“รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ (〜saserareru)”: ถูกบังคับให้ทำ 〜 (N4)
「残業させられた」「食べたくないのに食べさせられた」 — ถูกบังคับให้ทำบางอย่างทั้งที่ไม่เต็มใจ
「毎日残業させられて…」 — ความจำใจที่ต้องทำตามที่ถูกบังคับ
「毎日、上司に残業させられている」 (ทุกวันถูกหัวหน้าบังคับให้ทำงานล่วงเวลา) — รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ 「〜させられる」 มองจากมุมของ ผู้ที่ถูกบังคับ แสดงความหมาย “ถูกสั่งให้ต้องทำบางอย่าง (ทั้งที่ไม่เต็มใจ)” เป็นการรวมรูปก่อเหตุ (〜させる = ทำให้ใครทำ) เข้ากับรูปถูกกระทำ (ถูก ~) เต็มไปด้วยความไม่เต็มใจและความน้อยใจ วิธีผัน: godan แถว あ + される, ichidan + させられる บทความนี้อธิบายการผันรูปและการใช้ และแยกจากรูปก่อเหตุและรูปถูกกระทำ
หัวใจสำคัญ: “ถูกบังคับให้ทำ” ในมุมมองของผู้ถูกกระทำ
- รูปก่อเหตุ (〜させる) = ทำให้ใครทำ (ฝ่ายผู้กระทำ): 上司が私に残業させる (หัวหน้าบังคับให้ฉันทำงานล่วงเวลา)
- รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ (〜させられる) = ถูกบังคับให้ทำ (ฝ่ายผู้รับ): 私は上司に残業させられる (ฉันถูกหัวหน้าบังคับให้ทำงานล่วงเวลา)
เหตุการณ์เดียวกัน เล่าจากฝั่ง “ผู้ถูกบังคับ” → させられる ให้ความรู้สึกไม่เต็มใจและถูกกดดัน
วิธีเชื่อมคำ
| ประเภทกริยา | รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ | รูปย่อ (ภาษาพูด) |
|---|---|---|
| godan | 飲ませられる | 飲まされる |
| ichidan | 食べさせられる | ─ |
| する | させられる | ─ |
| 来る | 来させられる | ─ |
ตัวอย่างในบริบท
- 毎日、上司に残業させられている。(ทุกวันถูกบังคับให้ทำงานล่วงเวลา) — ความจำใจ
- 子供の頃、ピアノを練習させられた。(ตอนเด็กถูกบังคับให้ซ้อมเปียโน) — ถูกบังคับ
- 嫌いな食べ物を食べさせられた。(ถูกบังคับให้กินอาหารที่ไม่ชอบ) — ความน้อยใจ
- 飲み会でたくさん飲まされた。(ที่งานเลี้ยงถูกบังคับให้ดื่มเยอะมาก) — รูปย่อ
- 長い話を聞かされた。(ถูกบังคับให้ฟังเรื่องเล่ายาวเหยียด) — รูปย่อ
⚠️ กับดักที่ควรระวัง
① させられる (ถูกบังคับ) กับ させる (ทำให้ทำ) มีมุมมองตรงข้ามกัน 私は残業させられる (ฉันถูกบังคับ = ฝั่งผู้รับ) vs 上司が残業させる (หัวหน้าสั่งให้ทำ = ฝั่งผู้กระทำ) ใครเป็นประธานและใครเป็นผู้รับผลเป็นตัวกำหนด
② godan มีรูปย่อ 「〜される」 飲ませられる→飲まされる, 書かせられる→書かされる (ใช้บ่อยมากในภาษาพูด) แต่ กริยาที่ลงท้ายด้วย す ย่อไม่ได้ (話させられる ○, 話さされる ✗)
③ แฝงความไม่เต็มใจ させられる แทบทุกครั้งมีน้ำเสียงเชิงลบ/ถูกกดดัน ถ้าจะบอกว่า “ถูกฝากฝังด้วยความเต็มใจ” ให้ใช้ 〜てもらう และรูปทำนองนั้น ไม่ใช่ させられる
🔄 เปรียบเทียบ: รูปก่อเหตุ / รูปถูกกระทำ / รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ
| รูปแบบ | ใครทำอะไร | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| รูปก่อเหตุ 〜させる | A ทำให้ B ทำ | 上司が残業させる (หัวหน้าสั่งให้ทำงานล่วงเวลา) |
| รูปถูกกระทำ 〜られる | A ถูก ~ | 先生に褒められる (ถูกครูชม) |
| รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ 〜させられる | A ถูกบังคับให้ทำ | 上司に残業させられる (ถูกหัวหน้าบังคับให้ทำงานล่วงเวลา) |
ทำให้ทำ → รูปก่อเหตุ, ถูกกระทำ → รูปถูกกระทำ, ถูกบังคับให้ทำ → รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ ให้ดูว่าใครเป็นผู้กระทำ ใครเป็นผู้รับผล และมีการบังคับหรือไม่
💡 เคล็ดลับการเรียน
รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำคือ “บอสใหญ่” ของ N4 แต่ถ้าจับ “มุมมองของผู้ถูกกระทำ” ได้ ก็เข้าใจไปแล้วครึ่งหนึ่ง: 「〜させられる」 = ฉันถูกบังคับให้ทำ (โดยไม่เต็มใจ) ส่วนที่มีประโยชน์ที่สุดคือ รูปย่อของ godan 「〜される」 (飲まされる, 待たされる, 行かされる) — ในภาษาพูดแทบจะใช้รูปนี้เสมอ ฟังแล้วจึงเจอบ่อย ส่วนการผัน ให้จำว่า “godan แถว あ + される, ichidan + させられる” แล้วฝึกคำที่ใช้บ่อย (飲まされる, やらされる)
❓ ถาม-ตอบสั้นๆ
Q: 「させる」 vs 「させられる」 — ต่างกันจริงๆ อย่างไร?
