“Sai khiến bị động (〜させられる)”: Bị bắt phải làm 〜 (N4)
「残業させられた」「食べたくないのに食べさせられた」 — bị ép buộc/bị bắt làm điều gì đó một cách miễn cưỡng.
「毎日残業させられて…」 — nỗi cam chịu khi bị bắt phải làm
「毎日、上司に残業させられている」 (ngày nào tôi cũng bị sếp bắt làm thêm giờ) — thể sai khiến bị động 「〜させられる」 đứng ở góc nhìn của người bị ép buộc, diễn tả “bị (miễn cưỡng) yêu cầu phải làm điều gì đó”. Nó kết hợp thể sai khiến (〜させる = bắt ai đó làm) với thể bị động (bị ~), đầy sự miễn cưỡng và ấm ức. Cách chia: động từ nhóm 1 hàng あ + される, nhóm 2 + させられる. Bài này trình bày cách chia và cách dùng, đồng thời phân biệt với thể sai khiến và thể bị động.
Cốt lõi: “bị bắt phải làm” từ góc nhìn của nạn nhân
- Thể sai khiến (〜させる) = bắt ai đó làm (phía chủ động): 上司が私に残業させる (sếp bắt tôi làm thêm giờ).
- Thể sai khiến bị động (〜させられる) = bị bắt làm (phía tiếp nhận): 私は上司に残業させられる (tôi bị sếp bắt làm thêm giờ).
Cùng một sự việc, kể từ phía “bị ép” → させられる, với cảm giác miễn cưỡng, bị o ép.
Cách kết hợp
| Loại động từ | Sai khiến bị động | Dạng rút gọn (khẩu ngữ) |
|---|---|---|
| nhóm 1 | 飲ませられる | 飲まされる |
| nhóm 2 | 食べさせられる | ─ |
| する | させられる | ─ |
| 来る | 来させられる | ─ |
Ví dụ trong ngữ cảnh
- 毎日、上司に残業させられている。(Ngày nào tôi cũng bị bắt làm thêm giờ.) — cam chịu
- 子供の頃、ピアノを練習させられた。(Hồi nhỏ tôi bị bắt luyện đàn piano.) — bị ép buộc
- 嫌いな食べ物を食べさせられた。(Tôi bị bắt ăn món mình ghét.) — ấm ức
- 飲み会でたくさん飲まされた。(Tôi bị ép uống rất nhiều ở buổi nhậu.) — dạng rút gọn
- 長い話を聞かされた。(Tôi bị bắt phải nghe một câu chuyện dài.) — dạng rút gọn
⚠️ Những cái bẫy dễ gặp
① させられる (bị bắt) và させる (bắt làm) là hai góc nhìn trái ngược. 私は残業させられる (tôi bị ép = phía tiếp nhận) vs 上司が残業させる (sếp bắt = phía chủ động). Ai là chủ ngữ và ai chịu tác động sẽ quyết định dùng dạng nào.
② Động từ nhóm 1 có dạng rút gọn 「〜される」. 飲ませられる→飲まされる, 書かせられる→書かされる (rất thường gặp trong hội thoại). Nhưng động từ kết thúc bằng す thì không rút gọn (話させられる ○, 話さされる ✗).
③ Nó mang sắc thái miễn cưỡng. させられる hầu như luôn tiêu cực/bị o ép; để diễn tả “được giao phó một cách tự nguyện”, hãy dùng 〜てもらう và các dạng tương tự, không dùng させられる.
🔄 So sánh: sai khiến / bị động / sai khiến bị động
| Dạng | Ai làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| sai khiến 〜させる | A bắt B làm | 上司が残業させる (Sếp bắt họ làm thêm giờ.) |
| bị động 〜られる | A bị ~ | 先生に褒められる (Tôi được thầy cô khen.) |
| sai khiến bị động 〜させられる | A bị ép phải làm | 上司に残業させられる (Tôi bị sếp bắt làm thêm giờ.) |
Bắt làm → sai khiến, bị tác động → bị động, bị ép phải làm → sai khiến bị động. Hãy xem ai chủ động, ai chịu tác động và có bị ép buộc hay không.
💡 Mẹo học
Thể sai khiến bị động là “trùm cuối” của N4, nhưng chỉ cần nắm được “góc nhìn của nạn nhân” là bạn đã đi được nửa đường: 「〜させられる」 = tôi bị (miễn cưỡng) bắt làm. Phần hữu ích nhất là dạng rút gọn của động từ nhóm 1 「〜される」 (飲まされる, 待たされる, 行かされる) — tiếng Nhật nói gần như luôn dùng dạng này, nên khi nghe bạn sẽ gặp nó thường xuyên. Về cách chia, hãy học “nhóm 1 hàng あ + される, nhóm 2 + させられる”, rồi luyện các từ có tần suất cao (飲まされる, やらされる).
