“Sai khiến bị động (〜させられる)”: Bị bắt phải làm 〜 (N4)

「残業させられた」「食べたくないのに食べさせられた」 — bị ép buộc/bị bắt làm điều gì đó một cách miễn cưỡng.

「毎日残業させられて…」 — nỗi cam chịu khi bị bắt phải làm

「毎日、上司に残業させられている」 (ngày nào tôi cũng bị sếp bắt làm thêm giờ) — thể sai khiến bị động 「〜させられる」 đứng ở góc nhìn của người bị ép buộc, diễn tả “bị (miễn cưỡng) yêu cầu phải làm điều gì đó”. Nó kết hợp thể sai khiến (〜させる = bắt ai đó làm) với thể bị động (bị ~), đầy sự miễn cưỡng và ấm ức. Cách chia: động từ nhóm 1 hàng あ + される, nhóm 2 + させられる. Bài này trình bày cách chia và cách dùng, đồng thời phân biệt với thể sai khiến và thể bị động.

Cốt lõi: “bị bắt phải làm” từ góc nhìn của nạn nhân

Cùng một sự việc, kể từ phía “bị ép” → させられる, với cảm giác miễn cưỡng, bị o ép.

Cách kết hợp

Loại động từSai khiến bị độngDạng rút gọn (khẩu ngữ)
nhóm 1飲ませられる飲まされる
nhóm 2食べさせられる─
するさせられる─
来る来させられる─

Ví dụ trong ngữ cảnh

⚠️ Những cái bẫy dễ gặp

① させられる (bị bắt) và させる (bắt làm) là hai góc nhìn trái ngược. 私は残業させられる (tôi bị ép = phía tiếp nhận) vs 上司が残業させる (sếp bắt = phía chủ động). Ai là chủ ngữ và ai chịu tác động sẽ quyết định dùng dạng nào.

② Động từ nhóm 1 có dạng rút gọn 「〜される」. 飲ませられる→飲まされる, 書かせられる→書かされる (rất thường gặp trong hội thoại). Nhưng động từ kết thúc bằng す thì không rút gọn (話させられる ○, 話さされる ✗).

③ Nó mang sắc thái miễn cưỡng. させられる hầu như luôn tiêu cực/bị o ép; để diễn tả “được giao phó một cách tự nguyện”, hãy dùng 〜てもらう và các dạng tương tự, không dùng させられる.

🔄 So sánh: sai khiến / bị động / sai khiến bị động

DạngAi làm gìVí dụ
sai khiến 〜させるA bắt B làm上司が残業させる (Sếp bắt họ làm thêm giờ.)
bị động 〜られるA bị ~先生に褒められる (Tôi được thầy cô khen.)
sai khiến bị động 〜させられるA bị ép phải làm上司に残業させられる (Tôi bị sếp bắt làm thêm giờ.)

Bắt làm → sai khiến, bị tác động → bị động, bị ép phải làm → sai khiến bị động. Hãy xem ai chủ động, ai chịu tác động và có bị ép buộc hay không.

💡 Mẹo học

Thể sai khiến bị động là “trùm cuối” của N4, nhưng chỉ cần nắm được “góc nhìn của nạn nhân” là bạn đã đi được nửa đường: 「〜させられる」 = tôi bị (miễn cưỡng) bắt làm. Phần hữu ích nhất là dạng rút gọn của động từ nhóm 1 「〜される」 (飲まされる, 待たされる, 行かされる) — tiếng Nhật nói gần như luôn dùng dạng này, nên khi nghe bạn sẽ gặp nó thường xuyên. Về cách chia, hãy học “nhóm 1 hàng あ + される, nhóm 2 + させられる”, rồi luyện các từ có tần suất cao (飲まされる, やらされる).

❓ Hỏi đáp nhanh

Q: 「させる」 và 「させられる」 — khác biệt thực sự là gì?

Hai góc nhìn trái ngược. 「〜させる」 = tôi bắt người khác làm (tôi là phía chủ động: 先生が学生に本を読ませる); 「〜させられる」 = tôi bị bắt phải làm (tôi là phía tiếp nhận: 学生が先生に本を読まされる). Hãy xem chủ ngữ là “người ra lệnh” hay “người bị ép”.

