「〜だけでなく(〜も)」: Không chỉ 〜 mà còn 〜 (cách nói bổ sung) (N3)
「歌が上手なだけでなく踊りも得意」 — cách nói “không chỉ … mà còn” đơn giản, trung tính.
「歌が上手なだけでなく、ダンスもうまい」 — “không chỉ… mà còn…” thiên về khẩu ngữ, dùng phổ biến
「彼女は歌が上手なだけでなく、ダンスもうまい」 (cô ấy không chỉ hát hay mà còn nhảy giỏi) — 「(thể thường/danh từ) + だけでなく(〜も)」 nghĩa là “không chỉ A mà còn B”, thêm B vào A một cách trung tính. Đây là cách nói “không chỉ… mà còn…” thiên về khẩu ngữ và phổ biến nhất (dạng khẩu ngữ của 「ばかりでなく」). Bài viết này giải thích cách kết hợp và cách dùng của 「だけでなく」, đồng thời phân biệt với 「ばかりか/どころか」 mạnh hơn.
Cốt lõi: thêm vế sau vào vế trước một cách trung tính
「〜だけでなく(〜も)」 = “không chỉ A mà còn B”, một sự bổ sung trung tính:
- động từ/tính từ đuôi i/danh từ + だけでなく: 安いだけでなく、おいしい (không chỉ rẻ mà còn ngon).
- tính từ đuôi na + な + だけでなく: 便利なだけでなく、安全 (không chỉ tiện lợi mà còn an toàn).
- Vế sau thường đi với 「も/まで」: 日本語だけでなく、英語も話せる.
Cảm giác: liệt kê bổ sung một cách trung tính, giản dị (khác với sự ngạc nhiên của ばかりか hay sự đảo ngược của どころか).
Cách kết hợp
| Dạng | Cách kết hợp | Ví dụ |
|---|---|---|
| thể thường + だけでなく | động từ/tính từ đuôi i | 上手いだけでなく |
| danh từ + だけでなく | danh từ | 大人だけでなく |
| tính từ đuôi na 〜な + だけでなく | tính từ đuôi na | 便利なだけでなく |
Phân tích câu ví dụ
- 彼女は歌が上手なだけでなく、ダンスもうまい。(Cô ấy không chỉ hát hay mà còn nhảy giỏi.) — bổ sung
- この映画は大人だけでなく、子供も楽しめる。(Bộ phim này không chỉ người lớn mà trẻ em cũng có thể thưởng thức.) — phạm vi
- この料理は見た目がいいだけでなく、味もいい。(Món này không chỉ đẹp mắt mà còn ngon.) — bổ sung
- 彼は遅刻しただけでなく、謝りもしなかった。(Anh ta không chỉ đến muộn mà còn không thèm xin lỗi.) — bổ sung điều tiêu cực
- 日本語だけでなく、韓国語も勉強している。(Tôi học không chỉ tiếng Nhật mà còn cả tiếng Hàn.) — danh từ
⚠️ Những cái bẫy dễ mắc
① Vế sau thường đi với 「も/まで」. Sau だけでなく thường có 「〜も (cũng)」「〜まで (đến cả)」: 頭がいいだけでなく、性格もいい. Có 「も」 thì câu trọn vẹn và tự nhiên hơn.
② 「だけでなく」 (khẩu ngữ, phổ biến) so với 「ばかりでなく」 (văn viết). Nghĩa giống nhau (không chỉ… mà còn…), nhưng だけでなく thiên về khẩu ngữ, dùng tốt cả khi nói lẫn khi viết hằng ngày; ばかりでなく trang trọng hơn, mang tính văn viết. Hội thoại hằng ngày dùng だけでなく là tự nhiên nhất (xem 〈ばかりでなく〉). Trong khẩu ngữ còn rút gọn thành 「だけじゃなく」.
③ Độ mạnh khác với 「ばかりか/どころか」. だけでなく = bổ sung trung tính (không chỉ A mà còn B); ばかりか = thậm chí (ngạc nhiên, mạnh); どころか = còn lâu mới/nói gì đến (đảo ngược, phủ nhận mức độ của vế trước). だけでなく là đơn giản nhất; hai mẫu còn lại mạnh hơn, kịch tính hơn.
🔄 So sánh: だけでなく/ばかりでなく/ばかりか/どころか
| Dạng | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜だけでなく〜も | không chỉ… mà còn… (khẩu ngữ, trung tính) | 安いだけでなくうまい |
| 〜ばかりでなく〜も | không chỉ… mà còn… (văn viết) | 安いばかりでなくうまい |
| 〜ばかりか | không chỉ… mà thậm chí… (ngạc nhiên, mạnh) | 安いばかりか… |
| 〜どころか | còn lâu mới…/nói gì đến… (đảo ngược) | 安いどころかタダ |
Bổ sung trung tính, khẩu ngữ → だけでなく, văn viết → ばかりでなく; “thậm chí (ngạc nhiên)” → ばかりか; “còn lâu mới/nói gì đến (đảo ngược)” → どころか. Về độ mạnh: だけでなく < ばかりか < どころか. (Mỗi mẫu đều có bài riêng.)
