“〜やら〜やら”: Nào là … nào là … (liệt kê với cảm xúc) (N2)
“Nào hành lý, nào thủ tục — việc thì ngập đầu” — mẫu liệt kê mang cảm xúc, khi mọi thứ đổ dồn lên cùng một lúc
「引っ越しで、荷物やら手続きやら、もう大変」 — nào là này nào là kia, cả một mớ bòng bong
「引っ越しで、荷物やら手続きやら、やることが多くて大変」 (vì chuyển nhà, nào hành lý, nào thủ tục, việc nhiều đến mệt nhoài) — 「〜やら〜やら」 được dùng để liệt kê nhiều thứ, thường mang giọng cảm thán kiểu “nhiều và lộn xộn quá, hơi choáng ngợp”. Bài này hướng dẫn cách dùng và cách kết hợp của 「やら〜やら」, đồng thời phân biệt với 「とか」 trung tính và 「だの〜だの」 mang sắc thái bất mãn.
Cốt lõi: nào là ~ nào là ~, vừa ~ vừa ~ (liệt kê kèm cảm xúc bực bội/bối rối)
「(danh từ/động từ/tính từ) + やら〜やら」 = “nào là ~ nào là ~, vừa ~ vừa ~” — đặt cạnh nhau hai hoặc ba thứ (cùng loại hoặc đối lập), ngụ ý “còn nhiều nữa, nhiều và lộn xộn lắm”, thường mang giọng bực bội, rối rít hoặc cảm xúc lẫn lộn:
- 机の上は、本やら書類やらで、ぐちゃぐちゃだ (trên bàn nào sách nào giấy tờ, bừa bộn hết cả).
- 合格の知らせに、嬉しいやら信じられないやら (nghe tin đỗ, vừa vui vừa không dám tin).
Sắc thái: “vừa … vừa … (cả một đống, ôi trời/đủ thứ cảm xúc)” — cốt lõi là “liệt kê nhiều thứ, kèm tiếng cảm thán ‘nhiều và lộn xộn quá'.” Có thể liệt kê những thứ cụ thể (cảnh bận rộn rối rít) hoặc những cảm xúc đối lập (tâm trạng lẫn lộn). Mang tính chủ quan, giàu cảm xúc và khẩu ngữ.
Cách kết hợp
| Từ loại | Dạng | Ví dụ |
|---|---|---|
| danh từ | danh từ + やら + danh từ + やら | 服やら靴やら |
| động từ | thể thường + やら | 泣くやら笑うやら |
| tính từ | thể thường + やら | 嬉しいやら恥ずかしいやら |
| từ để hỏi + のやら | diễn tả sự không chắc chắn “không biết …” | いつ来るのやら |
Danh từ, thể thường của động từ, thể thường của tính từ đều có thể đi với やら, thường theo cặp (Aやら Bやら). Ngoài ra còn có 「từ để hỏi + のやら」 diễn tả sự không chắc chắn, bối rối (どこにあるのやら = không biết nó ở đâu; 本当なのやら = không biết có thật không), kèm tiếng thở dài kiểu “chẳng hiểu đầu cua tai nheo gì”.
Xem trong ngữ cảnh
- 年末は、掃除やら買い物やらで忙しい。(Cuối năm bận rộn, nào dọn dẹp nào mua sắm.) — liệt kê sự bận rộn
- 子供たちは、走るやら叫ぶやら、大騒ぎだ。(Bọn trẻ vừa chạy vừa la hét, ồn ào cả lên.) — liệt kê động từ
- 卒業式では、嬉しいやら寂しいやら、複雑な気持ちだ。(Trong lễ tốt nghiệp, vừa vui vừa buồn, tâm trạng lẫn lộn.) — liệt kê cảm xúc
- 財布やら鍵やら、必要な物が見つからない。(Nào ví nào chìa khóa, đồ cần thiết tìm đâu cũng không thấy.) — sự bực bội
- 彼が何を考えているのか、本当なのやら嘘なのやら、わからない。(Anh ấy đang nghĩ gì, thật hay giả, tôi không biết nữa.) — từ để hỏi + のやら
⚠️ Chỗ người học hay vấp
① 「やら〜やら」 mang giọng cảm thán ‘nhiều và lộn xộn, bực bội', còn 「とか」 trung tính hơn. Cả hai đều dùng để liệt kê, nhưng やら mang cảm xúc chủ quan kiểu ‘cả một đống, ôi trời/tâm trạng lẫn lộn' (荷物やら書類やらで大変 = nào hành lý nào giấy tờ, mệt nhoài); とか chỉ nêu ví dụ một cách trung tính kiểu ‘và những thứ như vậy' (コーヒーとかお茶とか = cà phê, trà và những thứ tương tự, liệt kê thoải mái, không cảm xúc). Muốn có giọng “nhiều và lộn xộn, rối rít/bồi hồi” thì dùng やら, nêu ví dụ đơn thuần thì dùng とか.