Q: 「飲まされる」 hay 「飲ませられる」?

Cả hai đều đúng — 「飲まされる」 là dạng rút gọn khẩu ngữ của 「飲ませられる」, phổ biến với động từ nhóm 1 (trôi chảy hơn, dùng nhiều hơn). Nhưng động từ kết thúc bằng す thì không rút gọn (話す→話させられる, không phải 話さされる). Hội thoại hằng ngày ưa dùng dạng rút gọn.

🖊️Bài kiểm tra luyện tập

  1. Thể sai khiến bị động (dạng rút gọn) của 「飲む」 là gì?

    • (A) 飲まされる
    • (B) 飲まれさせる
    • (C) 飲ませられる
    • (D) 飲まれた
  2. Sắc thái cốt lõi của thể sai khiến bị động là gì?

    • (A) chủ động làm điều gì đó
    • (B) bị ép buộc/bị bắt làm điều gì đó một cách miễn cưỡng (nạn nhân/phàn nàn)
    • (C) cho phép ai đó làm điều gì đó
    • (D) bắt ai đó làm điều gì đó
  3. 「嫌いな食べ物を食べさせられた」 có nghĩa là gì?

    • (A) Tôi ép người khác ăn món họ ghét
    • (B) không ai ép tôi ăn
    • (C) Tôi thích ăn món đó
    • (D) Tôi bị bắt ăn món mình ghét (một cách miễn cưỡng)
  4. 「させられる」 và 「させる」 khác nhau thế nào?

    • (A) giống hệt nhau
    • (B) させる là quá khứ; させられる là hiện tại
    • (C) させる là góc nhìn của người ra lệnh (bắt … làm); させられる là góc nhìn của người bị sai khiến (bị bắt làm)
    • (D) cách kết hợp hoàn toàn khác nhau
  5. 「子供の頃ピアノを練習させられた」 ngụ ý điều gì?

    • (A) Tôi vui vẻ thích thú luyện đàn piano
    • (B) Hồi nhỏ tôi bị (bố mẹ, v.v.) bắt luyện đàn piano (miễn cưỡng, có chút phàn nàn)
    • (C) Tôi bắt con mình luyện đàn piano
    • (D) luyện tập là quyết định của chính tôi

Bảng chia đầy đủ thể sai khiến bị động

Loại động từThể từ điểnSai khiến bị độngNghĩa
nhóm 1 (く)書く書かせられるbị bắt viết
nhóm 1 (む)飲む飲ませられる (khẩu ngữ: 飲まされる)bị bắt uống
nhóm 1 (す)話す話させられるbị bắt nói
nhóm 2食べる食べさせられるbị bắt ăn
bất quy tắcするさせられるbị bắt làm
bất quy tắcくるこさせられるbị bắt đến

Dạng rút gọn của động từ nhóm 1 (〜される)

Động từ nhóm 1 thường rút gọn thể sai khiến bị động khi nói:

Lưu ý: động từ kết thúc bằng す (話す) không thể rút gọn → 話させられる (không phải 話される, vì đó chỉ là thể bị động thông thường).

Lỗi thường gặp (tra cứu nhanh)

SaiVấn đềĐúng
私は食べさせた (Tôi bắt ai đó ăn.)đó là thể sai khiến "bắt ai đó ăn", không phải bị động私は食べさせられた (Tôi bị bắt ăn.)
される (bị động) vs させられる (sai khiến bị động)nghĩa hoàn toàn khác nhauhãy kiểm tra xem có sắc thái "bị ép buộc" hay không

Sai khiến vs Bị động vs Sai khiến bị động

Cách diễn đạtAi làm gìVí dụ
sai khiến (させる)tôi bắt ai đó làm子供に宿題をさせた (Tôi bắt con làm bài tập về nhà.)
bị động (られる)tôi bị ai đó tác động先生に叱られた (Tôi bị thầy cô mắng.)
sai khiến bị động (させられる)tôi bị ép phải làm毎日残業させられた (Ngày nào tôi cũng bị bắt làm thêm giờ.)