วิธีผันรูปความสามารถของภาษาญี่ปุ่น: กลุ่ม 1 กลุ่ม 2 กริยาไม่ปกติ และรูปปฏิเสธ (JLPT N4)

泳ぐ→泳げる, 食べる→食べられる, する→できる — กฎของกริยาแต่ละกลุ่ม รูปปฏิเสธ และการตัด ら

วิธีผันรูปความสามารถและรูปปฏิเสธ — จาก 「泳げる」 ไปเป็น 「泳げない」

รูปความสามารถ (ทำได้, สามารถทำ) เป็นการผันกริยาที่มีประโยชน์มากของภาษาญี่ปุ่น: กลุ่ม 1 (godan) แถว う → แถว え + る (泳ぐ→泳げる), กลุ่ม 2 (ichidan) ตัด る + られる (食べる→食べられる), する→できる รูปปฏิเสธเปลี่ยน 「る」 เป็น 「ない」 (泳げる→泳げない = ว่ายน้ำไม่ได้) บทความนี้เน้นการผัน รูปปฏิเสธ particle (を→が) และ できる เทียบกับรูปความสามารถ รวมถึงแตะเรื่อง 「ら抜き言葉」 ในภาษาพูด (การใช้งานฉบับเต็มและการเปรียบเทียบกับรูปถูกกระทำมีบทความ 〈รูปความสามารถ〉 แยกต่างหาก)

กริยากลุ่ม 2 (Ichidan / กริยาที่ลงท้ายด้วย る)

ตัด 「る」 ท้ายคำ แล้วเติม 「られる」:

รูปพจนานุกรมการอ่านรูปความสามารถ
食べるたべる食べられる
見るみる見られる
起きるおきる起きられる
寝るねる寝られる
着るきる着られる

กริยากลุ่ม 1 (Godan / กริยาที่ลงท้ายด้วยเสียงแถว う)

เปลี่ยนเสียงท้ายจากแถว u เป็นแถว e แล้วเติม 「る」:

รูปพจนานุกรมการเปลี่ยนรูปความสามารถการอ่าน
書くく→け書けるかける
泳ぐぐ→げ泳げるおよげる
話すす→せ話せるはなせる
待つつ→て待てるまてる
読むむ→め読めるよめる
遊ぶぶ→べ遊べるあそべる
帰るる→れ帰れるかえれる
飲むむ→め飲めるのめる

กริยาไม่ปกติ

รูปพจนานุกรมรูปความสามารถการอ่าน
するできるできる
くるこられるこられる

ประเด็นสำคัญ ①: を เปลี่ยนเป็น が ได้

กับรูปความสามารถ particle กรรมเดิม 「を」 มักเปลี่ยนเป็น 「が」:

เดิมรูปความสามารถ
魚を食べる →魚が食べられる (กินปลาได้)
漢字を読む →漢字が読める (อ่านคันจิได้)
日本語を話す →日本語が話せる (พูดภาษาญี่ปุ่นได้)
車を運転する →車が運転できる (ขับรถได้)

💡 を ก็คงไว้ได้ (漢字を読める) ใช้ได้ทั้งสองแบบ แต่ が เป็นธรรมชาติกว่า

ประเด็นสำคัญ ②: できる vs รูปความสามารถ

「日本語ができる」 กับ 「日本語が話せる」 ความหมายใกล้เคียงกัน แต่ 話せる เน้นความสามารถในการพูด

เมื่อไรใช้ できる และเมื่อไรใช้รูปความสามารถ รวมถึงความต่างของทั้งสองจาก 〜ことができる ดู ความหมายและการใช้รูปความสามารถ

ประเด็นสำคัญ ③: ra-nuki (ら抜き言葉) — ใช้ได้ไหม?

ในภาษาพูดสมัยใหม่ รูปความสามารถของกริยากลุ่ม 2 มักตัด 「ら」:

รูปความสามารถแบบทางการภาษาพูด (ra-nuki)ความหมาย
食べられる食べれるกินได้
見られる見れるมองเห็นได้
起きられる起きれるตื่นได้

⚠️ ในข้อสอบให้ใช้รูปทางการ (食べられる) ra-nuki ใช้ได้เฉพาะกริยากลุ่ม 2 (กริยากลุ่ม 1 อย่าง 書ける ไม่เคยมี ら)

ตัวอย่าง: รูปความสามารถในชีวิตประจำวัน

ภาษาญี่ปุ่นความหมาย
私は泳げません。ฉันว่ายน้ำไม่เป็น
ひらがなが読めますか?คุณอ่านฮิรางานะได้ไหม?
辛いものが食べられません。ฉันกินของเผ็ดไม่ได้
彼女は五ヶ国語が話せる。เธอพูดได้ห้าภาษา
一人でできます。ฉันทำคนเดียวได้
明日、早く起きられますか?พรุ่งนี้ตื่นเช้าได้ไหม?

