“〜によると / によれば”: Theo 〜 (nguồn thông tin) (N3)
「天気予報によると晴れるそうだ」 — nêu rõ nguồn thông tin, thường đi kèm cách kết câu mang nghĩa nghe nói.
「天気予報によると、明日は雨だそうだ」 — làm rõ ‘nguồn’ của tin tức
「天気予報によると、明日は雨だそうだ」 (theo dự báo thời tiết, nghe nói ngày mai trời sẽ mưa) — 「〜によると・〜によれば」 = theo ~ (một nguồn), dùng để cho biết thông tin được nghe/đọc từ đâu. Mẫu này có một quy tắc sắt: phần cuối câu phải hô ứng với nghĩa nghe nói — 「〜そうだ/〜という/〜とのことだ.」 Bài viết này giải thích cách ghép với phần kết câu và cách phân biệt với 「〜によって」 có nhiều nghĩa.
Cốt lõi: によると = đánh dấu nguồn thông tin
「〜によると/によれば」 đứng ở đầu câu, đánh dấu nguồn của tin tức theo sau (ai nói, đưa tin ở đâu):
- 天気予報によると… (theo dự báo thời tiết…)
- 彼女の話によれば… (theo lời cô ấy…)
- 新聞によると… (theo báo…)
Vì đây là việc chuyển lại thông tin “nghe/đọc được”, phần cuối câu hầu như luôn dùng dạng nghe nói: 〜そうだ (nghe nói)/〜という/〜とのことだ/〜らしい.
Sắc thái: “theo ~ (nghe nói)/căn cứ vào ~” — cốt lõi là trích dẫn, truyền đạt lại: tôi không tự khẳng định mà là “theo một nguồn, (nghe nói) ….” 「によると」 và 「によれば」 có nghĩa như nhau; 「によれば」 thiên về văn viết hơn một chút.
Cách nối và các dạng
| Dạng | Ý nghĩa | Phần kết câu hô ứng |
|---|---|---|
| danh từ + によると | theo ~ (nguồn) | 〜そうだ/〜という |
| danh từ + によれば | theo ~ (thiên về văn viết hơn) | 〜とのことだ |
| danh từ + の話では | theo lời ~ nói (từ đồng nghĩa khẩu ngữ) | 〜らしい |
「〜によると/によれば」 nối với danh từ (nguồn thông tin: một người, tổ chức, báo cáo, số liệu). Điểm quan trọng là phần cuối câu dùng dạng nghe nói: 〜そうだ (nghe nói), 〜という (theo như được biết), 〜とのことだ (theo như được biết, trang trọng hơn), 〜らしい. Nếu thiếu phần kết nghe nói (ví dụ ×天気予報によると、明日は雨だ) thì câu chưa hoàn chỉnh.
Ví dụ khi sử dụng
- ニュースによると、その事故で三人が負傷したという。(Theo tin tức, ba người đã bị thương trong vụ tai nạn đó.)
- 友人の話によれば、あの店はもう閉店したそうだ。(Theo lời một người bạn, cửa hàng đó đã đóng cửa rồi.)
- 調査によると、若者の読書時間が減っているとのことだ。(Theo một cuộc khảo sát, thời gian đọc sách của giới trẻ đang giảm.)
- 天気予報によると、週末は晴れるらしい。(Theo dự báo thời tiết, có vẻ cuối tuần trời sẽ nắng.)
- 専門家によれば、この症状は心配ないということだ。(Theo các chuyên gia, triệu chứng này không có gì đáng lo.)
⚠️ Chỗ người học hay nhầm
① Phần cuối câu phải hô ứng với nghĩa nghe nói (そうだ/という/とのことだ); đừng bỏ. Đây là quy tắc sắt quan trọng nhất của 「によると」. Vì 「によると」 đánh dấu “đây là thông tin được chuyển lại, nghe/đọc từ nơi khác”, phần cuối hầu như luôn phải kết thúc bằng dạng nghe nói, báo rõ “đây là điều nghe được, tôi không đảm bảo”: 天気予報によると、明日は雨だそうだ (○ theo dự báo, nghe nói mai trời sẽ mưa) / 天気予報によると、明日は雨だ (×, thiếu そうだ, câu thành tự khẳng định, mâu thuẫn với “theo dự báo”). Các phần kết nghe nói thường gặp: 〜そうだ (nghe nói), 〜という (theo như được biết), 〜とのことだ (theo như được biết, trang trọng), 〜らしい. Khi viết, hãy ghép đầu và đuôi: (nguồn) によると〜そうだ/という.