มุมมองตรงข้ามกัน 「〜させる」 = ฉันทำให้ใครทำ (ฉันเป็นฝ่ายผู้กระทำ: 先生が学生に本を読ませる); 「〜させられる」 = ฉันถูกบังคับให้ทำ (ฉันเป็นฝ่ายผู้รับ: 学生が先生に本を読まされる) ให้ดูว่าประธานเป็น “ผู้สั่ง” หรือ “ผู้ถูกบังคับ”
Q: 「飲まされる」 หรือ 「飲ませられる」?
ถูกทั้งคู่ — 「飲まされる」 คือ รูปย่อในภาษาพูด ของ 「飲ませられる」 พบบ่อยกับกริยา godan (ลื่นไหลกว่าและใช้มากกว่า) แต่ กริยาที่ลงท้ายด้วย す ย่อไม่ได้ (話す→話させられる ไม่ใช่ 話さされる) ภาษาพูดในชีวิตประจำวันนิยมรูปย่อ
🖊️แบบทดสอบฝึกทำ
รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ (รูปย่อ) ของ 「飲む」 คืออะไร?
- (A) 飲まされる
- (B) 飲まれさせる
- (C) 飲ませられる
- (D) 飲まれた
น้ำเสียงหลักของรูปก่อเหตุ-ถูกกระทำคืออะไร?
- (A) ลงมือทำบางอย่างด้วยตนเอง
- (B) ถูกบังคับ/ถูกสั่งให้ทำบางอย่างทั้งที่ไม่เต็มใจ (มุมของผู้ถูกกระทำ/การบ่น)
- (C) อนุญาตให้ใครทำบางอย่าง
- (D) ทำให้ใครทำบางอย่าง
「嫌いな食べ物を食べさせられた」 หมายความว่าอย่างไร?
- (A) ฉันบังคับให้คนอื่นกินอาหารที่เขาไม่ชอบ
- (B) ไม่มีใครบังคับให้ฉันกิน
- (C) ฉันชอบกินอาหารชนิดนั้น
- (D) ฉันถูกบังคับให้กินอาหารที่ไม่ชอบ (ทั้งที่ไม่เต็มใจ)
「させられる」 กับ 「させる」 ต่างกันอย่างไร?
- (A) เหมือนกันทุกประการ
- (B) させる เป็นอดีต; させられる เป็นปัจจุบัน
- (C) させる เป็นมุมมองของผู้สั่ง (ทำให้ … ทำ); させられる เป็นมุมมองของผู้ถูกสั่ง (ถูกบังคับให้ทำ)
- (D) วิธีเชื่อมคำต่างกันโดยสิ้นเชิง
「子供の頃ピアノを練習させられた」 สื่อความหมายว่าอย่างไร?
- (A) ฉันฝึกเปียโนด้วยความสนุกและเต็มใจ
- (B) ตอนเด็กฉันถูกบังคับ (โดยพ่อแม่ ฯลฯ) ให้ฝึกเปียโน (ไม่เต็มใจ แฝงความบ่น)
- (C) ฉันให้ลูกฝึกเปียโน
- (D) การฝึกเป็นการตัดสินใจของฉันเอง
ตารางการผันรูปก่อเหตุ-ถูกกระทำฉบับสมบูรณ์
| ประเภทกริยา | รูปพจนานุกรม | รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ | ความหมาย |
|---|---|---|---|
| godan (く) | 書く | 書かせられる | ถูกบังคับให้เขียน |
| godan (む) | 飲む | 飲ませられる (ภาษาพูด: 飲まされる) | ถูกบังคับให้ดื่ม |
| godan (す) | 話す | 話させられる | ถูกบังคับให้พูด |
| ichidan | 食べる | 食べさせられる | ถูกบังคับให้กิน |
| ไม่ปกติ | する | させられる | ถูกบังคับให้ทำ |
| ไม่ปกติ | くる | こさせられる | ถูกบังคับให้มา |
รูปย่อของ godan (〜される)
กริยา godan มักย่อรูปก่อเหตุ-ถูกกระทำให้สั้นลงในภาษาพูด:
- 書かせられる → 書かされる
- 飲ませられる → 飲まされる
หมายเหตุ: กริยาที่ลงท้ายด้วย す (話す) ย่อไม่ได้ → 話させられる (ไม่ใช่ 話される ซึ่งจะกลายเป็นเพียงรูปถูกกระทำธรรมดา)
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อย (สรุปย่อ)
| ผิด | ปัญหา | ถูก |
|---|---|---|
| 私は食べさせた (ฉันให้ใครกิน) | นั่นคือรูปก่อเหตุ “ให้ใครกิน” ไม่ใช่รูปถูกกระทำ | 私は食べさせられた (ฉันถูกบังคับให้กิน) |
| される (รูปถูกกระทำ) vs させられる (รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ) | ความหมายต่างกันโดยสิ้นเชิง | ตรวจดูว่ามีน้ำเสียง “ถูกบังคับ” หรือไม่ |
รูปก่อเหตุ vs รูปถูกกระทำ vs รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ
| สำนวน | ใครทำอะไร | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| รูปก่อเหตุ (させる) | ฉันบังคับให้ใครทำ | 子供に宿題をさせた (ฉันให้ลูกทำการบ้าน) |
| รูปถูกกระทำ (られる) | ฉันถูกใครกระทำ | 先生に叱られた (ถูกครูดุ) |
| รูปก่อเหตุ-ถูกกระทำ (させられる) | ฉันถูกบังคับให้ทำ | 毎日残業させられた (ถูกบังคับให้ทำงานล่วงเวลาทุกวัน) |