Thể た tiếng Nhật (thì quá khứ) — động từ, tính từ và danh từ (JLPT N5)

“Đã ăn”, “đã đi”, “đã tốt” — thì quá khứ theo cùng quy tắc với thể て, kèm ví dụ. (JLPT N5)

Thể た = đổi 「て」 của thể て thành 「た」

Tin vui: nếu bạn đã biết thể て thì gần như không phải học lại thể た — chỉ cần đổi 「て/で」 của thể て thành 「た/だ」 (飲んで→飲んだ, 書いて→書いた). Nó diễn tả quá khứ, sự hoàn thành (昨日、映画を見た = hôm qua tôi đã xem phim). Và thể た không chỉ là quá khứ — nó mở ra cả một loạt mẫu câu: 〜たことがある (đã từng ~), 〜たほうがいい (nên ~), 〜たら (nếu/sau khi), 〜たり (liệt kê), 〜たばかり (vừa mới ~), 〜たところ (vừa ~ xong). Bài này trình bày cách biến đổi và họ các mẫu câu đó, kèm ví dụ và bài luyện tập.

Cách biến đổi thể た (theo từ loại)

Động từ: đúng theo quy tắc của thể て, chỉ đổi て→た, で→だ (xem bài 〈thể て〉):

Tính từ・danh từ (không qua thể て):

Thể た trong một bảng

Từ loạiQuy tắcVí dụ
động từ= thể て, て→た/で→だ飲んで→飲んだ
tính từ iい→かった高い→高かった (đắt → đã đắt)
tính từ na/danh từ+だった静か→静かだった (yên tĩnh → đã yên tĩnh)
いい (đặc biệt)→ よかったいい→よかった (tốt → đã tốt)

Ví dụ trong ngữ cảnh

⚠️ Chỗ người học hay sai

① Thể た = thể て đổi đuôi, biến âm giống hệt: thể て biến âm thế nào thì thể た biến âm y như vậy (書いて→書いた, 泳いで→泳いだ, 飲んで→飲んだ, 待って→待った). Biết thể て là biết thể た — không cần học riêng quy tắc biến âm (xem 〈thể て〉).

② Đừng thêm 「でした」 vào quá khứ của tính từ i: quá khứ của tính từ i là 「高かった」 (✗高いでした, ✗高いだった); chỉ tính từ na/danh từ mới dùng だった (静かだった, 学生だった). Đây là lỗi hay gặp nhất.

③ Quá khứ của 「いい」 là 「よかった」: 「いい (tốt)」 là bất quy tắc, khi chia quay về 「よい」 nên quá khứ thành 「よかった」 (✗いかった). Tương tự かっこいい→かっこよかった.

④ Thể た không chỉ là “quá khứ”: た trong 〜たら (điều kiện), 〜たほうがいい (lời khuyên), 〜たことがある (kinh nghiệm) không biểu thị quá khứ — nó là một phần của mẫu cố định.

🔄 So sánh: thể た/thể て/〜たことがある

DạngCách dùngVí dụ
thể たquá khứ, hoàn thành見た
thể てnối câu, nhờ vả, tiếp diễn見て (xem 〈thể て〉)
〜たことがあるđã từng ~ (kinh nghiệm)見たことがある (đã từng xem)
〜たほうがいいnên ~ (lời khuyên)早く寝たほうがいい

Thể て và thể た giống nhau chỉ khác đuôi (て↔た, で↔だ); thể た biểu thị quá khứ/hoàn thành; thêm mẫu câu (たことがある = kinh nghiệm, たら = điều kiện, たほうがいい = lời khuyên) là nó vượt ra khỏi quá khứ đơn thuần — cánh cổng vào trung cấp.

Đi sâu hơn: họ các mẫu câu dựa trên thể た (quá khứ chỉ là bước đầu)

Giống thể ない, thể た là nền chung của cả một loạt mẫu câu — luyện đến phản xạ thì các mẫu này gắn vào thẳng:

Vì vậy thứ tự luyện tập là: luyện biến âm thể て trước → thể た được tặng kèm → rồi mới học các mẫu câu này. Đó là lý do nên luyện thể て đến phản xạ trước.

💡 Điều quan trọng nhất khi sử dụng

Thể た là bài có giá trị nhất — chỉ cần thể て và một lần đổi đuôi là học được hai thứ. Thứ tự luyện tập: luyện biến âm thể て trước, thể た sẽ đến miễn phí. Thứ thật sự cần học riêng là các mẫu câu dựa trên nó (たことがある = kinh nghiệm, たほうがいい = lời khuyên, たら = điều kiện, たり = liệt kê, たところ = vừa xong) — cánh cổng vào trung cấp. Và một ngoại lệ phải biết: quá khứ của tính từ i dùng 「かった」, không có 「でした」 (高かった).

❓ Có thể bạn đang thắc mắc

Q: Thể た và thể て có quan hệ gì?

Cách biến đổi giống hệt, chỉ khác đuôi: đổi 「て/で」 của thể て thành 「た/だ」 (書いて↔書いた, 飲んで↔飲んだ, 泳いで↔泳いだ). Vì vậy một khi đã biết thể て (cùng các biến âm), thể た gần như miễn phí — cặp đôi có giá trị nhất trong chia động từ tiếng Nhật (xem 〈thể て〉).

Q: Tại sao 「高いでした」 là sai? Quá khứ của tính từ i nói thế nào?

Quá khứ của tính từ i đổi 「い」 thành 「かった」: 高い→高かった, 寒い→寒かった, おいしい→おいしかった. Không thể thêm 「でした」 hay 「だった」 (✗高いでした, ✗高いだった). Chỉ tính từ na/danh từ mới dùng だった ở quá khứ (きれいだった, 休みだった).

Q: た trong 「登ったことがあります」 có phải thì quá khứ không?

Về hình thức thì là thể た, nhưng 「〜たことがある」 là mẫu cố định mang nghĩa “(đã từng) ~ (kinh nghiệm)”, không đơn thuần là quá khứ. Ở đây た là một phần của mẫu câu. Tương tự, た trong たら (điều kiện) và たほうがいい (lời khuyên) cũng không phải “quá khứ” — đừng dịch từng chữ.

Q: Tại sao quá khứ của 「いい」 là 「よかった」?

「いい (tốt)」 là tính từ bất quy tắc, khi chia nó quay về dạng cũ 「よい」, nên quá khứ là 「よかった」 (✗いかった) và phủ định là 「よくない」. Mọi từ chứa 「いい」 (かっこいい・気持ちいい) đều theo: かっこよかった・気持ちよかった.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. Thể た của 「飲む」 là gì?

    • (A) 飲んた
    • (B) 飲った
    • (C) 飲いた
    • (D) 飲んだ
  2. 「昨日、映画を___か?」(bạn đã xem chưa?) Dạng nào đúng?

    • (A) 見た
    • (B) 見いた
    • (C) 見った
    • (D) 見して
  3. 「富士山に登___ことがあります。」Thể た nào đúng?

    • (A) 登いた
    • (B) 登った
    • (C) 登りた
    • (D) 登して
  4. 「この映画は___よ。」(tôi đã từng xem rồi) Đáp án nào đúng?

    • (A) 見ることがある
    • (B) 見るたことがある
    • (C) 見ていることがある
    • (D) 見たことがある
  5. 「週末は散歩し___、音楽を聴い___します。」Đáp án nào đúng?

    • (A) て・て
    • (B) た・た
    • (C) たり・たり
    • (D) て・たり