② 「によると」 vs 「によって」: nguồn thông tin vs phương tiện/nguyên nhân/tùy theo. Hai mẫu này trông giống nhau nhưng cách dùng khác xa. 「〜によると/によれば」 = theo ~ (nguồn), dùng riêng để trích nguồn của tin tức, với phần kết nghe nói: 新聞によると…そうだ (theo báo …). 「〜によって」 có nhiều nghĩa: phương tiện (努力によって成功 = thành công nhờ nỗ lực), nguyên nhân (地震によって倒壊 = sụp đổ do động đất), tác nhân (ピカソによって描かれた = được vẽ bởi Picasso, thể bị động), tùy theo (人によって違う = khác nhau tùy từng người). Cách kiểm tra: muốn nói “theo ~ (tin tức)” thì dùng によると/によれば (+ nghe nói); muốn nói “nhờ ~/do ~/bởi ~/tùy theo ~” thì dùng によって. Đừng hiểu 「新聞によって」 là “theo báo” — đó là 「新聞によると.」
③ 「によれば」 ≈ 「によると」, chỉ thiên về văn viết hơn một chút. Hai mẫu này về cơ bản có thể thay thế nhau, đều nghĩa là “theo ~.” Khác biệt tinh tế chỉ ở mức độ trang trọng: 「によると」 thông dụng hơn, dùng cả khi nói lẫn khi viết; 「によれば」 thiên về văn viết, trang trọng hơn một chút (phần 「〜ば」 mang hơi hướng văn bản). 天気予報によると (thông dụng hằng ngày) / 報告書によれば (thường gặp trong báo cáo viết). Ngoài ra, khi nói còn hay dùng 「〜の話では/〜の話だと」 (theo lời ~ nói) như một từ đồng nghĩa thân mật hơn. Để trích nguồn, cách nào cũng được; によると thông dụng nhất, によれば trang trọng hơn một chút.
🔄 Sắc thái và so sánh: によると/によれば/によって/の話では
| Dạng | Sắc thái | Ví dụ |
|---|---|---|
| 〜によると | theo ~ (nguồn, + nghe nói) | 新聞によると…そうだ |
| 〜によれば | theo ~ (thiên về văn viết hơn) | 報告によれば…という |
| 〜によって | nhờ/do/bởi/tùy theo (nhiều nghĩa) | 努力によって |
| 〜の話では | theo lời ~ nói (từ đồng nghĩa khẩu ngữ) | 母の話では |
Những chỗ dễ nhầm: 「〜によると/によれば」 = theo ~ (một nguồn), dùng riêng để trích dẫn/truyền đạt lại, với phần kết nghe nói (そうだ/という); 「〜によって」 = nhờ/do/bởi/tùy theo (phương tiện・nguyên nhân・tác nhân・tương ứng, nhiều nghĩa, không đi với nghe nói); 「〜の話では」 = theo lời ~ nói (từ đồng nghĩa khẩu ngữ, thân mật hơn). Muốn “trích nguồn tin” thì dùng によると/によれば (+ phần kết nghe nói); muốn diễn tả “phương tiện/nguyên nhân/tùy theo” thì dùng によって.
💡 Tóm tắt nhanh
「〜によると・によれば」 = theo ~ (một nguồn) — điều cần nắm chắc nhất là ghép đầu và đuôi: đầu câu “(nguồn) によると,” phần cuối phải hô ứng với nghe nói 「〜そうだ/という/とのことだ」 — vì đây là chuyển lại tin tức từ nơi khác, không phải tự mình khẳng định. Có ba điểm cần nhớ: ① phần cuối phải dùng dạng nghe nói (bỏ đi là thiếu); ② phân biệt với 「によって」 nhiều nghĩa — によると = nguồn (+ nghe nói), によって = nhờ/do/bởi/tùy theo; ③ 「によれば」 ≈ 「によると」 thiên về văn viết hơn một chút, và khi nói còn có thể dùng 「〜の話では.」 Mẫu này được dùng hằng ngày để truyền đạt tin tức, thời tiết, lời người khác — 「ニュースによると〜そうだ」「彼の話によれば〜らしい」 — nêu rõ nguồn tin là cách diễn đạt có trách nhiệm và chính xác.