รูปปฏิเสธของรูปความสามารถ (ทำไม่ได้)

รูปปฏิเสธ = เปลี่ยน 「る」 ของรูปความสามารถเป็น 「ない」:

รูปบอกเล่ารูปปฏิเสธ
食べられる →食べられない
書ける →書けない
話せる →話せない
できる →できない

⚠️ กับดักที่ควรหลีกเลี่ยง

① particle ของกรรม: を→が กับรูปความสามารถ 「を」 เดิมมักกลายเป็น 「が」 — 本を読む→本が読める, 日本語を話す→日本語が話せる กรรมของรูปความสามารถใช้ が

② รูปปฏิเสธเปลี่ยน 「る」 เป็น 「ない」 泳げる→泳げない, 食べられる→食べられない, できる→できない รูปความสามารถทุกตัวผันเหมือนกริยากลุ่ม 2 รูปปฏิเสธจึงเป็นไปตามกฎของกลุ่ม 2

③ รูปความสามารถของกลุ่ม 2 = รูปถูกกระทำ รูปเดียวกัน 食べられる อาจเป็น “กินได้” หรือ “ถูกกิน” แล้วแต่บริบท

💡 เคล็ดลับการจำ

ประเด็นสำคัญของรูปความสามารถ: การผัน (กลุ่ม 1 แถว え + る, กลุ่ม 2 + られる, する→できる) + รูปปฏิเสธ (る→ない) + กรรมใช้ が มีสองข้อปฏิบัติ: ① できる กับรูปความสามารถมีความหมายเหมือนกัน แต่ できる ใช้กับ “คำนาม + ができる” (日本語ができる) และ “する→できる”; กริยาอื่นใช้รูปความสามารถของตัวเอง (読める・話せる); ② 「ら抜き言葉」 ในภาษาพูด (食べれる = 食べられる แบบสบายๆ; แบบเป็นทางการคงไว้ซึ่ง られ) หากต้องการเจาะลึกการใช้งานและความต่างจากรูปถูกกระทำ ดูบทความ 〈รูปความสามารถ〉 ฝึกการผันให้คล่องแล้วจะพูดว่า “ได้/ไม่ได้” ได้อย่างอิสระ

❓ คำถามที่อาจสงสัย

Q: 「できる」 เหมือนกับรูปความสามารถของกริยาไหม?

ความหมายใกล้เคียงกัน (ทั้งคู่แปลว่า “ทำได้”) แต่มีการแบ่งหน้าที่: คำนามใช้ 「〜ができる」 (日本語ができる, 運転ができる); รูปความสามารถของ 「する」 คือ 「できる」 (勉強する→勉強できる); กริยาอื่นใช้รูปความสามารถของตัวเอง (読む→読める, 話す→話せる, 泳ぐ→泳げる) ดังนั้น 「日本語ができる」 (คำนาม) และ 「日本語が話せる」 (รูปความสามารถของกริยา) ถูกทั้งคู่ — อันหนึ่งใช้คำนาม อีกอันใช้กริยา

Q: รูปปฏิเสธของรูปความสามารถผันอย่างไร?

รูปความสามารถทุกตัวเป็นแบบกลุ่ม 2 (〜られる, 〜える ลงท้ายด้วย る) รูปปฏิเสธจึงเป็นไปตามกฎของกลุ่ม 2: ตัด る + ない 泳げる→泳げない (ว่ายน้ำไม่ได้), 食べられる→食べられない (กินไม่ได้), 読める→読めない (อ่านไม่ได้), できる→できない (ทำไม่ได้) รูปอดีตปฏิเสธ = 〜なかった (泳げなかった = ว่ายน้ำไม่ได้)

🖊️แบบทดสอบฝึกทำ

  1. รูปความสามารถของ 「泳ぐ」 คืออะไร?

    • (A) 泳ぐれる
    • (B) 泳がれる
    • (C) 泳ぎれる
    • (D) 泳げる
  2. รูปปฏิเสธของรูปความสามารถ (แบบทางการ) ของ 「食べる」 คืออะไร?

    • (A) 食べれない
    • (B) 食べられない
    • (C) 食べできない
    • (D) 食べしない
  3. 「この漢字___読めますか?」Particle ใดเป็นธรรมชาติที่สุด?

    • (A) を
    • (B) で
    • (C) が
    • (D) に
  4. รูปความสามารถของ 「する」 คืออะไร?

    • (A) できる
    • (B) されれる
    • (C) するれる
    • (D) しれる
  5. ประโยคใดถูกต้อง?

    • (A) 彼女は日本語をできる。
    • (B) 彼女は日本語を話せれます。
    • (C) 彼女は日本語に話せる。
    • (D) 彼女は日本語が話せます。