วิธีผันรูปความสามารถของภาษาญี่ปุ่น: กลุ่ม 1 กลุ่ม 2 กริยาไม่ปกติ และรูปปฏิเสธ (JLPT N4)
泳ぐ→泳げる, 食べる→食べられる, する→できる — กฎของกริยาแต่ละกลุ่ม รูปปฏิเสธ และการตัด ら
วิธีผันรูปความสามารถและรูปปฏิเสธ — จาก 「泳げる」 ไปเป็น 「泳げない」
รูปความสามารถ (ทำได้, สามารถทำ) เป็นการผันกริยาที่มีประโยชน์มากของภาษาญี่ปุ่น: กลุ่ม 1 (godan) แถว う → แถว え + る (泳ぐ→泳げる), กลุ่ม 2 (ichidan) ตัด る + られる (食べる→食べられる), する→できる รูปปฏิเสธเปลี่ยน 「る」 เป็น 「ない」 (泳げる→泳げない = ว่ายน้ำไม่ได้) บทความนี้เน้นการผัน รูปปฏิเสธ particle (を→が) และ できる เทียบกับรูปความสามารถ รวมถึงแตะเรื่อง 「ら抜き言葉」 ในภาษาพูด (การใช้งานฉบับเต็มและการเปรียบเทียบกับรูปถูกกระทำมีบทความ 〈รูปความสามารถ〉 แยกต่างหาก)
กริยากลุ่ม 2 (Ichidan / กริยาที่ลงท้ายด้วย る)
ตัด 「る」 ท้ายคำ แล้วเติม 「られる」:
| รูปพจนานุกรม | การอ่าน | รูปความสามารถ |
|---|---|---|
| 食べる | たべる | 食べられる |
| 見る | みる | 見られる |
| 起きる | おきる | 起きられる |
| 寝る | ねる | 寝られる |
| 着る | きる | 着られる |
กริยากลุ่ม 1 (Godan / กริยาที่ลงท้ายด้วยเสียงแถว う)
เปลี่ยนเสียงท้ายจากแถว u เป็นแถว e แล้วเติม 「る」:
| รูปพจนานุกรม | การเปลี่ยน | รูปความสามารถ | การอ่าน |
|---|---|---|---|
| 書く | く→け | 書ける | かける |
| 泳ぐ | ぐ→げ | 泳げる | およげる |
| 話す | す→せ | 話せる | はなせる |
| 待つ | つ→て | 待てる | まてる |
| 読む | む→め | 読める | よめる |
| 遊ぶ | ぶ→べ | 遊べる | あそべる |
| 帰る | る→れ | 帰れる | かえれる |
| 飲む | む→め | 飲める | のめる |
กริยาไม่ปกติ
| รูปพจนานุกรม | รูปความสามารถ | การอ่าน |
|---|---|---|
| する | できる | できる |
| くる | こられる | こられる |
ประเด็นสำคัญ ①: を เปลี่ยนเป็น が ได้
กับรูปความสามารถ particle กรรมเดิม 「を」 มักเปลี่ยนเป็น 「が」:
| เดิม | รูปความสามารถ |
|---|---|
| 魚を食べる → | 魚が食べられる (กินปลาได้) |
| 漢字を読む → | 漢字が読める (อ่านคันจิได้) |
| 日本語を話す → | 日本語が話せる (พูดภาษาญี่ปุ่นได้) |
| 車を運転する → | 車が運転できる (ขับรถได้) |
💡 を ก็คงไว้ได้ (漢字を読める) ใช้ได้ทั้งสองแบบ แต่ が เป็นธรรมชาติกว่า
ประเด็นสำคัญ ②: できる vs รูปความสามารถ
「日本語ができる」 กับ 「日本語が話せる」 ความหมายใกล้เคียงกัน แต่ 話せる เน้นความสามารถในการพูด
เมื่อไรใช้ できる และเมื่อไรใช้รูปความสามารถ รวมถึงความต่างของทั้งสองจาก 〜ことができる ดู ความหมายและการใช้รูปความสามารถ
ประเด็นสำคัญ ③: ra-nuki (ら抜き言葉) — ใช้ได้ไหม?