② 「やら〜やら」 và 「だの〜だの」 đều mang cảm xúc, nhưng sắc thái hơi khác. Cả hai đều là liệt kê giàu cảm xúc. やら〜やら = vừa … vừa … (kèm bực bội, rối rít hoặc cảm xúc lẫn lộn; cảm xúc có thể tích cực hoặc tiêu cực) (嬉しいやら悲しいやら = vừa vui vừa buồn); だの〜だの = nào là … nào là … (liệt kê chủ yếu với sự bất mãn, khó chịu, phàn nàn) (文句だの愚痴だの、うるさい = nào phàn nàn nào càu nhàu, ồn ào quá). だの mang sắc thái tiêu cực, khó chịu nặng hơn; やら thường là “rối rít” hoặc “cảm xúc phức tạp”. Muốn thể hiện mạnh sự bất mãn, liệt kê những điều mình ghét thì dùng だの; còn nói chung về sự rối rít/bồi hồi thì dùng やら.
③ 「từ để hỏi + のやら」 = sự không chắc chắn, bối rối (đừng bỏ 「の」). やら cũng có thể đứng sau mệnh đề có từ để hỏi, thành 「từ để hỏi + のやら」, diễn tả tiếng thở dài không chắc chắn kiểu “(thật sự) không biết …, không rõ …”: どこへ行ったのやら (chẳng biết đi đâu mất rồi); いつ終わるのやら (không biết bao giờ mới xong); 本当なのやら (không biết có thật không). Mẫu này mang sắc thái “bối rối, bất lực” và thường được dùng đơn lẻ (không nhất thiết phải đi theo cặp). Đừng nhầm với 「やら〜やら」 liệt kê — đây là 「từ để hỏi + のやら」 diễn tả sự không chắc chắn.
🔄 Sắc thái & so sánh: やら〜やら/とか/だの〜だの/し
| Dạng | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜やら〜やら | vừa … vừa … (liệt kê + tiếng thở dài ‘nhiều và lộn xộn/cảm xúc lẫn lộn') | 本やら書類やら |
| 〜とか〜とか | những thứ như … (nêu ví dụ trung tính, thoải mái) | お茶とかコーヒーとか |
| 〜だの〜だの | nào là … nào là … (liệt kê + bất mãn, khó chịu) | 文句だの愚痴だの |
| 〜し、〜し | vừa … vừa … (liệt kê lý do, ngụ ý còn nữa) | 安いし、近いし |
Những chỗ dễ nhầm: 「やら〜やら」 = liệt kê kèm ‘nhiều và lộn xộn, rối rít/cảm xúc lẫn lộn' (cảm xúc tích cực hay tiêu cực đều được); 「とか」 = nêu ví dụ trung tính, thoải mái (không cảm xúc); 「だの〜だの」 = liệt kê kèm bất mãn, khó chịu (tiêu cực nặng hơn); 「し」 = liệt kê lý do (ngụ ý còn nữa; xem 〈し〉). Muốn nói về sự rối rít/bồi hồi thì dùng やら, ví dụ trung tính thì dùng とか, bất mãn mạnh thì dùng だの.
💡 Cách ghi nhớ
「〜やら〜やら」 = nào là ~ nào là ~, vừa ~ vừa ~, cốt lõi là “liệt kê nhiều thứ, kèm tiếng cảm thán ‘nhiều và lộn xộn quá'” — có thể liệt kê những thứ cụ thể (荷物やら手続きやらで大変 = nào hành lý nào thủ tục, rối rít cả lên) hoặc những cảm xúc đối lập (嬉しいやら悲しいやら = vừa vui vừa buồn, tâm trạng lẫn lộn). Ba điểm cần nhớ: ① nó mang cảm xúc chủ quan, khác với 「とか」 trung tính — やら mang sắc thái “cả một đống, ôi trời/bồi hồi”, とか chỉ nêu ví dụ; ② giống 「だの〜だの」, nó giàu cảm xúc, nhưng だの mang sắc thái bất mãn, khó chịu nặng hơn, còn やら thường là rối rít hoặc cảm xúc phức tạp; ③ còn có 「từ để hỏi + のやら」 = không rõ, không biết (どこへ行ったのやら). Để diễn tả sinh động “này nọ đủ thứ, rối rít cả lên” hoặc “tâm trạng lẫn lộn”, やら〜やら là cách nói giàu hình ảnh nhất.
❓ Câu hỏi thường gặp
Q: 「やら〜やら」 và 「とか〜とか」 đều dùng để liệt kê — khi nào dùng 「やら」?