💡 Điều cần nhớ
「だけでなく」 là cách thiên về khẩu ngữ, phổ biến nhất để bổ sung “không chỉ A mà còn B” — dùng tốt cả khi nói lẫn khi viết (安いだけでなく、おいしい = không chỉ rẻ mà còn ngon). Hai điểm cần nhớ: ① vế sau thường đi với 「も」 (〜も…, nghe tự nhiên hơn); ② đây là dạng khẩu ngữ của 「ばかりでなく」 — cùng nghĩa, hằng ngày dùng だけでなく, văn viết trang trọng dùng ばかりでなく. So với 「ばかりか (thậm chí… ngạc nhiên)/どころか (còn lâu mới… đảo ngược)」 mạnh hơn, だけでなく là cách đơn giản và an toàn nhất. Muốn “thêm một ý nữa” một cách trung tính, hãy dùng 「だけでなく〜も」. Cả nhóm (ばかりか, どころか) đều có bài riêng — hãy học chung để diễn đạt chính xác các mức độ “bổ sung” khác nhau.
❓ Câu hỏi thường gặp
Q: Làm sao phân biệt 「だけでなく」 và 「ばかりでなく」?
Nghĩa giống nhau (không chỉ A mà còn B), khác nhau ở mức độ trang trọng. 「だけでなく」 = khẩu ngữ, phổ biến (tự nhiên cả khi nói lẫn khi viết): この店は安いだけでなく、味もいい (quán này không chỉ rẻ mà đồ ăn cũng ngon). Trong khẩu ngữ thường rút gọn thành 「だけじゃなく」 (安いだけじゃなく…). 「ばかりでなく」 = mang tính văn viết, trang trọng hơn: 本製品は品質がいいばかりでなく、価格も手頃だ (cảm giác trang trọng, văn viết). Vì vậy hội thoại hằng ngày và văn viết thông thường dùng だけでなく; luận văn, báo cáo trang trọng dùng ばかりでなく. Cả hai đều thường đi với 「も」 ở vế sau.
Q: 「だけでなく」「ばかりか」「どころか」 xếp theo độ mạnh thế nào?
Từ nhẹ đến mạnh, từ giản dị đến kịch tính: ① だけでなく = bổ sung trung tính “không chỉ A mà còn B” (安いだけでなく、おいしい, chỉ đơn giản liệt kê). ② ばかりか = không chỉ A mà thậm chí còn B (kèm sự ngạc nhiên kiểu “đến cả điều này…”, mạnh hơn): 安いばかりか、味もいい (không chỉ rẻ mà thậm chí còn ngon — hơi bất ngờ). ③ どころか = còn lâu mới A/nói gì đến A, (thậm chí) B (kèm sự đảo ngược, phủ nhận mức độ của vế trước, kịch tính nhất): 安いどころか、タダだった (đâu chỉ rẻ, thậm chí còn miễn phí — một sự đảo ngược vượt ngoài dự đoán). Tóm lại: bổ sung trung tính → だけでなく; bổ sung gây ngạc nhiên → ばかりか; còn lâu mới/đảo ngược → どころか. (ばかりか, どころか đều có bài riêng.)
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「彼女は歌が上手な___、踊りも得意だ。」(Cô ấy không chỉ hát hay mà còn nhảy giỏi)
- (A) だけじゃなく
- (B) だけでなく
- (C) ばかりか
- (D) ほかに
「この映画は大人___、子供にも人気がある。」(Không chỉ người lớn, đến cả trẻ em cũng thích)
- (A) だけでなく
- (B) だけじゃなく
- (C) でもなく
- (D) しか
Câu nào có giọng mạnh và gây ngạc nhiên nhất (nhấn mạnh sự bổ sung)?
- (A) 英語だけでなく、中国語も話せる。
- (B) 英語だけじゃなく、中国語も話せる。
- (C) 英語ばかりか、中国語まで話せる。
- (D) 英語以外に、中国語も話せる。
「この料理は見た目がいい___、味も素晴らしい。」(Món này không chỉ trông đẹp mà còn ngon tuyệt)
- (A) ばかり
- (B) だから
- (C) ので
- (D) だけでなく
「彼は遅刻した___、謝りもしなかった。」(Anh ta không chỉ đến muộn mà còn không thèm xin lỗi)
- (A) だけでなく
- (B) から
- (C) ので
- (D) ために