❓ Hỏi nhanh đáp gọn
Q: Câu sau 「〜によると」 có nhất thiết phải kết thúc bằng một dạng như 「そうだ」 không?
Có, hầu như luôn luôn — đây là cốt lõi cách dùng của 「によると」. 「〜によると/によれば」 nghĩa là “theo một nguồn (nghe được/được đưa tin),” tức là điều bạn nói không phải do chính mình thấy hay tự mình khẳng định, mà là chuyển lại từ nơi khác. Vì là “chuyển lại, nghe được”, phần cuối phải hô ứng bằng dạng nghe nói, báo rõ “đây là điều nghe được, tôi không đảm bảo.” Các phần kết nghe nói thường gặp: 〜そうだ (nghe nói ~): 天気予報によると、台風が来るそうだ; 〜という (theo như được biết ~): 報道によると、値上げされるという; 〜とのことだ (theo như được biết, hơi trang trọng): 担当者によると、来週再開するとのことだ; 〜らしい (có vẻ ~, kèm suy đoán): 噂によると、彼は転職するらしい. Nếu phần cuối không dùng dạng nghe nói mà khẳng định thẳng (×天気予報によると、明日は雨だ) thì câu tự mâu thuẫn — đã là “theo dự báo (nghe được)” thì sao có thể khẳng định “mai sẽ mưa” như thể biết chắc? Vì vậy dạng đúng là 「天気予報によると、明日は雨だそうだ (theo dự báo, nghe nói mai trời sẽ mưa).」 Hãy nhớ: 「によると」 ở đầu, phần cuối phải dùng dạng nghe nói — một cấu trúc đầu-đuôi cố định.
Q: 「によると」 và 「によって」 khác nhau rất ít — làm sao phân biệt rõ?
Tuy cả hai đều chứa 「による」, cách dùng và nghĩa lại khác xa; hãy phân biệt theo “điều theo sau và điều nó diễn đạt.” 「〜によると/によれば」 = theo ~ (nguồn): dùng riêng để đánh dấu nguồn thông tin (ai nói, đưa tin ở đâu), và phần cuối dùng dạng nghe nói (そうだ/という): 新聞によると、犯人が捕まったそうだ (theo báo, nghe nói thủ phạm đã bị bắt), 彼女によれば、パーティーは中止だという (theo cô ấy, buổi tiệc bị hủy). Chức năng của nó là “trích dẫn, truyền đạt lại.” 「〜によって」 có nhiều nghĩa — phương tiện/nguyên nhân/tác nhân/tương ứng, và không đi với nghe nói: ① phương tiện — 話し合いによって解決する (giải quyết bằng thảo luận); ② nguyên nhân — 不注意によって事故が起きた (tai nạn xảy ra do bất cẩn); ③ tác nhân (bị động) — この小説は村上春樹によって書かれた (cuốn tiểu thuyết này được viết bởi Murakami); ④ tùy theo — 考え方は人によって違う (cách nghĩ khác nhau tùy từng người). Mẹo: nếu là “trích tin tức, nói ‘theo ~'” (theo sau là そうだ/という) → によると/によれば; nếu là “nhờ ~/do ~/bởi ~/tùy theo ~” → によって. Một cách thử đơn giản: câu đó có thể diễn đạt thành “theo ~ …” không? Có → によると; không, mà là “nhờ/vì/bởi/tùy thuộc vào ~” → によって.
🖊️Bài kiểm tra luyện tập
「天気予報___、明日は晴れるそうだ。」(theo dự báo thời tiết)
- (A) に対して
- (B) について
- (C) のために
- (D) によると
「調査___、若者のスマホ使用時間が増えているという。」
- (A) に関して
- (B) について
- (C) によると
- (D) を通じて
Vế sau tự nhiên nhất khi đi với 「によると」 là gì?
- (A) 明日は雨だ。
- (B) 明日は雨だそうだ。
- (C) 明日は雨だから。
- (D) 明日は雨のため。
Mẫu nào thiên về văn viết/trang trọng hơn?
- (A) によれば
- (B) によると
- (C) như nhau
- (D) không mẫu nào
「警察___、事件は解決したとのことだ。」(theo cảnh sát)
- (A) に対して
- (B) について
- (C) によって
- (D) によると