“〜to iu no wa・to iu no mo”: 〜 nghĩa là… / Lý do là… (định nghĩa & giải thích) (N3)
「天気雨というのは…」「というのも、残業があるからだ」 — định nghĩa một thuật ngữ so với chủ động nêu lý do của mình.
「幸せというのは、案外小さなことだ」 — ‘hạnh phúc’ thực ra là …
Ai đó hỏi hạnh phúc rốt cuộc là gì, bạn nghĩ một lát rồi đáp: 「幸せというのは、案外小さなことだよ」 (hạnh phúc ấy mà, thực ra chỉ là những điều nhỏ bé bình thường thôi) — 「〜というのは」 dùng để lấy một từ hoặc khái niệm rồi định nghĩa hay giải thích nó: “~ ấy mà, là …” Nó còn có một dạng họ hàng dùng để nêu lý do là 「〜というのも」. Bài này giới thiệu cả hai, đồng thời phân biệt với 「と言えば」 mang tính liên tưởng và 「ということは」 mang tính suy luận.
Cốt lõi: lấy một từ rồi ‘định nghĩa, giải thích’ nó
「(danh từ/mệnh đề thể thường) + というのは」 = “~ ấy mà, là …/~ là một điều …” — nêu từ hoặc khái niệm đứng trước làm chủ đề, rồi giải thích ý nghĩa, bản chất của nó, hoặc quan điểm của người nói:
- 「敬語」というのは、相手を敬う言葉のことだ (keigo là ngôn ngữ thể hiện sự kính trọng đối với người nghe).
- 親というのは、ありがたいものだ (cha mẹ ấy mà, là điều đáng biết ơn).
Còn có dạng bổ sung lý do 「〜というのも」 = (đó là) bởi vì …: 早めに帰った。というのも、体調が悪かったからだ (tôi về sớm — bởi vì tôi thấy trong người không khỏe).
Cảm giác: “~ ấy mà, là … (giải thích, định nghĩa)” — cốt lõi là nêu một từ ra để giải thích “nó là gì, nó như thế nào”, thường đi với các cách kết câu mang tính định nghĩa như 「〜のことだ/〜ものだ」.
Cách kết hợp và hai dạng
| Dạng | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| danh từ + というのは | ~ ấy mà, là … (định nghĩa) | 幸せというのは |
| mệnh đề thể thường + というのは | việc ~ thì là … (giải thích) | 一人で生きるというのは |
| 〜というのも | (đó là) bởi vì … (bổ sung lý do) | というのも、〜からだ |
| dạng rút gọn khẩu ngữ | 〜って (=というのは) | 幸せって、案外… |
「というのは」 đi với danh từ hoặc mệnh đề thể thường, thường kèm 「〜のことだ/〜ものだ/〜意味だ」 để định nghĩa. Trong hội thoại, nó thường rút gọn thành 「〜って」 (幸せって、案外小さなことだ). 「というのも」 đứng ở đầu câu hoặc giữa câu, bổ sung lý do của việc vừa nói (= なぜなら).
Ví dụ trong ngữ cảnh
- 「メンター」というのは、指導役の人のことです。(“Mentor” là người đóng vai trò hướng dẫn.) — định nghĩa
- 一人暮らしというのは、自由だが寂しいものだ。(Sống một mình ấy mà, tự do nhưng cũng cô đơn.) — giải thích quan điểm
- 時間というのは、お金より大切だと思う。(Thời gian ấy mà, tôi nghĩ còn quý hơn tiền bạc.) — quan điểm
- 今日は早退した。というのも、母が倒れたと連絡があったからだ。(Hôm nay tôi về sớm — bởi vì có tin mẹ tôi ngã quỵ.) — bổ sung lý do
- 幸せって、そういうことなのかもね。(Hạnh phúc ấy mà — có lẽ là như thế đấy.) — dạng rút gọn khẩu ngữ
⚠️ Những lỗi người học hay mắc
① 「というのは」 là ‘định nghĩa/giải thích’, không phải ‘liên tưởng’ hay ‘suy luận’. Đây là mấu chốt để phân biệt ba dạng 「という」. というのは = ~ ấy mà, là … (nêu một từ ra để giải thích) (AIというのは人工知能のこと, định nghĩa); と言えば = nhắc đến ~ thì là … (gợi liên tưởng) (AIと言えばChatGPT, liên tưởng chứ không phải định nghĩa); ということは = vậy nghĩa là … (suy ra kết luận) (電気が消えている。ということは留守, suy luận). Hãy xét xem bạn đang định nghĩa/liên tưởng/suy luận. (Tổng quan trong bảng.)