❓ Hỏi đáp nhanh
Q: 「させる」 và 「させられる」 — khác biệt thực sự là gì?
Hai góc nhìn trái ngược. 「〜させる」 = tôi bắt người khác làm (tôi là phía chủ động: 先生が学生に本を読ませる); 「〜させられる」 = tôi bị bắt phải làm (tôi là phía tiếp nhận: 学生が先生に本を読まされる). Hãy xem chủ ngữ là “người ra lệnh” hay “người bị ép”.
Q: 「飲まされる」 hay 「飲ませられる」?
Cả hai đều đúng — 「飲まされる」 là dạng rút gọn khẩu ngữ của 「飲ませられる」, phổ biến với động từ nhóm 1 (trôi chảy hơn, dùng nhiều hơn). Nhưng động từ kết thúc bằng す thì không rút gọn (話す→話させられる, không phải 話さされる). Hội thoại hằng ngày ưa dùng dạng rút gọn.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
Thể sai khiến bị động (dạng rút gọn) của 「飲む」 là gì?
- (A) 飲まされる
- (B) 飲まれさせる
- (C) 飲ませられる
- (D) 飲まれた
Sắc thái cốt lõi của thể sai khiến bị động là gì?
- (A) chủ động làm điều gì đó
- (B) bị ép buộc/bị bắt làm điều gì đó một cách miễn cưỡng (nạn nhân/phàn nàn)
- (C) cho phép ai đó làm điều gì đó
- (D) bắt ai đó làm điều gì đó
「嫌いな食べ物を食べさせられた」 có nghĩa là gì?
- (A) Tôi ép người khác ăn món họ ghét
- (B) không ai ép tôi ăn
- (C) Tôi thích ăn món đó
- (D) Tôi bị bắt ăn món mình ghét (một cách miễn cưỡng)
「させられる」 và 「させる」 khác nhau thế nào?
- (A) giống hệt nhau
- (B) させる là quá khứ; させられる là hiện tại
- (C) させる là góc nhìn của người ra lệnh (bắt … làm); させられる là góc nhìn của người bị sai khiến (bị bắt làm)
- (D) cách kết hợp hoàn toàn khác nhau
「子供の頃ピアノを練習させられた」 ngụ ý điều gì?
- (A) Tôi vui vẻ thích thú luyện đàn piano
- (B) Hồi nhỏ tôi bị (bố mẹ, v.v.) bắt luyện đàn piano (miễn cưỡng, có chút phàn nàn)
- (C) Tôi bắt con mình luyện đàn piano
- (D) luyện tập là quyết định của chính tôi
Bảng chia đầy đủ thể sai khiến bị động
| Loại động từ | Thể từ điển | Sai khiến bị động | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| nhóm 1 (く) | 書く | 書かせられる | bị bắt viết |
| nhóm 1 (む) | 飲む | 飲ませられる (khẩu ngữ: 飲まされる) | bị bắt uống |
| nhóm 1 (す) | 話す | 話させられる | bị bắt nói |
| nhóm 2 | 食べる | 食べさせられる | bị bắt ăn |
| bất quy tắc | する | させられる | bị bắt làm |
| bất quy tắc | くる | こさせられる | bị bắt đến |
Dạng rút gọn của động từ nhóm 1 (〜される)
Động từ nhóm 1 thường rút gọn thể sai khiến bị động khi nói:
- 書かせられる → 書かされる
- 飲ませられる → 飲まされる
Lưu ý: động từ kết thúc bằng す (話す) không thể rút gọn → 話させられる (không phải 話される, vì đó chỉ là thể bị động thông thường).
Lỗi thường gặp (tra cứu nhanh)
| Sai | Vấn đề | Đúng |
|---|---|---|
| 私は食べさせた (Tôi bắt ai đó ăn.) | đó là thể sai khiến "bắt ai đó ăn", không phải bị động | 私は食べさせられた (Tôi bị bắt ăn.) |
| される (bị động) vs させられる (sai khiến bị động) | nghĩa hoàn toàn khác nhau | hãy kiểm tra xem có sắc thái "bị ép buộc" hay không |
Sai khiến vs Bị động vs Sai khiến bị động
| Cách diễn đạt | Ai làm gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| sai khiến (させる) | tôi bắt ai đó làm | 子供に宿題をさせた (Tôi bắt con làm bài tập về nhà.) |
| bị động (られる) | tôi bị ai đó tác động | 先生に叱られた (Tôi bị thầy cô mắng.) |
| sai khiến bị động (させられる) | tôi bị ép phải làm | 毎日残業させられた (Ngày nào tôi cũng bị bắt làm thêm giờ.) |