theo kịp phim ảnh và nối được ngữ pháp trung cấp. Đừng xem nhẹ nó chỉ là “suồng sã”: giá trị thật sự của nó là nền tảng để ngữ pháp gắn vào (〜と思う, 〜から, 〜とき đều dựa trên nó). Thứ tự gợi ý: luyện bốn trạng thái của động từ (行く・行かない・行った・行かなかった) đến mức phản xạ, rồi bắt đầu gắn các mẫu — ngữ pháp trung cấp bỗng dễ hơn hẳn.
❓ Hỏi đáp
Q: Thể thông thường có giống “thể từ điển” không?
Không hẳn. “Thể từ điển” chỉ là dạng khẳng định hiện tại của động từ (行く); “thể thông thường” là cả bộ (行く・行かない・行った・行かなかった, cùng các dạng thông thường của tính từ và danh từ). Thể từ điển chỉ là một phần của thể thông thường.
Q: Khi nào dùng thể thông thường, khi nào dùng です・ます?
Tùy đối tượng: người thân thiết, gia đình, nhật ký → thông thường; người trên, người lạ, trang trọng → です・ます. Nhưng giữa câu, trước mẫu ngữ pháp (đứng trước 〜と思う), luôn dùng thể thông thường bất kể hoàn cảnh — độ lịch sự được quyết định ở cuối câu.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「彼は毎日図書館に___本を読んでいます。」(bổ nghĩa cho danh từ: hành động đi đến thư viện)
- (A) 行く
- (B) 行きます
- (C) 行った
- (D) 行くの
「雨が___から、傘を持ってきました。」(nguyên nhân: vì trời mưa)
- (A) 降ります
- (B) 降った
- (C) 降って
- (D) 降る
「この映画は___と思います。」(Tôi nghĩ bộ phim này thú vị)
- (A) 面白いです
- (B) 面白い
- (C) 面白かったです
- (D) 面白くない
「あの店の料理は___と聞きました。」(Tôi nghe nói đồ ăn ở quán đó ngon)
- (A) 美味しいです
- (B) 美味しくて
- (C) 美味しい
- (D) 美味しいから
Đâu là thể quá khứ thông thường đúng của tính từ い?
- (A) 高いだった
- (B) 高だった
- (C) 高かった
- (D) 高くだった