② Đừng nhầm 「というのは」 (định nghĩa) với 「というのも」 (lý do). Chỉ khác nhau một chữ nhưng chức năng khác hẳn. 「〜というのは」 = ~ ấy mà, là … (nêu một từ để định nghĩa, giải thích ý nghĩa/bản chất) (努力というのは、続けることだ); 「〜というのも」 = (đó là) bởi vì … (bổ sung lý do của việc vừa nói) (急いで来た。というのも、電話に出なかったから心配で = tôi vội chạy đến — bởi vì bạn không nghe điện thoại nên tôi lo). 「のは」 dùng để định nghĩa, 「のも」 dùng để nêu lý do — đừng dùng nhầm.
③ Trong hội thoại rút gọn thành 「〜って」, nhưng văn viết trang trọng cần dùng 「というのは」. Trong lời nói, 「というのは」 thường rút gọn thành 「〜って」 (結婚って、大変だよね = kết hôn ấy mà, vất vả nhỉ). Cách này tự nhiên khi nói, nhưng trong văn viết trang trọng, bài luận hãy dùng đầy đủ 「というのは」, không dùng dạng rút gọn 「って」. Khi giải thích một định nghĩa: khẩu ngữ dùng って / trang trọng dùng というのは, tùy hoàn cảnh.
🔄 So sánh: というのは/と言えば/ということは/とは
| Dạng | Chức năng | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜というのは | ~ ấy mà, là … (định nghĩa, giải thích) | 敬語というのは〜のことだ |
| 〜と言えば | nhắc đến ~ thì là … (gợi liên tưởng) | 京都と言えば寺 |
| 〜ということは | vậy nghĩa là … (suy ra kết luận) | 消えているということは留守 |
| 〜とは | ~ là gì (=というのは, thiên về văn viết, cứng hơn) | 幸福とは何か |
Ba chức năng của 「という」: 「というのは」 định nghĩa/giải thích (~ là gì); 「と言えば」 liên tưởng (nhắc đến ~); 「ということは」 suy luận (vậy nghĩa là). Ngoài ra, 「〜とは」 = dạng văn viết của というのは (cứng hơn, thường dùng trong văn thuyết minh, tiêu đề: 「自由とは何か」 = tự do là gì). Để định nghĩa hay giải thích nghĩa của một từ, trong khẩu ngữ dùng というのは (って), trong văn viết dùng とは.
💡 Mẹo làm bài thi
「〜というのは」 = ~ ấy mà, là …, chức năng là nêu một từ hoặc khái niệm ra rồi định nghĩa, giải thích ý nghĩa hay bản chất của nó (敬語というのは相手を敬う言葉; 幸せというのは小さなこと). Nó thường đi với 「〜のことだ/〜ものだ」 để định nghĩa, và trong khẩu ngữ rút gọn thành 「〜って」. Có hai điểm cần nhớ: ① đừng nhầm với 「というのも」 (= bởi vì, bổ sung lý do) — 「のは」 định nghĩa, 「のも」 nêu lý do (早退した。というのも、体調が悪くて); ② phân biệt với hai dạng 「という」 còn lại — định nghĩa dùng 「というのは」, liên tưởng dùng 「と言えば」, suy luận dùng 「ということは」. Ba chức năng trong một câu: というのは = định nghĩa, と言えば = liên tưởng, ということは = suy luận. Để giải thích “~ là gì”, dùng というのは (hoặc とは trong văn viết) là chuẩn xác nhất.
❓ Hỏi nhanh đáp gọn
Q: 「というのは」 và 「というのも」 chỉ khác nhau một chữ — nghĩa có giống nhau không?