Khi bạn muốn phần liệt kê mang cảm xúc chủ quan kiểu ‘nhiều và lộn xộn, rối rít hoặc tâm trạng lẫn lộn'. 「〜とか〜とか」 = những thứ như … (nêu vài ví dụ một cách trung tính, thoải mái, không cảm xúc đặc biệt): 週末は、映画とか買い物とかして過ごす (cuối tuần tôi hay xem phim, đi mua sắm các kiểu — nêu ví dụ thoải mái). Chỉ là “nêu vài ví dụ”, giọng điệu phẳng. 「〜やら〜やら」 = nào là … nào là … (vừa liệt kê vừa mang sự rối rít kiểu ‘nhiều và lộn xộn, choáng ngợp' hoặc nỗi bồi hồi kiểu ‘cảm xúc lẫn lộn'): 年末は大掃除やら年賀状やら、やることが山ほどある (cuối năm nào tổng vệ sinh nào thiệp năm mới, việc chất như núi — kèm tiếng thở dài “chạy không kịp thở”); 合格して、嬉しいやらほっとするやら (đỗ rồi, vừa vui vừa nhẹ nhõm — cảm xúc lẫn lộn). Điểm khác biệt là cảm xúc: とか là ví dụ trung tính, còn やら kèm tiếng thở dài chủ quan kiểu “nhiều và lộn xộn/tâm trạng lẫn lộn”. Vì vậy nêu ví dụ đơn thuần thì dùng とか; muốn thể hiện tiếng thở dài “cả đống việc, rối rít” hoặc “cảm xúc phức tạp” thì dùng やら〜やら.
Q: 「やら〜やら」 và 「だの〜だの」 đều mang cảm xúc — khác nhau chỗ nào?
Cả hai đều là liệt kê giàu cảm xúc, khác nhau ở bản chất của cảm xúc. 「〜やら〜やら」 = vừa … vừa … (kèm tiếng thở dài ‘nhiều và lộn xộn, rối rít' hoặc ‘cảm xúc lẫn lộn'; cảm xúc có thể tích cực hoặc tiêu cực, thiên về trung tính nghiêng sang bất lực/bồi hồi): 引っ越しで、荷物やら掃除やら大変だ (vì chuyển nhà, nào hành lý nào dọn dẹp, mệt nhoài — rối rít); 嬉しいやら悲しいやら (vừa vui vừa buồn — cảm xúc phức tạp). Cảm xúc của nó không nhất thiết là tiêu cực, thường là “rối rít” hoặc “xúc động sâu sắc”. 「〜だの〜だの」 = nào là … nào là … (liệt kê với ‘bất mãn, khó chịu, không tán thành, phàn nàn' rõ ràng, thiên về tiêu cực): あの人はいつも、文句だの不満だのばかり言っている (người đó lúc nào cũng chỉ toàn nào phàn nàn nào bất mãn — kèm sự khó chịu, chê trách); 高いだのまずいだの、注文が多い (nào ‘đắt quá', nào ‘dở quá' — đòi hỏi lắm thứ — kèm sự sốt ruột). Nó thường được dùng để liệt kê những điều người nói thấy bực mình, phiền phức, với giọng gay gắt, tiêu cực hơn. Cách phân biệt: kèm ‘rối rít/cảm xúc lẫn lộn' (trung tính, nghiêng về bồi hồi) → やら; kèm ‘bất mãn, khó chịu, phàn nàn' (tiêu cực rõ ràng) → だの. Muốn than phiền về sự cằn nhằn của ai đó, liệt kê những điều mình không ưa thì dùng だの; muốn diễn tả sự rối rít hay cảm xúc phức tạp của chính mình thì dùng やら.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「試験期間中は、レポート___、発表___で、毎日忙しかった。」(nào báo cáo, nào thuyết trình, ngày nào cũng ngập đầu)
- (A) とか・とか
- (B) か・か
- (C) し・し
- (D) やら・やら
「彼女の結婚の知らせに、嬉しい___、寂しい___、複雑な気持ちだ。」(vừa vui vừa buồn, tâm trạng lẫn lộn)
- (A) し・し
- (B) やら・やら
- (C) とか・とか
- (D) か・か
「この店には、ラーメン___、チャーハン___、色々ある。」(liệt kê đơn thuần: có mì ramen, cơm chiên, đủ thứ)
- (A) やら・やら
- (B) し・し
- (C) とか・とか
- (D) か・か
Cách dùng やら nào mang sắc thái “bực bội, rối rít về cảm xúc”?
- (A) 子供が泣くやら叫ぶやら、大変だった。
- (B) リンゴやらバナナやらが食べたい。
- (C) 映画やら音楽やらが好きだ。
- (D) ラーメンやらカレーやらを食べた。
「仕事___、勉強___、やることが多すぎる。」(vừa công việc vừa học hành, việc nhiều quá sức)
- (A) とか・とか
- (B) し・し
- (C) やら・やら
- (D) か・か