ในภาษาพูดสมัยใหม่ รูปความสามารถของกริยากลุ่ม 2 มักตัด 「ら」:
| รูปความสามารถแบบทางการ | ภาษาพูด (ra-nuki) | ความหมาย |
|---|---|---|
| 食べられる | 食べれる | กินได้ |
| 見られる | 見れる | มองเห็นได้ |
| 起きられる | 起きれる | ตื่นได้ |
⚠️ ในข้อสอบให้ใช้รูปทางการ (食べられる) ra-nuki ใช้ได้เฉพาะกริยากลุ่ม 2 (กริยากลุ่ม 1 อย่าง 書ける ไม่เคยมี ら)
ตัวอย่าง: รูปความสามารถในชีวิตประจำวัน
| ภาษาญี่ปุ่น | ความหมาย |
|---|---|
| 私は泳げません。 | ฉันว่ายน้ำไม่เป็น |
| ひらがなが読めますか? | คุณอ่านฮิรางานะได้ไหม? |
| 辛いものが食べられません。 | ฉันกินของเผ็ดไม่ได้ |
| 彼女は五ヶ国語が話せる。 | เธอพูดได้ห้าภาษา |
| 一人でできます。 | ฉันทำคนเดียวได้ |
| 明日、早く起きられますか? | พรุ่งนี้ตื่นเช้าได้ไหม? |
รูปปฏิเสธของรูปความสามารถ (ทำไม่ได้)
รูปปฏิเสธ = เปลี่ยน 「る」 ของรูปความสามารถเป็น 「ない」:
| รูปบอกเล่า | รูปปฏิเสธ |
|---|---|
| 食べられる → | 食べられない |
| 書ける → | 書けない |
| 話せる → | 話せない |
| できる → | できない |
⚠️ กับดักที่ควรหลีกเลี่ยง
① particle ของกรรม: を→が กับรูปความสามารถ 「を」 เดิมมักกลายเป็น 「が」 — 本を読む→本が読める, 日本語を話す→日本語が話せる กรรมของรูปความสามารถใช้ が
② รูปปฏิเสธเปลี่ยน 「る」 เป็น 「ない」 泳げる→泳げない, 食べられる→食べられない, できる→できない รูปความสามารถทุกตัวผันเหมือนกริยากลุ่ม 2 รูปปฏิเสธจึงเป็นไปตามกฎของกลุ่ม 2
③ รูปความสามารถของกลุ่ม 2 = รูปถูกกระทำ รูปเดียวกัน 食べられる อาจเป็น “กินได้” หรือ “ถูกกิน” แล้วแต่บริบท
💡 เคล็ดลับการจำ
ประเด็นสำคัญของรูปความสามารถ: การผัน (กลุ่ม 1 แถว え + る, กลุ่ม 2 + られる, する→できる) + รูปปฏิเสธ (る→ない) + กรรมใช้ が มีสองข้อปฏิบัติ: ① できる กับรูปความสามารถมีความหมายเหมือนกัน แต่ できる ใช้กับ “คำนาม + ができる” (日本語ができる) และ “する→できる”; กริยาอื่นใช้รูปความสามารถของตัวเอง (読める・話せる); ② 「ら抜き言葉」 ในภาษาพูด (食べれる = 食べられる แบบสบายๆ; แบบเป็นทางการคงไว้ซึ่ง られ) หากต้องการเจาะลึกการใช้งานและความต่างจากรูปถูกกระทำ ดูบทความ 〈รูปความสามารถ〉 ฝึกการผันให้คล่องแล้วจะพูดว่า “ได้/ไม่ได้” ได้อย่างอิสระ
❓ คำถามที่อาจสงสัย
Q: 「できる」 เหมือนกับรูปความสามารถของกริยาไหม?
ความหมายใกล้เคียงกัน (ทั้งคู่แปลว่า “ทำได้”) แต่มีการแบ่งหน้าที่: คำนามใช้ 「〜ができる」 (日本語ができる, 運転ができる); รูปความสามารถของ 「する」 คือ 「できる」 (勉強する→勉強できる); กริยาอื่นใช้รูปความสามารถของตัวเอง (読む→読める, 話す→話せる, 泳ぐ→泳げる) ดังนั้น 「日本語ができる」 (คำนาม) และ 「日本語が話せる」 (รูปความสามารถของกริยา) ถูกทั้งคู่ — อันหนึ่งใช้คำนาม อีกอันใช้กริยา
Q: รูปปฏิเสธของรูปความสามารถผันอย่างไร?
รูปความสามารถทุกตัวเป็นแบบกลุ่ม 2 (〜られる, 〜える ลงท้ายด้วย る) รูปปฏิเสธจึงเป็นไปตามกฎของกลุ่ม 2: ตัด る + ない 泳げる→泳げない (ว่ายน้ำไม่ได้), 食べられる→食べられない (กินไม่ได้), 読める→読めない (อ่านไม่ได้), できる→できない (ทำไม่ได้) รูปอดีตปฏิเสธ = 〜なかった (泳げなかった = ว่ายน้ำไม่ได้)
🖊️แบบทดสอบฝึกทำ
รูปความสามารถของ 「泳ぐ」 คืออะไร?
- (A) 泳ぐれる
- (B) 泳がれる
- (C) 泳ぎれる
- (D) 泳げる
รูปปฏิเสธของรูปความสามารถ (แบบทางการ) ของ 「食べる」 คืออะไร?
- (A) 食べれない
- (B) 食べられない
- (C) 食べできない
- (D) 食べしない
「この漢字___読めますか?」Particle ใดเป็นธรรมชาติที่สุด?
- (A) を
- (B) で
- (C) が
- (D) に
รูปความสามารถของ 「する」 คืออะไร?
- (A) できる
- (B) されれる
- (C) するれる
- (D) しれる
ประโยคใดถูกต้อง?
- (A) 彼女は日本語をできる。
- (B) 彼女は日本語を話せれます。
- (C) 彼女は日本語に話せる。
- (D) 彼女は日本語が話せます。