Không — 「のは」 là ‘định nghĩa/giải thích’, 「のも」 là ‘bổ sung lý do’, chức năng hoàn toàn khác nhau. 「〜というのは」 = ~ ấy mà, là …: nêu một từ/khái niệm làm chủ đề, rồi giải thích ý nghĩa, bản chất hoặc quan điểm của bạn về nó: 「フリーランス」というのは、会社に属さず働く人のことだ (freelancer là người làm việc mà không thuộc về công ty nào — định nghĩa từ); 努力というのは、報われないこともある (nỗ lực ấy mà, đôi khi cũng không được đền đáp — một quan điểm). Nó trả lời cho câu hỏi “~ là gì / như thế nào”. 「〜というのも」 = (đó là) bởi vì … (= なぜなら, bổ sung lý do của việc vừa nói): 昨日は休んだ。というのも、ひどい風邪をひいたからだ (hôm qua tôi nghỉ — bởi vì tôi bị cảm nặng); 彼を信じることにした。というのも、彼の目が真剣だったからだ (tôi quyết định tin anh ấy — bởi vì ánh mắt anh ấy rất nghiêm túc). Nó trả lời cho câu hỏi “tại sao (việc đó xảy ra)”, thường kết thúc bằng 「〜からだ」. Cách kiểm tra: để giải thích “~ là gì” dùng 「というのは」; để thêm “(lý do của việc đó) là bởi vì …” dùng 「というのも」. Một bên định nghĩa, một bên nêu nguyên nhân — đừng dùng lẫn.
Q: 「というのは」 và 「とは」 dạng văn viết có thể thay thế cho nhau không?
Trong hầu hết trường hợp là được — cả hai đều mang nghĩa định nghĩa “~ là gì”, khác nhau ở mức độ trang trọng và cứng nhắc. 「というのは」 = cách nói định nghĩa từ khẩu ngữ đến thông dụng: tự nhiên, phổ biến trong hội thoại và văn viết thông thường, và trong khẩu ngữ có thể rút gọn thành 「って」: 愛というのは、難しいものだ (tình yêu ấy mà, là điều khó) / 愛って、難しいね (khẩu ngữ). 「とは」 = dạng văn viết, cứng hơn của 「というのは」: cô đọng hơn, trang trọng hơn, thường gặp trong văn thuyết minh, định nghĩa, tiêu đề, học thuật: 「幸福とは何か」 (hạnh phúc là gì — như tiêu đề một bài luận); 民主主義とは、国民が主権を持つ制度である (dân chủ là chế độ mà nhân dân nắm chủ quyền — một định nghĩa). 「とは」 đọc lên nặng hơn, giống một định nghĩa chính thức, thường theo sau là 「〜である/〜のことである/〜を指す」. Cách kiểm tra: hội thoại hằng ngày, giải thích thông thường → というのは (khẩu ngữ là って); văn thuyết minh, định nghĩa, tiêu đề, văn học thuật → とは. Muốn có cảm giác “định nghĩa một khái niệm một cách chính thức” thì dùng 「とは」; muốn giải thích một từ cho tự nhiên thì dùng 「というのは」. (Hai dạng 「という」 còn lại: liên tưởng 〈と言えば〉, suy luận 〈ということは〉.)
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「「天気雨」___、晴れているのに雨が降る現象のことだ。」(“Mưa nắng” là hiện tượng trời nắng mà vẫn có mưa rơi)
- (A) ということは
- (B) というのは
- (C) というのも
- (D) ということで
「彼が会議を欠席した___、急な仕事が入ったからだ。」(Lý do anh ấy vắng mặt buổi họp là vì có việc gấp phát sinh)
- (A) というのは
- (B) といえば
- (C) というのも
- (D) ということで
「今日は帰りが遅くなる。___、残業があるからだ。」(Hôm nay tôi sẽ về muộn; lý do là vì phải làm thêm giờ; người nói nêu lý do của chính mình)
- (A) というのは
- (B) といえば
- (C) ということは
- (D) というのも
「『もったいない』___、無駄にすることへの惜しむ気持ちを表す言葉だ。」(định nghĩa 「もったいない」)
- (A) というのも
- (B) といえば
- (C) というのは
- (D) ということで
というのは và というのも khác nhau thế nào?
- (A) Hai từ cùng nghĩa; đều dùng để nêu lý do.
- (B) というのは giải thích một định nghĩa hoặc lý do; というのも là việc người nói tự nêu ra lý do của mình.
- (C) というのは là khẩu ngữ; というのも là văn viết.
- (D) Điểm khác biệt duy nhất là loại động từ đi kèm.